کنار گذاشتن سیگار موضوع چالش‌برانگیزی است مخصوصاً در چند دهه اخیر که بسیاری از نوجوانان به‌راحتی اهل نیکوتین می‌شوند و عجیب اینجاست که حتی هزینه سرسام‌آوری که این مخدر می‌تراشد هم دلیل کافی برای کم کردن فاصله با آن نیست.

سرطان، بیماری‌های قلبی، سکته و مشکلات تنفسی و ریوی ازجمله موقعیت‌هایی است که سیگار باعث آن‌هاست و مصرف آن به‌راحتی میانگین ۱۰ مرگ‌ومیر زودتر از غیر سیگاری‌ها به جا می‌گذارد؛ این آمار از مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌ها در آمریکا CDC  به دست آمده است.

مطالعات انجام‌شده در سازمان جهانی بهداشت WHO در سال ۲۰۲۰ نشان داد که افراد سیگاری مبتلابه کووید-۱۹ بیش از افراد سالم غیر سیگاری در معرض از دست دادن جانشان قرار دارند. این خطر مرگ آلود را هم که نادیده بگیریم، تقریباً ۱۴% بزرگ‌سالان در قاره آمریکا یک روتین خطرناک سیگار کشیدن در زندگی روزانه‌شان دارند.

۱۱ راهکار ترک سیگار کدام است؟

دیگر برای همه روشن است که نیکوتین آن‌قدر می‌تواند اثر روانی قدرتمندی بر ذهن داشته باشد که آن را از جمله مخدرهای عادتی می‌دانند که ترک آن موجب مرض است! راهی برای فرار از میان دستان دودآلود نیکوتین سراغ دارید؟

گروهی ازجمله خود سیگاری‌ها معتقدند که با یک تصمیم شلاقی و آنی می‌توان بیماری اعتیاد به سیگار را به‌عنوان راهکار ترک سیگار در نظر گرفت. درحالی‌که جمع دیگری با تکیه‌بر پژوهش‌های انجام‌شده بر این باور هستند که این روتین بی‌فایده را می‌توان از حالت عادت درآورد و به‌تدریج همان خانم یا آقای سالم گذشته شد.

وارنیکلین Varenicline

بسیاری از پزشکان در نسخه تجویزی خودشان این دارو را به‌عنوان داروی ترک سیگار می‌نویسند. وارنیکلین خاصیت فعال‌سازی دپامین را در مغز دارد و معروف است به هورمون حال خوب. وقتی فرد اولین کام را از سیگار می‌گیرد هم همین هورمون ترشح می‌شود که البته درصد بیشتری از حالت عادی دارد. جالب اینجاست که این حال خوب دوام چندانی ندارد. پس باید به سراغ نخ دوم رفت!

البته که با شروع تلاش برای ترک سیگار، فرد مبتلا تجربه آمیخته‌ای از اضطراب و افسردگی دارد. وارنیکلین اینجا وارد میدان می‌شود و راه‌های ارتباطی نیکوتین به مغز را می‌بندد که درنتیجه باعث کاهش میل به کشیدن و اثرات ترک عادت سیگار کشیدن می‌شود.

♦ شاید برایتان جالب باشد ♦

دستورالعمل جدید انجمن ترودو آمریکا (انجمن قفسه سینه و بیماری‌های تنفسی) در سال ۲۰۲۰ پیشنهاد مصرف این دارو به مدت دستکم دوازده هفته به‌عنوان خط اول درمان بوده است. در نسخه تجویزی همراه با وارنیکلین، داروهای ضدافسردگی یا چسب نیکوتین را هم می‌نویسند تا از بدخلقی فرد جلوگیری کند.

بهترین حالت تأثیرگذاری وارنیکلین استفاده هم‌زمان از چسب‌های نیکوتین، سیگارهای برقی و سایر داروها است. البته استفاده از چسب نیکوتین بیشتر توصیه می‌شود.

درمان با جایگزین نیکوتین

نیکوتین ذهن فرد سیگاری را وابسته می‌کند. پر بی‌راه نیست که افراد برای ترک آن نشانه‌های ناخوشایندی را تجربه می‌کنند. روش NRT مخفف عبارت Nicotine replacement therapy یا درمان با جایگزین نیکوتین سطح پایینی از نیکوتین را بدون سایر مواد شیمیایی سمی موجود در تنباکوی سیگار وارد بدن می‌کند.

دلیل اینکه ازجمله بهترین راهکار ترک سیگار به‌حساب می‌آید، تأثیر در کاهش بعضی نشانه‌های ترک نیکوتین است که این نشان‌ها را در ادامه می‌خوانید:

• تشدید میل به مصرف
• حالت تهوع
• مورمور شدن دست‌ها و پاها
• بی‌خوابی insomnia
• نوسان خلقی
• کاهش سطح تمرکز

اما ازجمله بهترین گزینه‌های جایگزین نیکوتین می‌توان به آدامس، چسب نیکوتین، اسپری استنشاقی و قرص مکیدنی اشاره کرد.

** نکته: چسب نیکوتین با رهاسازی مقدار مشخصی از این ماده به بدن، مسیر ترک سیگار را ساده‌تر می‌کند و فرد مبتلا می‌تواند انواع مختلفی از آن را از داروخانه‌های کشور و بدون نیاز به تجویز پزشک تهیه کند. بعد از چند هفته استفاده، مقدار نیکوتین به‌تدریج و با انتخاب چسب‌های کم ـ نیکوتین کاهش پیدا می‌کند. درنهایت فرد احساس می‌کند که دیگر نیازی به نیکوتین ندارد.

اگر در مورد مصرف این چسب نیاز به اطلاعات و روتین دقیق‌تری دارید پزشک به شما این حق انتخاب را می‌دهد که:

• به‌صورت مداوم و ۲۴ ساعته از چسب استفاده کنید.
• شب و هنگام خواب چسب را بردارید.

