متفکری که چنین ویژگی را دارد معمولاً یک عمل‌گرا است. او در فرایند فکر کردن همه ذی‌نفعان، از مشتری بگیر تا کارمند و سرمایه‌گذار، همچنین رقبا و ترندهای جامعه و وقفه‌های فناوری آینده و خلاصه همه ظرایف را در نظر می‌گیرد. یک نگاه کامل به طرح یا موقعیت.

همان‌طور که بالاتر برایتان از چشم‌های سنجاقک مثال آوردم، این حشره با چنین قابلیتی، دید خودش را محدود به چپ و راست نمی‌کند بلکه همه جهات را می‌تواند ببیند و درواقع یک دید همه‌جانبه کامل نسبت به اطراف دارد. نمونه اجتماعی چنین امتیازی را در مورد رانندگی خودتان می‌توانید پیدا کنید؛ آینه‌های متفاوت در خودرو دلیل خوبی برای تقویت چنین تفکری است.

دیدن تصویر بزرگ یعنی دیدن کل. یعنی توانایی درک اصل مسئله و سیستمی که با آن کار می‌کنیم. این طرز فکر کمک می‌کند تا تخیل کنیم.

اما آیا نقطه مقابلی هم برای این تفکر وجود دارد؟ افراد جزئی‌نگر معمولاً به بخش‌های خاصی از یک پروژه یا فرایند توجه می‌کنند. آن‌ها در عمل ممکن است دید درستی نسبت به طرح و مسئله نداشته باشند.

البته وقتی به تفاوت‌ها می‌پردازیم به معنی این نیست که کیفیت یک سیستم فکری بهتر از سیستم دیگری است. در عوض باید این‌طور ادامه بدهیم که «هردو طرز تفکر برای اینکه اثرگذاری بهتری داشته باشند لازم‌اند.»

اهمیت تفکر تصویر بزرگ

«یه نگاه به پشت سرت بنداز»، «تصویر بزرگ‌تر رو ببین»، «در مورد این موضوع در مقیاس بزرگ‌تری فکر کن». این جملات قرار است برای شمایی که احتمالاً فرد جزئی‌نگری هستید ناخوشایند باشد! چنین افرادی با شنیدن این جملات احساس می‌کنند دارند وقت خودشان را هدر می‌دهند.

جزئی‌نگرها حالا احساس خوبی خواهند داشت. ولی اگر به شما در مورد یک حقیقت جالب‌توجه بگویم چطور؟! پژوهش‌های علمی می‌گوید که تفکر تصویر بزرگ ارتباط نزدیکی با موفقیت چشمگیر کارآفرین‌ها دارد. به بیان ساده‌تر، تفکر کارآفرینی پیوند معناداری با چنین طرز فکری پیدا می‌کند.

گروهی که کارآفرین هستند ۳۰-۴۸% بیشتر از باقی ما اهل فکر کردن در مقیاسی بزرگ از محدودیت‌های مشخص شده هستند.

تفکر تصویر بزرگ برای همه مهم است

اما در این مورد، فقط کارآفرین‌ها نیستند که سود می‌برند. طرز فکر تصویر بزرگ داشتن ازجمله مهارت‌های کلیدی برای همه آن‌هایی است که در مسیر شغلی خودشان قرارگرفته‌اند. مخصوصاً اگر شخصی تصمیم داشته باشد قدرت رهبری تیم یا سازمانی را به دست آورد.

افرادی که جزئی‌نگر هستند اگر بخواهند مجهز به تفکر تصویر بزرگ شوند باید راه زیادی را پشت سر بگذارند؛ آن‌ها روی هر جزئی از اشتباه تمرکز می‌کنند و خلاصه سرخودشان را به درد می‌آورند!

برای نمونه؛ دیر سر قرار آمدن حتی برای چند دقیقه آن‌ها را کلافه می‌کند، جوجه‌ای که برای شام آماده کباب شدن است خوب مزه دار نشده، کتابی که قرض داده‌اند نامرتب و تاخورده برگردانده شده (تا یادم نرفته، اگر در مورد آخر چنین اخلاقی دارید اصلاً از من کتاب قرض نگیرید!).

اما وقتی بتوانیم سیستم فکری خودمان را تغییر دهیم، تمایل بیشتری برای کل‌نگری پیدا می‌کنیم حتی اگر جزئیات کوچک‌تر باعث بی‌حوصلگی یا تمرکز بیشتر ما شوند. البته بماند که تبلیغ آن تا عمل کردن فرق دارد. ذهن جزئی‌نگر باید آن‌قدر قدرتمند باشد تا بتواند در مورد یک موضوع از خودش بپرسد «مسئله‌ای که برایم پیش آمد طی سه روز، سه سال یا سی سال آینده ازنظر من چطور خواهد بود؟»

تفکر تصویر بزرگ با یک مثال

تصمیم دارید ذهنیت تصویر بزرگ را تقویت کنید؟ قصد دارم در ادامه برایتان توضیح بدهم که چطور می‌شود چنین قدرتی پیدا یا آن را تقویت کرد. به لطف چنین قابلیتی می‌توانید جدی‌تر برای رسیدن به برنامه‌هایتان قدم بردارید و در همه جنبه‌های زندگی دید بهتری داشته باشید.

همچنین تصمیم دارم جایگاه شما را به‌عنوان فردی که جزئی‌نگر است در برابر قالب تصویر بزرگ نشان بدهم. شاید بهتر باشد با یک مثال دیگر ادامه بدهیم.

یک لنج ماهیگیری در شمال کشور را تصور کنید. این قایق بخشی از صنعت شیلات شمال است که با هر ورود به آب، چندین تن ماهی را صید می‌کند. صیادی با این لنج اثراتی دارد؛ ارزش هزینه‌ای و جذب کارگران کمتر.