جایگزین‌های دیگر اثر فوری دارند درحالی‌که چندان طولانی نیست. اگر می‌خواهید میل شدیدتان به سیگار را خاموش کنید این مواد مناسب هستند. اما چسب با رهاسازی مقدار مشخص روزانه، این میل را به‌تدریج در شما می‌کشد.

باپروپین  Bupropion

این دارو از دیگر گزینه‌هایی است که با تأثیر ضدافسردگی، تلاش فرد سیگاری را بی‌نتیجه نمی‌گذارد. باپروپین هم مثل همتای قبلی خودش وارنیکلین باعث جبران کمبود دپامین مربوط به اثرات کنار گذاشتن نیکوتین می‌شود. درنتیجه بدخلقی فرد را کم می‌کند و در سختی‌های افت تمرکز، همراه اوست.

** مهم: شاید باپروپین ارزان‌تر باشد ولی طبق آزمایش‌های انجام‌شده که در سال ۲۰۲۰ منتشر شد، وارنیکلین تأثیر بیشتری در مقایسه با آن دارد.

سیگار برقی  E-cigarettes

وسیله‌ای برقی که امکان استنشاق نیکوتین را بدون مواد سمی دیگر تنباکو مثل تار و مونوکسید کربن فراهم می‌کند. در برخی مقالات به کنار گذاشته شدن سیگار با استفاده از این وسیله برقی اشاره شده است. چراکه به‌تدریج میزان نیکوتین مایع موجود در سیگار را به روشی مشابه درمان با جایگزینی نیکوتین کم می‌کند.

اگرچه این روش ازجمله انواع راهکار ترک سیگار به‌حساب می‌آید ولی خطرات و اثرات جانبی هم با خود به همراه دارد. وجود این خطرات باعث شده است تا پزشک وارنیکلین یا سایر درمان‌های جایگزینی را به‌جای سیگار برقی تجویز کند.

رفتاردرمانی شناختی

کمک به افراد برای تغییر عادات غیرمفید، هدف رفتاردرمانی شناختی یا CBT است. بنابر پژوهشی که در سال ۲۰۰۸ با شرکت ۳۰۴ بزرگ‌سال سیگاری و طی بیست هفته درمان انجام شد، این رویکرد کمک بزرگی برای تشویق فرد به ترک بلندمدت شناخته شد.

همچنین در سال ۲۰۱۶ تیمی از پژوهشگران شروع به یک آزمایش بالینی کردند تا طی آن متوجه شوند چطور تداخلات درمانی CBT  روی افراد رده سنی هجده که دستکم روزی هشت نخ سیگار می‌کشند و می‌خواهند این عادت را ترک کنند، اثر می‌گذارد.

مشاهدات این تیم باعث شد آن‌ها انتظار تأثیر روش درمانی ترک مبتنی بر رفتاردرمانی شناختی با بخش‌هایی از فعال‌سازی رفتاری SCBSCT-BA  را داشته باشند که باعث کاهش میل به پرهیز از نیکوتین، کاهش خطر بازگشت دوباره به سیگار و مدیریت تغییرات خلقی در زمان کنار گذاشتن در فرد می‌شود.

سال ۲۰۱۹ سال انتشار گزارشی از اثرات کوتاه و بلندمدت این روش درمانی بود. شرکت‌کنندگانی که در این دوره درمانی دوام آوردند نمره افسردگی پایین‌تری بعد از ترک سیگار داشتند و احتمال کنار گذاشتن آن بعد از سه، شش یا دوازده ماه بیشتر بود.

هیپنوتیزم درمانی و طب سوزنی

بنا بر مطالعات انجام‌شده در مرکز ملی سلامت همگانی NCCIH در آمریکا، اگرچه این دو روش کاملاً به‌عنوان راهکار ترک سیگار تأیید نشده‌اند و تحقیقات اندکی در این مورد وجود دارد ولی برخی از دوستان سیگاری ما هستند که با انتخاب هیپنوتیزم درمانی و طب سوزنی در تلاش برای کنار گذاشتن این عادت بد هستند.

اگر شما هم جزو آن دسته از هواداران درمان‌های سنتی هستید باید عرض کنم که در قدم اول لازم است تا یک فرد متخصص و کاملاً مورد اعتماد را برای انجام این دو روش درمانی در نظر بگیرید.

لابلیا  Lobelia

برخی مستندات غیررسمی هم خبر از تأثیر لابلیا، معروف به توتون هندی، می‌دهد. کارشناسان معتقدند که ماده فعال در این گیاه، لابلین، با اتصال به همان گیرنده‌های مغز در زمان ترشح دپامین مثل نیکوتین عمل می‌کند. تأثیری که استفاده از آن به همراه دارد شامل موارد زیر است:

• کاهش ترشح دپامین
• کنترل نوسان خلقی
• کنترل میل زیاد در دوره ترک سیگار

همچنین، به دلیل درگیر شدن دستگاه تنفسی فرد سیگاری پس از ترک، احتمالاً باعث پاک‌سازی مخاط اضافی دستگاه تنفسی ازجمله گلو، ریه‌ها و نای می‌شود. البته مطالعات بیشتر و دقیق‌تری در مورد تأثیر این گیاه به‌عنوان راهکار ترک سیگار نیاز است.

** مهم: در مصرف این گیاه که به‌صورت محلول وارد بازار شده است نباید زیاده‌روی کرد که خطر مسمومیت را به همراه  دارد. لوبلیا را باید تحت نظر پزشک و با دوز مصرفی معمولاً ۴ الی ۸ قطره در روز باید مصرف کرد.

ویتامین B و C

مطالعات بسیاری نشان می‌دهد که سیگاری‌ها در مقایسه با افراد غیر سیگاری به دلیل کمبود ویتامین B و پایین بودن سطح ویتامین C، تمرکز پایین‌تری دارند. به گفته بسیاری از افراد سیگاری، استرس یکی از دلایل مهم روی آوردن آن‌ها به نیکوتین است. درحالی‌که ویتامین B را به‌عنوان یک ضد استرس می‌شناسیم که باعث تعادل خلق‌وخو می‌شود.

ویتامین C هم نقش یک آنتی‌اکسیدان قوی را بازی می‌کند که باعث می‌شود ریه‌ها درگیر فشار اکسیده شدن ناشی از سیگار نشوند. با معرفی کارکرد این دو ویتامین باید قانع شده باشید که بعد از ترک سیگار اقدام به مصرف آن‌ها کنید و دوباره به حالت عادی بازگردید!

◄ بهتر است به خاطر بسپارید

مکمل‌های این دو ویتامین به‌اندازه مصرف خود ویتامین‌ها تأثیری روی سلامت افراد در فرایند پرهیز از سیگار کشیدن ندارد.

اپلیکیشن ترک سیگار

شما با یک عادت قدرتمند روبه‌رو هستید! پس تجربه احساسات ناخوشایند در زمان کنار گذاشتن سیگار طبیعی است. موقعیت‌ها و دلایل مشخصی باعث بیدار شدن این عادت و بسیاری دیگر از عادت‌های ناراحت‌کننده می‌شوند.

اگر یک فرد سیگاری کهنه‌کار باشید، که لزوماً نباید سن زیادی داشته باشید، می‌توانید درک کنید تفاوت مکانی هم تأثیر چندانی بر حذف یک عادت تکراری ندارد. برای نمونه وقتی عادت دارید کنار قهوه یا چای صبحانه، چندکام سیگار هم بکشید، چای عصرانه یا شبانه هم محرک میل شما برای دوباره سیگار کشیدن می‌شود.

برای کنترل و مهار این عادت‌های خودنمای هزینه‌بردار لازم است تا یک برنامه منسجم جدی را دنبال کنید. اپلیکیشن های آنلاین ترک سیگار زیادی در کشور و در کافه بازار هستند که منتظر فشردن دکمه  نصب نشسته‌اند!

نمونه‌هایی مثل  Smoke Free، Kwit، Quit Tracker،  Quitter’s Circle ازجمله برنامه‌های پرطرفداری هستند که با نصب آن‌ها می‌توانید یک روتین تشویقی کنترل میزان مصرف سیگار و میل به نیکوتین را دنبال کنید.

•• احتمالاً برایتان جذاب است که بدانید ••

پاداش‌های مجازی این برنامه‌ها فرد را تشویق می‌کند تا خیال خرج اسکناس بیشتر برای یک نخ بیشتر را از سر بیرون کند!

فهرست سازی

اگر جزو آن پولادین اراده‌هایی هستید که تصمیم گرفته‌اید خیلی شلاقی و ناگهانی سیگار را کنار بگذارید شاید بهتر باشد فهرستی از دلایل ادامه دادنتان را همیشه روی در یخچال یا آینه ورودی خانه جلوی چشم داشته باشید!

• می‌خواهم روی سلامت فردی‌ام بهتر کارکنم.
• تصمیم دارم پول بیشتری پس‌انداز کنم.
• الگوی خوبی برای بچه‌های خودم یا دیگران باشم.
• بهتر به نظر برسم و خوشبو بمانم.
• خود مدیریتی و غیر وابستگی

وقتی مرتب چشمتان به این فهرست کوتاه بیفتد، آن‌هم درست در روزهای سخت چالشی که راه انداخته‌اید، می‌توانید روی ذهن خودتان برای تمرکز بر جنبه‌های مثبت هدفی که دارید کار و ذهن را وادار به ترک سیگار کنید.

تمرین تای چی

اگر همچنان دنبال دلیل برای ورزش کردن می‌گردید باید خدمت شما عرض کنم که بنا بر مطالعات انجام‌شده در سال ۲۰۱۴، تمرین سه بار در هفته تای چی tai chi ازجمله بهترین راهکار ترک سیگار و روشی مؤثر برای کمک به افرادی است که قصد کنار گذاشتن نیکوتین یا کاهش مصرف آن را دارند. بهبود فشارخون و کاهش استرس هم از دیگر فواید این ورزش جذاب است. تمرین‌های تقویت ذهن و بدن مثل یوگا و مدیتیشن هم اثرات مشابه را دارند.

اثرات ترک سیگار در زمان‌های مختلف

شجاعت ترک فقط با پیدا کردن راهکار ترک سیگار و عمل به آن‌ها مشخص نمی‌شود. هرچه زمان بیشتری بگذرد و فرد اراده قوی‌تری برای نادیده گرفتن هوس خود داشته باشد، این شجاعت تحسین‌برانگیزتر می‌شود. بد نیست باهم اثرات این تصمیم را در بلندمدت بخوانیم.

بعد از یک ساعت

بیست دقیقه بعد از کشیدن آخرین نخ، ضربان قلب پایین می‌آید و تپش عادی می‌شود. کاهش فشارخون و بهبود گردش خون هم در ادامه اتفاق می‌افتد.

بعد از دوازده ساعت

سیگار را با سم مونوکسید کربن آن می‌شناسند که به‌صورت دود خوش‌رقصی موقع پک زدن خودش را نشان می‌دهد. وقتی میزان این گاز بالا باشد نه‌تنها مانع ورود اکسیژن به ریه‌ها و خون می‌شود که سرانجام مرگبار خواهد بود. تنفس زیاد این گاز در کوتاه‌مدت باعث کمبود اکسیژن و درنهایت خفگی می‌شود.

حالا تصور کنید دوازده ساعت از آخرین سیگار کشیدن شما گذشته باشد، بدن خودش را از آلودگی باقی‌مانده پاک‌سازی می‌کند. سطح مونوکسید کربن خون پایین می‌آید و در عوض سطح اکسیژن خون بالا می‌رود.