درحالی‌که اگر با تفکر تصویر بزرگ به موضوع نگاه کنیم متوجه صید بی‌رویه از دریا می‌شویم؛ زیان‌های گسترده از صید آبزیان غیرمصرفی که در تورها گیر می‌کنند، کاهش بقای کسب‌وکارهای کوچک‌تر شیلات، ویرانی اقتصادی روستاهایی که مبتنی بر اقتصاد ماهیگیری زندگی می‌کنند، صادرات احتمالی ارزش اقتصادی حاصل از صیادی که نصیب شرکت‌های بزرگ می‌شود.

این تنها بخشی از پیامدهای صیادی‌های بی‌رویه است که حتی بزرگ‌تر از آن شامل مشکل تغذیه مردم و حیوانات و از همه مهم‌تر به خطر افتادن پایداری امنیت غذایی می‌شود.

نقش تفکر تصویر بزرگ در زندگی فردی

مثال بالا کمک کرد؟ باهم بیشتر می‌خوانیم.

ممکن است این سؤال برایتان پیش بیاید که اصلاً چرا باید این سیستم تفکری در زندگی من وجود داشته باشد؟ چه فایده‌ای برای من دارد؟ درحالی‌که در کنار تصویر بزرگ اینکه تفکر جزئی‌نگر هم جزئی از مهارت‌های ما باشد مهم است. درواقع هردو، باهم کمک می‌کنند.

البته که جزئیات به تصویر بزرگ معنا می‌دهند. اما توجه داشته باشید که توجه بیش‌ازاندازه به همین جزئیات واقعاً ذهن را مشوش می‌کند (تجربه استرس، پررنگ‌ترین آن است). درحالی‌که وقتی تصویر بزرگ‌تر را جلوی دیدتان می‌گذارید کمتر احتمال غرق شدن در جزئیاتی پیش می‌آید که در بلندمدت مهم نیستند.

مهم است که بدانید

فردی که چنین طرز فکری دارد به اثر یک مانع بر تصویر بزرگ‌تر و چگونگی تبدیل آن به فرصت توجه می‌کند. این قابلیت در مدیریت یک تیم بسیار ارزنده است. اگرچه بازهم تکرار می‌کنم نه تفکر جزئی‌نگر و نه تفکر کل‌نگر قرار نیست به‌تنهایی مفید باشند. هرکدام به سهم خود قرار است کمک کنند کارها خوب پیش برود و دومی، اثربخشی بیشتری دارد.

اگر در تیمی که کار می‌کنید هستند هم‌تیمی‌هایی که بین این دو فرق فاحشی می‌گذارند به آن‌ها تأکید کنید که هردو مهم هستند. کسی که روی تنها یکی از این دو تمرکز می‌کند درواقع توانمندی‌های خودش را برای رسیدن به تصویر بزرگ محدود می‌کند.

آیا من موافق با تفکر تصویر بزرگ هستم یا تفکر جزئی‌نگر؟

کافی است این‌طور به موضوع نگاه کنید:

«جهان در برابر تفکر خاص»

این عبارت کوتاه کمک می‌کند تا درک درستی از موضوع مقاله پیدا کنید و در کنار آن، تفکر جزئی‌نگر را هم بیشتر بشناسید. توصیفات جالب دیگری هم در مورد تفکر کلی‌نگر وجود دارد که شاید برایتان خواندن آن‌ها جالب باشد:

• در میان ابرها
• خوردن عصرانه در آسمان
• اقامت در ارتفاع ۱۲۰ متری آسمان

عبارات زیر هم در مورد تفکر جزئی‌نگر نوشته شده است:

• سربه‌زیر
• با دقت سازمان‌دهی شده

برای اینکه به سؤالی که در عنوان پرسیده شد پاسخ بدهید اول‌ازهمه باید مشخص کنید به‌صورت طبیعی نگاه شما به مسائل چگونه است؟

◄ آیا روی جزئیات ورودی و خروجی پروژه بیشتر دقت می‌کنید؟

◄ در گزارشی که برای مدیرتان ارسال می‌کنید آن‌قدر به جزئیات توجه دارید که حوصله او را سر می‌برید؟

◄ یا اینکه مجهز به چشم پرنده در مورد موضوعات اطرافتان هستید و آنجا که نمی‌توانید متوجه شوید چطور جزئیات به طرح بزرگ‌تری ارتباط دارند، از کار دل‌زده می‌شوید؟

با یک نگاه دقیق‌تر متوجه می‌شوید که هردو نوع تفکر- کل‌نگر و جزئی‌نگر- مفید و کاربردی هستند. درواقع مهارت‌های تکمیلی باهم هستند که معنا پیدا می‌کنند.

۵ راهکار مؤثر برای تقویت تفکر تصویر بزرگ

اگر تا اینجا موفق شدم ذهن شما را برای مسلح شدن به تفکر آسمان آبی جذب کنم، پس حتماً می‌توانم با پنج راهکار مفید شما را برای خواندن ادامه مقاله قانع کنم. باهم می‌خوانیم:

شناسایی عادت‌هایی که مانع تفکر تصویر بزرگ می‌شوند

ترجیحات شخصی ما خیلی از مواقع مانع چنین طرز فکری هستند. پس قدم اول این است که عادت شکنی کنیم. شروع سختی است؟ البته! پیشنهاد می‌کنم سه قانون زیر را همیشه در نظر داشته باشید:

کمال‌گرایی معنی ندارد– افرادی که اهل تفکر همه‌یاهیچ هستند، بنا بر یک پژوهش، به دلیل پرداختن به جزئیات بیشتر، دیرتر به موفقیت می‌رسند یا حتی ناکام می‌مانند. فکر می‌کنید چنین شخصیتی دارید؟ انگشتتان را دراز کند و دکمه pause را هرچه سریع‌تر فشار دهید. فرصت‌های بیشتر با برداشتن چند قدم به عقب و در اختیار داشتن دید بزرگ‌تر و بهتر، به شما نزدیک می‌شوند.