بعد از یک روز

کاهش خطر حملات قلبی! این اولین نتیجه بعد از یک روز ترک سیگار است. کاهش کلسترول خون از اثرات منفی مصرف سیگار است که باعث بیماری‌های قلبی عروقی می‌شود.

ضمن رعایت انواع راهکار ترک سیگار، بعد از تنها یک روز فشارخون فرد پایین می‌آید و خطر بیماری‌های قلبی ناشی از فشارخونی که سیگار کشیدن به دنبال دارد، کمتر می‌شود. در کوتاه‌مدت هم شاهد افزایش سطح اکسیژن خون، انجام بهتر فعالیت‌های بدنی و ورزش می‌شود.

بعد از دو روز

عصب‌های بویایی و چشایی به لطف سیگار کشیدن آسیب می‌بینند. دو روز بعد از کنار گذاشتن سیگار، این حواس زندگی‌بخش به حالت عادی بازمی‌گردند.

بعد از سه روز

اتفاقی که بعد از سه روز می‌افتد کاهش سطح نیکوتین در خون فرد است. البته حالت سالم این است که نیکوتین در خون نباشد ولی همین کاهش باعث قطع مصرف آن می‌شود.  تنداخلاقی و نوسانات خلقی، سردرد و هوس ازجمله نشانه‌های قطع مصرف بعد از سه روز است.

بعد از یک ماه

حالا باید منتظر بهبود عملکرد ریه‌ها بود. کمتر شدن سرفه‌ها و تنفس کوتاه از نشانه‌های مثبت بهبود ریه و ظرفیت آن است. در این مرحله فرد استقامت خوبی برای ورزش کردن دارد. سیگاری‌های سابق اعتراف کردند که به‌خوبی دوران سلامتی‌شان می‌توانند تمرین‌های هوازی مثل دویدن و پریدن انجام دهند.

بعد از ۱-۳ ماه

در این مدت، گردش خون فرایند روبه بهبودی دارد.

بعد از ۹ ماه

بهبود چشمگیر عملکرد ریه‌ها اتفاق مثبت دیگری است که با پاک‌سازی رگه‌های نازک مویی شکل موجود در ریه ( سیلیا) که آغشته به دوده‌های سیگار شده مشاهده می‌شود. مخاط‌های چسبیده به ریه از بین می‌روند و جلوی ابتلا به عفونت‌ها گرفته می‌شود.

بعد از یک سال

یک سال پس از کنار گذاشتن سیگار، خطر بیماری‌های قلبی عروقی به نصف می‌رسد و تا زمانی که چنین روالی ادامه داشته باشد این میزان افت خواهد داشت.

بعد از پنج سال

سموم موجود در سیگار آن‌قدر خطرناک و قوی است که باعث تنگ شدن رگ‌های خونی و عروق می‌شود. همچنین خطر لختگی خون فرد سیگاری را تهدید می‌کند.

پنج سال پس از رعایت تنها چند مورد از انواع راهکار ترک سیگار، بدن به‌اندازه‌ای بهبود پیداکرده که دیگر رگ‌ها و عروق بازشده‌اند و به حالت عادی خودشان بازگشته‌اند. با کاهش احتمال لختگی خون، خطر سکته هم کم می‌شود. طی ده سال آینده و با هرچه بهتر شدن شرایط بدن، خطر سکته و حملات قلبی هم کمتر می‌شود و فرد در مسیر زندگی سالم قرارگرفته است.

بعد از ده سال

با گذشت ده سال از ترک سیگار، خطر گسترش سرطان ریه و مرگ به دنبال آن تا نصف پایین می‌آید و مقایسه فرد سیگاری با چنین فردی تفاوت چشمگیری نخواهد داشت. ریسک گسترش سرطان‌های دهان، گلو و لوزالمعده هم کاهش قابل‌توجهی پیدا می‌کند.

بعد از پانزده سال

حالا دیگر احتمال ابتلا به بیماری قلبی عروقی در این افراد برابر با احتمال ابتلا در افراد غیر سیگاری شده است. همچنین او شاهد همان سطح احتمال درگیر شدن به سرطان لوزالمعده در فرد سالم خواهد بود.

بعد از بیست سال

فرد غیر سیگاری بعد از بیست سال دقیقاً با فرد سالم بدون خطر مرگ ناشی از بیماری‌های مرتبط با سیگار کشیدن مقایسه می‌شود. این عهد به‌سختی قابل شکستن است!

معرفی کتاب

سلامت و بهداشت فردی موضوع روز عصر مدرن ماست. هرچه رستوران‌های غذای فوری و درصد چربی و سوخاری‌ها بیشتر می‌شود، تلاش و تقلای ما هم برای جان سالم به دربردن از خطرات جانبی این روش زندگی چند برابر می‌شود.

اگر از عزیزان شما کسی هست که این روزها با سختی سیگاری بودن درگیر شده کافی است در کنار رعایت چند راهکار ترک سیگار که پیشنهاد داده شد، او را تشویق کنید برای افزایش تمرکز و آرامش خود در روزهای پرهیز، پا به کتابخانه صوتی و مجازی مجموعه ذهن بگذارد. با دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن به‌راحتی می‌توانید راهنمای او در لحظات متعهد ماندن باشید.

خلاصه کتاب قدرت عادت به قلم چارلز داهیگ Charles Duhigg

مسئله قابل‌توجه در کتاب قدرت عادت، بررسی روان‌شناختی عادت از منظر علمی است. داهیگ تلاش کرده است که با استفاده از نتیجه پژوهش‌های علمی روند شکل‌گیری عادت را در ذهن بررسی کند و به مخاطب نشان دهد که چطور می‌توان این روند را شکل داد یا متوقف کرد. داهیگ برای تبیین گفته‌های خود از مثال‌هایی استفاده می‌کند که مستند هستند و به‌صورت ملموس به خواننده نشان می‌دهد که چطور ممکن است چرخه تکرار عادت شکسته شود و یا حتی شکل بگیرد. نثر داهیگ در این کتاب ساده، روان و خوش‌خوان است و در عین استفاده از مستندات علمی قابل‌فهم و خواندنی است. اگر دوست دارید کتابی خوش‌خوان در زمینه روانشناسی عادت بخوانید، این کتاب گزینه‌ای مناسب برای شما محسوب می‌شود.

این کتاب را با صدای گرم و گیرای خانم کاترین صادقپور خواهید شنید.

خلاصه کتاب خودت را از نو بساز نوشته جیمز آلتوچر James Altucher

کتاب صوتی خودت را از نو بساز، تکنیک‌هایی عملی در اختیارتان می‌گذارد که با استفاده از آن‌ها می‌توانید دیدگاهتان را به زندگی و کسب‌وکار پیوسته بسنجید و دوباره تنظیم کنید و این‌گونه جاده موفقیت را در زندگی خود هموار سازید.

با صدای تأثیرگذار خانم کاترین صادقپور خواهید شنید.

ناگفته نماند

با رعایت چند راهکار ترک سیگار که در این مقاله آوردم و به یاد سپردن نکات کلیدی زیر که درواقع حقایقی در مورد کنار گذاشتن سیگار هستند، شک نداشته باشید که در بازه زمانی مشخصی از پس این مشکل دردسرساز بر خواهید آمد:

• ترک سیگار یعنی درهم شکستن چرخه اعتیاد و سیم‌پیچی دوباره ذهن برای توقف هوس به نیکوتین.
• یک فرد سیگاری زمانی موفق می‌شود که بتواند برنامه منسجمی برای ترک کردن بچیند. اگر در این مورد ضعیف هستید از مشاور و پزشک خانواده کمک بگیرید. هوس برای نیکوتین تا مدت‌ها قرار است غلبه داشته باشد.
• درست یک ساعت بعد از شروع پرهیز، بدنتان متوجه فواید این تصمیم می‌شود. قوی بمانید!
• هرچه زودتر برای ترک کردن اقدام کنید، خطر ابتلا به بیماری‌های زندگی سوز مثل سرطان و سکته قلبی و مغزی کمتر می‌شود.

منبع:

https://www.medicalnewstoday.com/articles/317956#timeline

https://www.medicalnewstoday.com/articles/241302

https://www.plaza.ir/mag/139901/242177/best-apps-for-quitting-smoking-android-ios/

https://b2n.ir/s78734

این نوشته ۱۱ راهکار ترک سیگار که نیکوتین را به زانو درمی آورد برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

گفتار درمانی درواقع همین‌جاست که نقش خود را قرار است ایفا کند. کمک به تکمیل یا ترمیم همین پل‌های ارتباطی شکسته با کمک روش‌های درمانی مفید و به‌روز.

درصورتی‌که سفر به دنیای اعجاب‌انگیز مغز و آشنایی بیشتر با عملکرد هر ناحیه آن برای نقش داشتن در فرایند گفتار برایتان جالب و خواندنی است، از همین نقطه، باهم آغاز می‌کنیم!

کنترل گفتار در کدام بخش مغز انجام می‌شود؟

همان‌طور که میدانید مغز انسان مسئول تقریباً تمامی عملکردهای فیزیکی بدن و تفسیر و پردازش اطلاعات بیرونی است. در این مقاله قرار نیست به عملکرد function کلی مغز بپردازیم.

بد نیست بدانید که بسیاری از بخش‌های حرف زدن و گفتار زیر نظر بزرگ‌ترین ناحیه مغز یعنی مخ cerebrum انجام می‌شود. این مخ از دو نیمکره hemispheres تشکیل می‌شود که این دو نیمکره با یک نوار عصبی معروف به جسم پینه‌ای corpus callosum با هم در ارتباط هستند.

شاید بد نباشید با نگاهی علمی پاسخ مناسبی که در عنوان مطرح شد داشته باشیم:

گفتار ما معمولاً با فعالیت نیمکره چپ مخ اتفاق می‌افتد. درحالی‌که تقریباً یک‌سوم افراد چپ‌دست از سمت راست مخ خود برای حرف زدن و هر فعالیت گفتاری استفاده می‌کنند.

راهکار گفتار درمانی؛ آشنایی با قسمت‌های درگیر مغز برای حرف زدن

دهه‌های اخیر، دوره پژوهش‌ها و آزمایش‌های گسترده در مورد فرایند زبانی در مغز بوده است. حالا بسیاری از دانشمندان علم گفتار درمانی به این توافق رسیده‌اند که کنترل گفتار بخشی از شبکه‌ای پیچیده در مغز است.

شاید برایتان جالب باشد اگر بدانید که حرف زدن ما در فرایندی بسیار متفاوت اتفاق می‌افتد؛ از فکر کردن تا تبدیل اندیشه به واژه‌ها و رسیدن به مرحله جمله‌سازی و درنهایت حرکت زبان و دهان تا صداهای مشخصی تحت عنوان « حرف زدن» به گوشمان برسد.

مخ (مغز)

بالاتر برایتان در مورد بخش‌بندی مخ به دو نیمکره نوشتم. حالا اضافه می‌کنم که نیمکره‌ها هرکدام دارای قسمت‌هایی به اسم لب هستند. این لب‌ها هم هرکدام بخش پیشانی، جداری، گیجگاهی و پس‌سری دارند.

لب‌های پیشانی و گیجگاهی که قسمت جلو و دو طرف نیمکره را شامل می‌شوند آماده شکل دادن به فرایند گفتار و درک مطلب هستند.

ناحیه بروکا  Broca’s area

این قسمت را باید در بخش جلویی نیمکره چپ مغز پیدا کنید. نقش بروکا تبدیل تصورات و افکار شما به زنجیره‌ای از واژه‌هاست.

فراموش نکنید که این ناحیه نقش تأثیرگذاری بر مرحله پیش از حرف زدن شما دارد.