دردسرهای امور کوچک کم‌اهمیت– «اون گلدون جدید بهتر نبود ورودی ساختمان اداره باشه؟»، «چرا خانم ایکس دیروز سر جلسه اونطور با من حرف زد؟!» «به نظرم باید به کارمندان بگم که بعد از خروج از آبدارخونه برق رو خاموش کنن!»

مشاهده می‌کنید؟ این‌ها افکاری هستند که به‌خوبی می‌توانند خواب شبانه شما را مختل کنند و شاید در ظاهر قابل‌بررسی باشند ولی آن‌قدر جزئی و کم‌اهمیت هستند که می‌توانید به‌راحتی از کنارشان رد شوید یا رسیدگی به این امور را به فرد دیگری بسپارید.

تفویض اختیار– تحقیقات تأیید می‌کنند که وقتی مسئولیت و مشارکت به‌صورت تیمی تقسیم شود و بخشی از فشار کار و وظیفه از روی دوش مدیر برداشته و به دیگر اعضای مجموعه سپرده شود، ضریب موفقیت واقعی بالاتر می‌رود. برگزاری جلسات طوفان فکری لینک ازجمله روش‌های تفویض اختیار و از آن مهم‌تر، ارتباط بهتر با اعضای تیم است.

دریچه نگاهتان را تغییر بدهید؛ چند سؤال بر اساس تفکر تصویر بزرگ

طرح سؤال کمک بزرگی برای بررسی جنبه‌های مختلف فعالیت یا وظیفه شماست تا بتوانید به هدف اصلی‌تان برسید. دیوید شوارتز در کتاب جادوی فکر بزرگ The Magic of Thinking Big نوشته است:

«ببینید چه چیزی می‌تواند وجود داشته باشد نه اینکه آن چیز چیست.»

اولین پرسش این است «اصلاً دنبال چه هستم؟» این سؤال دقیقاً همان موضوعی است که باید حتماً آن را با خودتان در میان بگذارید. سؤالات بعدی را در ادامه برایتان می‌نویسم:

◄ چیزی که دنبالش هستم برای کس دیگری هم اهمیت دارد یا روی او تأثیر گذاشته است؟

◄ اگر جواب بله باشد، پیامدهای ناخواسته چنین خواسته‌ای چیست؟

◄ مرز کشی‌های اخلاقی در مورد موضوع من وجود دارد؟

◄ فکر من چطور می‌تواند اسباب تغییرات اجتماعی شود؟

و سؤال مهم آخر اینکه

◄ سؤال دیگری هم هست که هنوز از خودم نپرسیده‌ام؟

از روش فهرست بندی استفاده کن

این روش یکی از ترفندهایی است که مرتب از آن استفاده می‌کنم. می‌توانید برای هر بولت یک شاخه هم در نظر بگیرید و تصویر بزرگتان را به جزئیات بیشتری تقسیم کنید.

بعد از تکمیل فهرستی که ترتیب دادید ببینید کدام موارد را باید اضافه کنید و کدام موارد حذف شدنی هستند. برای نمونه روزهای اول کارم داشتم این‌طور برنامه‌ریزی می‌کردم که سبک نویسندگی من برای کدام یکی از شبکه‌های اجتماعی می‌تواند مفید باشد.

درنتیجه تصمیم گرفتم همین فهرست را آماده کنم تا ببینم کدام پلتفرم بهترین گزینه برای رسیدن به اهداف کاری من می‌تواند باشد. ترجیحم این بود که خیلی خودم را درگیر هر شبکه اجتماعی غیرمفید نکنم و موارد مفیدتر را در نظر داشته باشم.

روش ساده و احتمالاً کودکانه‌ای است، نه؟ ولی من شخصاً دیدم که تفکر تصویر بزرگ چه راحت و روان در این تکنیک خودش را نشان داد. وقتی بولت بندی می‌کنید درواقع یک حالت بصری به فکرتان می‌دهید. به‌عبارت‌دیگر، هر نقطه شما را به آنچه نمی‌توانید ببینید مرتبط می‌کند.

شاید بد نباشد این اندرز ایلان ماسک را به خاطر بسپاریم:

«مهم است که تصویر بزرگ خودمان را بخشی از درخت معنا و مفهوم بدانیم. اینجاست که پای تفکر بر مبنای اصول اولیه به میان می‌آید. من برای ساخت سفینه مسافرتی به فضا با این روش پیش رفتم (بولت های اصلی و بعد فرعیات).»

یادداشت‌برداری یا نقشه‌کشی ذهنی

نقشه‌کشی ذهنی یکی از روش‌های جذاب با جلوه‌های بصری متنوع است. درواقع اجازه بدهید اضافه کنم یا می‌توانید یادداشت کنید یا نقاشی! فراموش نکنید با انجام این تکنیک می‌توانید به‌سادگی نقاط ضعف و جهش افکارتان را برای رسیدن به تصویر بزرگ پیدا کنید.

برای شروع هم اصلاً به خودتان سخت نگیرید. تصویر بزرگ را با مشخص کردن جزئیاتی که فکرتان را درگیر کرده است بسازید. نکته اینجاست که قرار نیست تصویر بزرگ را فقط روی کاغذ بیاورید بلکه باید جزئیات را با وضوح بیشتری بنویسید یا بکشید. دقت کنید که همه موارد را پوشش بدهید و چیزی از قلم نیفتد.