اگر بخواهید بیشتر در مورد این سرزمین شگفت‌انگیز مغز بدانید باید اضافه کنم که بروکا کمک می‌کند تا اطلاعات دریافت شده به بخش دیگری از مغز به نام قشر حرکتی motor cortex رسانده شود. قشر حرکتی هم که در فرایند تنظیم راهکار گفتار درمانی تحت کنترل قرار می‌گیرد برای کنترل حرکات دهان شما آماده خدمت است.

♦♦ نکته: ناحیه بروکا برگرفته از نام دکتر فرانسوی پیر پاول بروکا Pierre Paul Broca  است که موفق به شناسایی این بخش از مغز در سال ۱۸۶۱ شد.

ناحیه ورنیکه  Wernicke’s area

این قشر مغز را مسئول فرایند درک مطلب و زبان نوشتاری می‌دانند. در سال ۱۸۷۶ میلادی بود که کارل ورنیکه Karl Wernicke موفق به کشف این بخش شد.

با کمی تمرکز متوجه جای قرارگیری ناحیه ورنیکه درست پشت گوش‌هایتان می‌شوید؛ بخشی در لب گیجگاهی.

♦♦ از نقش ناحیه ورنیکه به‌عنوان نقطه پردازش صدا غافل نشوید ♦♦

Arcuate fasciculus

پل ارتباطی بین ناحیه ورنیکه و بروکا، رشته‌ای از نورون‌های عصبی هستند که Arcuate fasciculus نام دارد. واژه‌سازی، شفافیت در حرف زدن و درک مفهوم ساختار زبان کار این قسمت است.

ساقه مغز  Cerebellum

به قسمت‌های جذاب سفر به سرزمین عجایب رسیدیم؛ ساقه مغز!

این نقطه کوچک را باید در قسمت زیرین و پشت مغز پیدا کنید. ساقه مغز در اصل مسئولیت  شگفت‌انگیز زیر را دارد:

هماهنگی برای حرکات ارادی ماهیچه‌ها

درواقع باز و بسته کردن دهان، حرکت دست‌وپا، ایستادن و حفظ تعادل به لطف این ناحیه انجام می‌شود.

♦♦ مهم: وقتی صحبت از یافتن راهکار گفتار درمانی به میان می‌آید، متخصص گفتار درمانگر به این قسمت مغز به‌عنوان کنترل‌کننده فرایند زبانی بیش از هرزمان دیگر توجه ویژه دارد.

قشر حرکتی  Motor cortex

حالا وقت آن رسیده تا با این سرباز کهنه‌کار فرایند گفتار آشنا شوید!

حرکت ماهیچه‌های دهان، زبان و حلق که درنهایت باعث درست حرف زدن شما می‌شود به لطف قشر حرکتی اتفاق می‌افتد.

بهتر است زیاد برای پیدا کردنش تلاش نکنید؛ لب پیشانی. این ناحیه اطلاعات را از ناحیه بروکا می‌گیرد و فرمان حرکت ماهیچه‌های صورت، دهان، زبان، لب‌ها و حلق را صادر می‌کند.

فرایند یافتن راهکار گفتار درمانی؛ شناسایی و تشخیص

چه می‌شود اگر یکی یا چند ناحیه بالا آسیب ببیند، دچار حادثه شود یا فعالیت غیرعادی داشته باشد؟

پیش از آنکه موفق به یافتن بهترین راهکار گفتار درمانی شویم شاید بد نباشد به شناسایی اتفاقی که درنهایت فرد را راهی درمان می‌کند بپردازیم.

اگر پیشامدی که اتفاق می‌افتد در حرف زدن یا فهمیدن گفتار فرد خللی ایجاد کند، او دچار افیزیا aphasia یا ناتوانی در حرف زدن شده است. اما اگر ماهیچه‌های درگیر در حرف زدن هماهنگی لازم را با هم نداشته باشند فرد دچار آپارکسیا apraxia یا ناتوانی در حرکت دادن ماهیچه‌های درگیر شده است.

[su_box title=”همچنین بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]بهبود عملکرد حافظه و مغز در زندگی پیچیده امروز

[/su_box]

♦♦ مهم: حمله قلبی یا هر نوع حادثه ناگوار یا تروما زمینه‌ساز این اختلالات گفتاری هستند که معمولاً هم سمت چپ مغز را هدف قرار می‌دهد. تومورها و التهابات مغزی از دیگر دلایل شایع در ناتوانی گفتاری هستند.

پس از شناسایی یکی از این دو بیماری، لازم است تا گفتار درمانگر ناحیه درگیر مغز را با دقت مشخص و شدت آسیب را تعیین کند. نشانه‌های زیر به تشخیص سریع و دقیق گفتار درمانگر کمک خواهد کرد:

◄ کند یا جویده‌جویده حرف زدن

◄ گفتن جملات طولانی و بی‌معنی

◄ ناتوانی در تکرار واژه‌هایی که از فرد خواسته می‌شود تا دوباره بگوید

◄ ناتوانی عمومی برای حرف زدن و فهمیدن

گفتار درمانی چگونه عمل می‌کند؟

حالا وارد سرزمین عجایب دیگری به نام گفتار درمانی شدیم. آشنایی با عملکرد گفتاری مغز کمک می‌کند تا در ادامه درک درست و کافی از نقش درمان و پیدا کردن راهکار گفتاردرمانی داشته باشیم.

ارزیابی و درمان مشکلات ارتباطی و اختلالات گفتاری هدف گفتار درمانی است. در این مسیر حضور یک گفتار درمانگر یا آسیب‌شناس گفتار/ زبان speech-language pathologists (SLPs) همواره لازم خواهد بود.

انواع راهکار گفتار درمانی کدام است؟

انواع درمان‌ها درواقع برای بهبود مشکلات ارتباطی در فرد آسیب‌دیده است که شامل درمان‌هایی مثل:

• درمان تلفظ articulation therapy
• درمان فعالیت‌های بینا زبانی (گفتار، درک مطلب، تلفظ)

می‌شود که البته این درمان‌ها بستگی به نوع اختلال گفتاری یا زبانی دارد.

چه زمانی نیاز به گفتار درمانی احساس می‌شود؟

احتمال دارد که اختلالات گفتاری در دوره کودکی پیش آمده یا فردی در بزرگ‌سالی و به دلیل حادثه یا بیماری درگیر این نقص شده باشد؛ حملات قلبی یا آسیب‌های مغزی از جمله پرتکرارترین دلایل هستند.

راهکار گفتار درمانی؛ موارد درمانی

در ادامه قصد دارم به مواردی که نیاز به همراهی و نظارت یک گفتار درمانگر یا آسیب‌شناس گفتاری دارد بپردازم.

اختلال در تلفظ   Articulation disorders

فردی که دچار این آسیب شده نمی‌تواند کلمات را به‌درستی تلفظ کند. با توجه به اینکه احتمال بروز این اختلال در دوره کودکی بیشتر است، او ممکن است صداها را در دهان رها، جور دیگری ادا، اشتباه و نامفهوم تلفظ یا صدای جدیدی اضافه کند.

نمونه: کودک به جای تلفظ کلمه « عروسک» می‌گوید « علوسک»

اختلال در روان گفتن  Fluency disorders

در این نوع اختلال، شکل بیان، سرعت و آهنگ زیر نظر قرار می‌گیرد. از جمله اختلال روان گفتاری می‌توان به لکنت زبان و ناهنجار گویی اشاره کرد.

فرد درگیر این اختلال مشکلاتی برای صداسازی و گفتن کلمات دارد که به‌صورت گیر کردن یا تکرار بخشی یا همه بخش‌های  کلمه خود را نشان می‌دهد.

♦♦ مهم: فرد مبتلا اغلب بسیار سریع و مبهم حرف میزند.

اختلال رزونانس  Resonance disorders

این اختلال زمانی پیش می‌آید که گرفتگی در مسیر جریان هوای بینی یا دهان به وجود آمده باشد که درنتیجه بخش ارتعاشی مربوط به کیفیت صدا را تحت تأثیر قرار می‌دهد. همچنین اگر حفره حلقی درست بسته نشود، فرد چنین تجربه‌ای خواهد داشت.

اختلال رزونانسی معمولاً به دلایل زیر شناسایی می‌شود:

• شکاف ایجادشده در کام
• اختلالات عصبی
• تورم لوزه

اختلال شنوایی  Receptive disorders

فرد دچار این اختلال از ناتوانی برای درک و پردازش آنچه دیگران می‌گویند رنج می‌برد. این وضعیت کاری می‌کند تا فرد گوینده این موارد را برداشت کند:

◄ احساس کند کسی که این نشانه‌ها را دارد از حرف‌های او خوشش نمی‌آید.

◄ فرد مبتلا نمی‌تواند دستورالعمل‌ها را به‌درستی پیاده کند.

◄ گنجینه لغات فرد ناتوان محدود است.

مواردی مثل اتیسم، ناشنوایی و آسیب‌های وارد شده به سر از جمله دلایل بروز این اختلال هستند.

اختلال بیانی Expressive disorders

این اختلال شامل ناتوانی در بیان و انتقال اطلاعات می‌شود. فرد مبتلا به چنین اختلالی احتمالاً دردسرهایی برای ساخت درست جملات متحمل می‌شود. اختلالات رشد مثل سندرم داون و ناشنوایی زمینه بروز این مشکل هستند.

♦♦ مهم: درصورتی‌که فرد دچار ترومای مغزی یا هر بحران پزشکی دیگر شده باشد، امکان بروز اختلال بیانی افزایش پیدا می‌کند.

اختلال ارتباطی- شناختی  Cognitive-communication disorders

در این نوع اختلال،  شناسایی دلیل بروز ناتوانی‌ها در برقراری ارتباط اهمیت بالایی دارد؛ آسیب به بخش‌هایی از مغز که به فرد توان فکر کردن می‌دهد.

موارد زیر از جمله نشانه‌های اختلال ارتباطی- شناختی هستند:

مشکل حافظه

ناتوانی در حل مسئله

به‌سختی حرف زدن

به‌سختی شنیدن

همچنین، آسیب‌شناس به مشکلات مربوط به زمان تولد ( موارد بیولوژیکی) مثل رشد غیرعادی مغز، عصب‌شناسی و آسیب وارد شده به مغز یا حمله قلبی در مسیر شناسایی راهکار گفتار درمانی توجه دارد.

اختلال ضعف تکلم   Aphasia

از این اختلال به‌عنوان ناتوانی فرد برای حرف زدن و درک حرف دیگران یاد می‌شود. همچنین نشانه‌هایی از ضعف در خواندن و نوشتن نیز در آن وجود دارد. مانند سایر اختلالات، حمله قلبی و مشکلات مغزی باعث بروز آن می‌شود.

اختلال ضعف اندام گفتاری  Dysarthria

ضعف یا ناتوانی در حرکت دادن اندام‌های گفتاری باعث بروز این اختلال می‌شود. توجه داشته باشید که اختلال در سیستم عصبی، موقعیت‌های زیر را تشدید می‌کند:

بیماری ام.اس

بیماری اسکلروز جانبی یا تحلیل کنترل ماهیچه‌های بدن

حمله قلبی

در فرایند گفتار درمانی چه اتفاقی می‌افتد؟

همان‌طور که بالاتر نوشته شد، گفتار درمانگر یا آسیب‌شناس در تلاش است تا بهترین راهکار گفتاردرمانی را با ارزیابی نوع اختلال شناسایی شده در نظر بگیرد.

نباید فراموش کرد که انتخاب نوع درمان باید بر اساس سن بیمار باشد.