زمان‌بندی برای تفکر

شما را نمی‌دانم ولی تجربه شخصی من می‌گوید که وقتی باعجله تصمیم‌گیری می‌کنم و به عبارتی توجهی به مدیریت زمان ندارم دیر یا زود انگشت ندامت می‌گزم. چرا این اتفاق می‌افتد؟ به یکی از دلایل زیر:

• درست زمانی تصمیم گرفتم که خسته از کار روزانه بودم.
• زمان من را تحت‌فشار قرارداد که این یعنی حواسم به همه‌چیز نبود. جنبه‌های مختلف را زیر نظر نداشتم و انتخاب‌هایی را که به هدف اصلی من ربط پیدا می‌کرد ارزیابی نکردم.
• مشغول چند کار هم‌زمان بودم که این یعنی عملکرد من تا ۴۰% افت دارد.

مهم: دلایلی که برایتان نوشتم ممکن است جزو فهرست شما هم باشد و این عجیب نیست. بهتر است با خودمان روراست باشیم و قبل از تنظیم وقت مناسب برای فکر کردن بدانیم ممکن است چه موانعی جلوی راهمان سبز شوند.

در زمان تصمیم‌گیری یکی از بهترین ترفندها اولویت‌بندی است. این روش کارایی جهانی دارد و قرار نیست برای من جواب بدهد و برای یکی، نه. بررسی کنید که چه چیزهایی در تفکر تصویر بزرگ شما مهم هستند، چه نقشی در این تفکر دارند و خیلی موارد دیگر.

معرفی کتاب

حالا دیگر نوبت کمی گشت زنی در کتابخانه صوتی مجموعه است. قبل از هر چیز فراموش نکنید که با دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن با آن زمینه بنفش بادمجانی جذاب، امکان دسترسی و خرید کتاب‌های صوتی شنیدنی در حوزه توسعه کسب و کار، روانشناسی و توسعه فردی برایتان فراهم شده است. کتاب‌های زیر انتخاب من برای این مقاله هستند که امیدوارم برایتان شنیدنی باشند.

کتاب نابخردی‌های پیش‌بینی پذیر نوشته دن اریلی Dan Ariely

به باور آریلی آدمی درگیر کارها و تصمیم‌گیری‌هایی می‌شود که اغلب هوشمندانه نیستند و حتی مواقعی از آن حالت مطلوب فرسنگ‌ها فاصله دارند. او به گفته خودش سال‌ها کوشیده است که این اشتباهات احمقانه، بی‌معنی، عجیب، بامزه، و گاهی خطرناکی را که همگی ما انجام می‌دهیم درک کند، به این امید که با فهمیدن عادت‌های عجیب نابخردانه، بتوانیم برای تصمیم‌گیری‌های بهتر، جلوی خودمان را بگیریم.

سفر او در این کتاب سفری است به تمامی رفتارهای نامعقولی که انسان‌ها در شرایط گوناگون از خود بروز می‌دهند؛ مبحثی که آریلی نامش را اقتصاد رفتاری یا قضاوت و تصمیم‌گیری نامیده است.

اقتصاد رفتاری حوزه‌ای به نسبت جدید است و به هر دو جنبه روانشناسی و اقتصاد می‌پردازد. او در این کتاب پس از توضیح دادن اقتصاد رفتاری در هر فصل بر پایه آزمایش‌هایی که سال‌ها انجام داده به تشریح رفتارهای نابخردانه انسان در عرصه‌های گوناگون اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی پرداخته است.

راوی: کاترین صادق پور

کتاب فریب‌خورده تصادف به قلم نسیم نیکلاس طالب Nassim Nicholas Taleb

به سؤال زیر فکر کنید:

نوعی بیماری شناسایی شده است که از هزار نفر، یک نفر را مبتلا می‌کند. تست پزشکی این بیماری هم در ۵٪ موارد، اگر فرد سالم باشد، او را بیمار تشخیص می‌دهد. اگر هم بیمار باشد با دقت ۱۰۰٪ تشخیص می‌دهد که بیمار است.

حالا اگر شما پزشک باشید و یک نفر از در مطب وارد شود و آزمایشی که در دست دارد نشان بدهد که او بیمار است، به نظر شما چند درصد احتمال اینکه او واقعاً بیمار باشد وجود دارد؟

نکته جالب‌توجه اینجاست که طی پژوهش‌هایی همین سؤال را از تعدادی از پزشکان آمریکایی پرسیدند و کم‌تر از ۲۵٪ آن‌ها جواب درست دادند. این یعنی پزشکی که با همین احتمالات روش درمان شما را انتخاب می‌کند، با احتمال خوبی دچار اشتباهات مهم و تعیین‌کننده‌ای هست.

راوی: کاترین صادق پور

پایان‌بخش

سال ۱۹۵۹ یا ۶۰ میلادی بود که داشرات مانیهی Dashrath Manjhi همسر مصدومش را از دست داد چون نزدیک‌ترین بیمارستان به روستای آن‌ها حدود ۴۵ دقیقه دورتر بود.

۲۲ سال بعد همین مرد از مسیر یک یال (لبه) سنگی، یک راه ده متری با تیشه و مغار (نوعی وسیله کنده‌کاری) ساخت. این راه فاصله را پانزده دقیقه کوتاه‌تر کرد.

مانیهی یکی از بهترین مثال‌ها در مورد تفکر تصویر بزرگ است؛ او غرق در جزئیات برای عملی کردن کارش نشد. بلکه تمرکز اصلی را روی مسئله بزرگ‌تری گذاشت:

«او نمی‌خواست یک‌بار دیگر مرگی مشابه مرگ همسرش در روستا اتفاق بیفتد.»

البته که قرار نیست برای شما هم یک تجربه ۲۲ ساله اتفاق بیفتد و خدای‌ناکرده کسی را از دست بدهید. فقط کافی است یک‌بار دیگر این مقاله را بخوانید و تکلیف خودتان را با خودتان روشن کنید!

تفکر تصویر بزرگ یکی از روش‌های جذاب ارزیابی مسائل است. شما برای مدتی مشخص از چشم یک سنجاقک، که دید ۳۶۰ درجه کل‌نگری دارد، به مسئله‌تان نگاه می‌کنید تا بتوانید هوشمندانه‌تر تحلیل و نتیجه‌گیری کنید.

اگر به چشم‌های سنجاقک توجه کرده باشید، مکانیزم بینایی او شبیه بینایی انسان نیست. نه فقط چپ و راست که همه زوایا را می‌تواند ببیند. ابتدای مقاله برایتان یک مثال روشن آوردم که رانندگی ما یکی از نمونه‌های عینی چنین تفکری است.

این طرز فکر را به تفکر آسمان آبی و تفکر کل‌نگر هم می‌شناسند. قاعدتاً هر اصلی در جهان یک نقطه مقابل هم دارد و تفکر جزئی‌نگر ازجمله آن است. افرادی که چنین طرز فکری دارند عموماً به جنبه‌های خاصی از موضوع بیشتر از موارد دیگر توجه می‌کنند.

در این مقاله پنج تکنیک کاربردی معرفی شد تا با دنبال کردن آن‌ها بتوانید فرایند اندیشیدن و حل مسئله را برای خود ساده‌تر و عمیق‌تر کنید که شامل پنج تکنیک زیر می‌شود:

• شناسایی عادت‌های محدودکننده
• تغییر چشم‌انداز
• فهرست بندی
• نقشه‌کشی ذهنی
• زمان‌بندی برای تفکر

منبع:

https://www.fingerprintforsuccess.com/blog/big-picture-thinking

https://b2n.ir/q37435

https://b2n.ir/f67877

این نوشته تفکر تصویر بزرگ : چگونه با جزئی‌نگری خودمان را پیر نکنیم! برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

شاید برایتان جای سؤال داشته باشد که اصلاً چرا باید این مقاله را بخوانم و قرار است کجای زندگی دست من را بگیرد! باید خدمت شما عرض کنم که زندگی مدرن با همه فضای رقابتی، ابهام، پیچیدگی و شتاب سرسام‌آوری که دارد، از طرف دیگر ابزارهای بی‌نظیری برایتان فراهم کرده تا به بهترین شکل ممکن از قدرت یادگیری، تفکر و آگاهی بهره‌مند شوید.

یکی از بهترین روش‌ها برای یادگیری، فکر کردن برای خود است؛ باهدف گشودن امکانات نوآورانه و حرکت از نتیجه‌گیری خطی به نوع غیرخطی آن.

این رویکرد در قرون گذشته موردعلاقه فیلسوف یونانی ارسطو بود و در عصر حاضر ایلان ماسک، یکی از چند میلیاردر جهان، از آن برای مدیریت پروژه‌هایش استفاده می‌کند. به لطف چنین سیستم تفکری آن‌ها می‌توانند از آسیبی که استدلال‌های نادرست و مقایسه‌های ناکافی به حل مسئله وارد می‌کنند درامان بمانند و فرصت‌هایی را که دیگران از آن غافل می‌شوند در اولویت قرار دهند.

تفکر بر پایه اصول اولیه کمک می‌کند تا ناخالصی فرضیات و سنت‌ها از بین برود. درنهایت چیزی که باقی می‌ماند موارد ضروری است. این روش یکی از بهترین مدل‌های ذهنی است که می‌توانیم با بهره از آن بهتر فکر کنیم چراکه ضروریات همیشه اجازه می‌دهند متوجه شویم استدلال کجا ممکن است ما را به گمراهی بکشاند.

قدرت و تأثیر آن بر تفکر بر پایه اصول اولیه

بسیاری از مواردی که آن‌ها را باور کرده‌ایم بر اساس قدرت بیانی بوده که به ما گفته است « این موضوع حقیقت دارد». وقتی کودکی بیش نبودیم یاد گرفتیم که نباید زیاد سؤال بپرسیم چون « من می‌گویم » و این جمله معروف و آشنای پدر و مادرهای ما بود.

وقتی پا به دنیای بزرگ‌سالی گذاشتیم با شنیدن جمله « چون همین‌طور که می‌بینی کار می‌کند»، دیگر دست از پرسیدن هم برداشتیم. پیام نهفته در چنین پیامی بیشتر از دو مفهوم در خود نهفته نداشت:

◄ دانستن ممنوع!

◄ دهانت را ببند و حوصله من را سر نبر.

این وضعیت یا از روی عمد ایجاد می‌شده یا یک موضع شخصی بوده. شاید گاهی شخصی بوده ولی بسیاری از اوقات این‌طور نیست. اگر ازجمله افرادی هستید که در صف مخالفان سرسخت تعصب و خشک فکر بودن ایستاده‌اید اجازه بدهید شما را به‌عنوان یک « مشکل» در اجتماع معرفی کنم!

• دانشجویی که همیشه باعث کلافگی استادش می‌شود.
• کودکی که همیشه سؤالی برای پرسیدن دارد و اجازه نمی‌دهد با خیال راحت و آرامش سرگرم آشپزی باشیم.
• کارمندی که همیشه با طرح پرسش باعث کند پیش رفتن کار می‌شود.

حالا شما در موقعیتی قرار می‌گیرید که نمی‌توانید تغییری در ذهنتان ایجاد کنید، پس مرگ معنوی شما نزدیک می‌شود! با یک مثال ادامه می‌دهم؛ شرکت خرده‌فروشی سیرز Sears در آمریکا ازجمله کسب‌وکارهایی بود که فکر می‌کرد هیچ قدرتی قرار نیست آن را به‌زانو درآورد تا اینکه سروکله خرده‌فروشی بزرگ‌تری به نام وال مارت Wal-Mart پیدا شد و آن را تصاحب کرد.

سیرز از اینکه بتواند دنیا را تغییر دهد ناکام ماند.  قابلیت تغییرپذیر بودن بسیار سخت است مخصوصاً زمانی که در مسیر موفقیت قرار داریم و قرار است با این تغییر روبه‌روشویم. بله! همه به این باور رسیده‌ایم که سخت است همه‌چیز را دانستن وقتی « ندانستن» قرار است برای ما نفع داشته باشد.