گفتار درمانی برای کودکان

گفتار درمانگر با توجه به نوع و سطح اختلال، کودک را وارد فاز درمان در کلاس، گروه‌های کوچک یا جلسه یک‌به‌یک ( درمانگر- درمان‌پذیر) می‌کند.

تمرین‌هایی که برای این گروه سنی انتخاب می‌شود باید بر اساس نوع اختلال، سن و نیازهای کودک باشند.

فرایند گفتار درمانی برای کودک می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

◄ آسیب‌شناس با کمک حرف زدن، بازی و کتاب‌های مختلف، تصاویر و سایر ابزار دیگر که باعث دخالت زبان می‌شوند بستری فراهم می‌کند تا به رشد زبانی کودک کمک کند.

◄ در فرصتی که برای بازی مناسب سن او در نظر گرفته شده، درمانگر سعی می‌کند تا صداها را به‌درستی تلفظ کند. بدین ترتیب کمک می‌کند تا تلفظ دقیق کلمات در حافظه او ذخیره شود.

◄ تمرین‌ها و مناسب‌ترین راهکار گفتاردرمانی را به‌عنوان تکلیف منزل کودک در نظر می‌گیرد. این تمرین‌ها باید در منزل و با همراهی والدین یا پرستار بچه انجام شوند.

گفتار درمانی برای بزرگ‌سالان

هیچ فرقی ندارد! بزرگ‌سال مبتلا به اختلال گفتاری هم متناسب با نوع اختلال و نیازهایش تحت درمان قرار می‌گیرد. حرف زدن، تمرین‌های زبانی و ارتباطی- شناختی از جمله انواع راهکار گفتار درمانی برای این گروه سنی است.

شاید بهتر باشد بدانید که فرایند درمان می‌تواند شامل آموزش بلعیدن هم باشد. این گزینه به دلیل بروز حادثه یا پرونده پزشکی فرد اضافه می‌شود که بیماری پارکینسون یا سرطان دهان از جمله آن‌هاست.

در ادامه با تمرین‌های متمرکز بیشتری آشنا می‌شویم:

◄ مهارت حل مسئله، تقویت حافظه، سازمان‌دهی و فعالیت‌های مشابه که به تقویت توانمندی‌های شناختی-ارتباطی کمک می‌کنند.

◄ راهکارهای گفت‌وگو برای بهبود ارتباطات اجتماعی

◄ تمرین تنفس برای اختلال نوع رزونانس ( مشکلات اندام گفتاری)

◄ تمرین برای تقویت ماهیچه‌های دهانی

آشنایی با چند منبع مناسب برای گفتار درمانی

در کنار یک درمانگر متعهد، همچنین می‌توان منابع زیر را به‌عنوان تمرین در خانه انتخاب کرد:

◄ اپلیکیشن های گفتاردرمانی

خوشبختانه در این زمینه، امکان دسترسی آسان به نرم‌افزارهای فارسی برای درمان‌پذیرهای عزیز فراهم شده است.

• نرم افزار بگو- گروه سنی کودکان
• نرم افزار بهارک- نسخه رایگان برای گروه سنی کودکان
• نرم افزار نادی- گروه سنی کودکان
• نرم افزار تولید بیان- نسخه خانگی و مورد تأیید انجمن علمی گفتاردرمانی کشور

◄ بازی‌های و اسباب‌بازی‌های رشد زبانی مثل کارت‌های بازی

◄ کتاب‌های سرگرمی

مدت زمان لازم برای پیاده سازی بهترین راهکار گفتار درمانی

با در نظر گرفتن فاکتورهای زیر، مدت زمان لازم برای اثربخشی درمان تعیین می‌شود:

• سن درمان‌پذیر
• نوع و شدت اختلال
• پیوستگی و نظم در انجام درمان
• پرونده پزشکی درمان‌پذیر
• مشخص بودن نوع درمان

♦♦ نکته♦♦

یک سری از اختلالات گفتاری هستند که در ریشه در دوره کودکی دارند ولی با رشد کودک، این اختلال هم به‌تدریج کم و کمتر می‌شود تا درنهایت از بین می‌رود. درحالی‌که برخی دیگر همچنان تا بزرگ‌سالی ادامه پیدا می‌کند و نیاز به درمان بلند مدت دارد.

فراموش نکنید که سن درمان‌پذیر یکی از فاکتورهای تعیین کننده مهم در اثربخشی درمان است. هرچه سن فرد کمتر باشد قاعدتاً نتیجه بخشی درمان بیشتر خواهد بود.

همچنین میتوانید به کلیک روی صویر زیر، ضمن دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن دسترسی آزاد و نامحدودی به کتابخانه صوتی مجموعه داشته باشید و از شنیدن کتاب های متنوع در حوزه سلامت و توسعه فردی نهایت بهره را ببرید.

پایان‌بخش

وقتی صحبت از راهکار گفتار درمانی می‌شود باید پا به دنیای مغز و عملکردهای شگفت‌انگیز آن گذاشت؛ از مرحله تفکر تا حرکت اندام گفتاری و تولید صدا.

امروزه، در حوزه درمان می‌توان به مدد فناوری‌های پیشرفته نوین مشکلات و اختلالات گفتاری پیش آمده در هر گروه سنی را شناسایی و برای درمان و بهبود آن اقدام کرد.

باعث افتخار ماست که در بخش دیدگاه مقاله، سهمی از تجربیات و نظرات شما در این حوزه درمانی داشته باشیم.

منبع:

https://www.healthline.com/health/speech-therapy#success-rate

https://www.healthline.com/health/einstein-syndrome#diagnosis

https://www.healthline.com/health/what-part-of-the-brain-controls-speech#takeaway

 https://cafebazaar.ir/app/com.nkhosraviandmoazedi.ava

این نوشته راهکار گفتار درمانی چیست؟ گشتی در دنیای شگفت انگیز مغز برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.