در قدم بعدی، وال مارت بود که در تغییر دادن دنیا ناکام ماند و اکنون زیر پرچم غول خرده‌فروشی آمازون قرار گرفته است.

تکنیک‌های تفکر بر پایه اصول اولیه

با توجه به آنچه بالاتر برایتان نوشتم شاید بد نباشد با چند روش استفاده از این تکنیک در زندگی روزانه خود بیشتر آشنا شویم.

پرسش سقراطی

ارزیابی دقیق و موشکافانه نتیجه استفاده از تکنیک پرسش سقراطی است. فرد در این فرایند قرار است با مجموعه‌ای از پرسش‌های مشخص روبه‌رو شود که با هدف رسیدن به حقیقت و فرضیات مهم و همچنین جداسازی دانش از نادانی تنظیم شده‌اند.

اگر بخواهم به تفاوت مهم پرسش سقراطی و بحث معمولی اشاره کنم باید بر پیاده‌سازی اصول اولیه بر اساس یک روش سازمان‌یافته تأکید نمایم. به‌طورکلی این روش فرایندهای زیر را شامل می‌شود:

• شفاف‌سازی فکری که داریم و توضیح ریشه هر یک از افکاری که در ذهن ما شکل گرفته است ( چرا چنین فکری دارم؟ دقیقاً به چه چیزی فکر می‌کنم؟)
• به چالش کشیدن فرضیات ( چطور به درست و واقعی بودن این فرضیه برسم؟) چه می‌شود اگر مخالف این فرضیه را هم در نظر بگیرم؟(
• مستندات و شواهد ( چطور می‌توانم از این فرضیات یک نمونه کنار بگذارم؟ منبع این فرضیات چیست؟)
• بررسی دیدگاه‌های جایگزین ( دیگران ممکن است چگونه به این موضوع نگاه کنند؟ چطور بفهمم که روش من درست است؟)
• آزمایش پیامدها و اثرات ( اگر من خطا کنم چه می‌شود؟ اگر حق با من باشد چه پیامدهایی دارد؟)
• طرح پرسش‌های اصلی ( چرا این‌طور فکر کردم؟ فکر من درست بود؟ از این فرایند چه نتایجی به دست می‌آورم؟)

با دنبال کردن فرایند بالا به‌سادگی از تله موارد سطحی و واکنش‌های احساسی رها خواهید شد. اتفاقی که در پایان برای شما می‌افتد، دوام چنین تفکری خواهد بود.

« چون من می‌گویم» یا  «پنج چرا »

شاید برایتان جالب باشد که بدانید بچه‌ها همیشه با تفکر بر پایه اصول اولیه کارهایشان را پیش می‌برند. آن‌ها هم مثل ما اهل پیدا کردن دلیل وقوع اتفاقات دور و اطرافشان هستند. به همین دلیل عبور آن‌ها از مه و کاملاً شهودی اتفاق می‌افتد و بزرگ‌ترهایشان را با وارد کردن در بازی « پنج چرا» به مرز جنون می‌کشانند!

در ادامه شاید برایتان جالب باشد با بازی پنج چراکه در هر خانواده‌ای یک بازی مرسوم و پرتکرار است بیشتر آشنا شوید:

• خب بچه‌ها وقت مسواک زدن و رفتن به رختخوابه.
• ● چرا؟
• چون باید از بدنمون مراقبت کنیم. یکی از مراقبت‌ها خوابیدن و مسواک زدنه.
• ● چرا باید بخوابیم؟
• چون اگر هیچ‌وقت نخوابیم می‌میریم.
• ● چرا اگه نخوابیم می‌میریم؟
• نمیدونم. بیا دوتایی بفهمیم چرا این اتفاق می افته.

** به خاطر بسپاریم که **

بچه‌ها فقط سعی می‌کنند بفهمند چرا آدم‌بزرگ‌ها این حرف‌ها را می‌زنند یا چرا از آن‌ها می‌خواهند که چنین کارهایی را انجام بدهند.

بله خوب میدانیم که این بازی برای بار اول می‌تواند جالب باشد و ما را با دنیای تماشایی آن‌ها سرگرم می‌کند ولی بسیاری از پدر و مادرها و معلمان با تکرار این بازی احساس کلافگی می‌کنند. درنهایت بازی به سمتی کشیده می‌شود که : « چون من میگویم پسر/ دختر قشنگم .» بسیاری از ما از شنیدن همین جمله کوتاه متنفریم. چرا؟

این بازی مشارکتی در دنیای واقعی جلوی سرعت ما را می‌گیرد. خیلی از ما می‌دانیم که دنبال چه چیزی هستیم و وقتی با چنین جمله‌ای روبه‌رو می‌شویم، یکهو در وضعیت غیرضروری قرار می‌گیریم.

بعد از سؤال دوم ما خودمان را گمشده احساس می‌کنیم. البته دقیق نمی‌دانیم چرا دچار این احساس می‌شویم. شاید با نادانی خفته در درونمان روبه‌رو می‌شویم و این واکنش، دفاع از خودمان است.

یک نمونه عملی از تفکر بر پایه اصول اولیه

بازی کودکانه بالا را با یکی از موفق‌ترین میلیاردهای جهان تصور کنید؛ ایلان ماسک  Elon Musk، ریچارد فینمان Richard Feynman ( شخصیت تأثیرگذار در علم فیزیک)، چارلی مانگر Charlie Munger  ( سرمایه‌گذار و سرمایه‌دار آمریکایی).

موضوع بسیار چشمگیر در مورد ایلان ماسک راه‌اندازی کسب‌وکارهای میلیارد دلاری بود تا به همه ما ثابت کند « اشتباه فکر می‌کنیم» و جمله‌ای شبیه « چون من می‌گویم» واقعیت ندارد. ریچارد فینمان هم با ماسک موافق خواهد بود و مهر تأییدی بر نادانی بسیاری میزند. جالب اینجاست که مانگر هم به لطف نادانی بسیاری از ما برای فکر کردن در مورد مشکلات، سود می‌برد!

ایلان ماسک و  spaceX

شاید هیچ‌کس باقدرت ماسک از اصول تفکر اولیه استفاده نکرده باشد. به‌طور حتم او یکی از تأثیرگذارترین کارآفرینان است که جهان به خود دیده. اما موضوعی که در مورد این شخصیت تأثیرگذار جالب است محتوای افکار او نیست بلکه چگونه فکر کردن است:

« ( او می‌گوید) به باور من فرایند تفکر افراد خیلی محدود به مرزها و مقایسه‌های مبتنی بر تجربه‌های پیشین شده است. کمتر کسی هست که بخواهد اهل تفکر بر پایه اصول اولیه باشد.  خیلی از آن‌ها میگویند « این کار را می‌کنم چون همیشه این‌طور انجام شده است.»

گروه زیاد دیگری هم هستند که کاری را انجام نمی‌دهند چون « تابه‌حال کسی این کار را انجام نداده. پس حتماً خوب نیست». خب! این یک راه مسخره برای فکر کردن است. همه ما باید و باید با استدلال پیش برویم و این کار را با تکیه‌بر اصول اولیه انجام بدهیم. همان فازی که در فیزیک رعایت می‌شود.

فیزیکدان به مبانی نگاه می‌کند و بر اساس همان اصول دست به استدلال میزند. حالا می‌تواند شاهد نتیجه‌ای باشد که یا جواب می‌دهد یا خیر. و حتی ممکن است متفاوت با چیزی باشد که مردم در گذشته انجام می‌داده‌اند یا برعکس.

رویکرد ماسک برای درک واقعیت با جست‌وجوی واقعیت آغاز می‌شود نه با شهود و الهام. نکته قابل‌توجه اینجاست که بسیاری از ما به همان اندازه که فکر می‌کنیم انجام می‌دهیم، دانش نداریم یا اینکه بینش ما چندان هم قوی نیست. ما خودمان را با این فکر که میدانیم چه چیزی ممکن و چه چیزی برعکس است، گول می‌زنیم. درحالی‌که روش ماسک بسیار متفاوت است.

او قدم اول را با « چیزی که می‌خواهم داشته باشم» برمی‌دارد؛ برای او ساخت یک راکت فضاپیما بوده است. قدم بعدی می‌شود اصول اولیه در مورد مسئله. لری پیج Larry Page مدیرعامل اجرایی گوگل در مصاحبه‌ای این‌طور اضافه کرد که:

« فیزیک در این مورد چه می‌گوید؟ چقدر زمان می‌برد؟چقدر هزینه دارد؟با چه مقدار کمتر می‌توانم این کار را انجام بدهم؟ برای این اقدام شما نیاز به این سطح از مهندسی و فیزیک دارید تا منافع و احتمالات را در نظر بگیرید. آن‌طور که ایلان این موضوع را می‌داند غیرعادی است. از طرف دیگر او از کاسبی، سازمان‌دهی، رهبری و مشکلات دولتی خبر دارد.»

راکت‌ها به‌صورت خام گران هستند که این، خودش یک مسئله مهم است. چون ماسک قصد دارد افراد را به سفر مریخ روانه کند. پس برای اینکه مردم، مسافر او باشند باید راکت‌های ارزان‌تری بسازد. اینجاست که از خودش می‌پرسد:« مواد اولیه یک سفینه چیست؟ آلومینیوم با درجه‌ای در سطح تولیدات هوافضا، مقداری تیتانیوم، کوپر و آلیاژ کربن.

قیمت هرکدام از این مواد در بازار کالا چقدر است؟ مشخص می‌شود که ارزش مواد یک سفینه دو درصد قیمت معمولی بوده است. با این اوصاف چرا فرستادن سفینه به فضا تا این اندازه گران است؟

ماسک فرد خود یادگیرنده ستودنی با مدارکی در هردو رشته اقتصاد و فیزیک به معنای واقعی به خودش علم ساخت سفینه را یاد داد. او به این نتیجه رسید که تنها دلیل گران‌قیمت بودن فرستادن سفینه به فضا این است: ذهنیت افراد در این مورد بی‌توجهی به اصول اولیه است. پس، با چنین نتیجه‌گیری، او تصمیم به خلق SpaceX گرفت تا ببیند آیا می‌تواند خودش سفینه‌هایی را بسازد که به فضا بفرستد یا نه.

کاربرد تفکر بر پایه اصول اولیه در زندگی روزانه

خیلی از ما همیشه افکاری در مورد آنچه خواهانش هستیم و می‌خواهیم عملی شود داشته‌ایم و داریم. دستکم این همیشگی بودن در دوران جوانی بیشتر اتفاق می‌افتاده است. چون دنیای بدون مرزی از رؤیا، ایده‌های بزرگ و انرژی هستیم. اما میدانید مشکل کجاست؟ دقیقاً همان نقطه‌ای که به دیگران اجازه می‌دهیم به ما بگویند چه چیزی ممکن است؛ نه‌تنها وقتی نوبت رؤیاهایمان می‌رسد بلکه وقتی میدانیم که چطور باید به دنبال آن‌ها برویم.

وقتی دیگران به ما می‌گویند که چه چیزی ممکن است و چه چیزی نشدنی یا بهترین روش انجام یک کار چیست، درواقع کاری می‌کنند تا منابع فکری خودمان را در فکر دیگران قرار دهیم.

درحالی‌که قدرت حقیقی تفکر بر پایه اصول اولیه حرکت به سمت احتمالات است. وقتی به دیگران اجازه می‌دهیم تا به‌جای ما فکر کنند یعنی ما با احتمالات و قیاس آن‌ها، با آداب و باورهایشان داریم عمل می‌کنیم. این یعنی ما وارث دنیایی هستیم که ازآنچه آن‌ها فکر می‌کنند تشکیل شده است. این یعنی « تفکر تدریجی ».

بهتر است بیشتر در مورد بعضی مسائل عمیق شویم و آن اینکه وقتی در مورد چیزهایی که تقریباً هستند فکر و روی آن‌ها کار می‌کنیم یعنی در سایه دیگران و افکار و باورهای آن‌ها نشسته‌ایم. تنها زمانی که قدم به عقب برمی‌داریم و از خودمان در مورد « احتمالات» می‌پرسیم و از قیاس‌های ناقص عبور می‌کنیم درواقع خود را در قامت یک انسان آگاه شناخته‌ایم.

اما این قیاس‌ها، حتی موارد ناقص، یک فایده مهم دارد و آن قابل‌فهم‌تر شدن مشکلات پیچیده و افزایش شناخت ما در مورد مسائل است. هرچند استفاده از آن‌ها هزینه‌هایی هم به همراه دارد؛ باورهای ما در مورد احتمالات را محدود می‌کند. همچنین زمینه دخالت دیگران بدون رودررو شدن با افکارمان را فراهم می‌کند.

قیاس ما را در مسیری قرار می‌دهد که می‌توانیم یک مسئله را از پنجره درک و باور دیگری، تماشا و بررسی کنیم. این به عبارتی همان کاربرد تفکر جمعی در زندگی روزانه ما خواهد بود.

فاصله میان آنچه  بعضی به‌تازگی، آن‌هم به لطف افکار دیگران، متوجه شده‌اند و آنچه به‌صورت فیزیکی ممکن است با گروهی پر می‌شود که از تفکر بر پایه اصول اولیه برای برخورد با مشکلاتشان  استفاده می‌کنند.

چند باور محدودکننده استفاده از تفکر بر پایه اصول اولیه

چنین تکنیک مفیدی آشفتگی و درهم‌ریختگی آنچه به خودمان گفته‌ایم را پاک می‌کند و به ما فرصت بازسازی و بالا بردن ساختمان افکار منحصر برای خودمان را می‌دهد. بله! البته که کار زیادی می‌طلبد و دقیقاً به همین دلیل است که گروه بسیار اندکی از افراد مایل به استفاده از این روش آگاه‌سازی خودشان هستند.

شاید بد نباشد با نمونه‌هایی از باورهای محدودکننده بیشتر آشنا شویم.

من حافظه خوبی ندارم

چطور ممکن است؟! همه ما حافظه‌ای به‌مراتب بهتر ازآنچه تصور می‌کنیم داریم. وقتی چنین جمله‌ای به زبان می‌آوریم یعنی از یک بهانه مرسوم برای « فراموش کردن» استفاده می‌کنیم. انتخاب روش اصول اولیه یعنی از خودمان مرتب بپرسیم چه حجمی از اطلاعات را می‌توانیم در ذهنمان ذخیره کنیم.

پاسخ قطعاً چیزی فراتر از باورهای محدودکننده ماست. با این اوصاف حال که متوجه شدیم چنین ذهن قوی و قابل‌اعتمادی داریم می‌توانیم با مشکلاتمان به‌گونه‌ای برخورد کنیم که بهترین روش برای حل آن‌ها را با ذخیره‌سازی اطلاعات در مغزمان پیدا کنیم.

اطلاعات موجود بیشتر از حدی است که انتظارش را دارم

بسیاری از سرمایه‌گذارها اهل خواندن روزنامه و قطعاً کتاب‌های مفید فراوان هستند. حتماً در زندگی شخصی یا در فضای مجازی با آن‌ها برخورد داشته‌ایم برایمان جالب بوده که بدانیم آن‌ها چطور اطلاعات دریافتی‌شان را مصرف می‌کنند. این گروه تأثیرگذار معمولاً در دو دسته‌بندی قرار می‌گیرند و تفاوت بین این دو برای همه ما هم کاربرد دارد.

گروه اول معتقدند که حجم اطلاعات موجود واقعاً زیاد است. پس روزهای خود را صرف خواندن هر نوع نشریه، مقاله و نظرات بلاگرها می‌کند. نگرانی اصلی آن‌ها این است که نکند اطلاعاتی را از دست داده باشند.

گروه دوم معتقد است که خواندن هر چیزی چندان هم ممکن نیست و باعث نگرانی می‌شود. چنین وضعیتی این حس را به سرمایه‌داران گروه دوم می‌دهد که نباید بهای زیادی به اطلاعات بدهند و وقت خودشان را صرف چنین کاری کنند.

گروه دوم در عوض به دنبال آگاهی از شاخص‌هایی هستند که روی سرمایه‌هایشان تأثیر می‌گذارد. درحالی‌که ممکن است صدها متغیر در این مسیر وجود داشته باشد، معمولاً سه تا پنج شاخص هست که قدرت و تأثیر به‌مراتب بیشتری دارد.

هیچ ایده خلاقانه جدیدی وجود ندارد

یکی از روش‌های معمول برای اینکه افراد خودشان را در مورد احتمالات محدود کنند تمام شدن ایده‌های نوین است. بااینکه سال‌های سال است مردم به گفتن چنین جمله‌ای به معنای واقعی عادت کرده‌اند ولی شرکت‌ها و تیم‌های بزرگ همچنان با ایده‌های متفاوت و استراتژی‌های جدید در حال رقابت و فعالیت هستند.

ما باید در اول صف باشیم و اول‌ازهمه شروع کنیم

این جمله، جمله معروف بسیاری از مدیران و رئیسان در جلسات هیئت‌مدیره است. اما آیا آیفون اول بود، بهتر بود؟ مایکروسافت اولین شرکت برای فروش سیستم‌های عامل نبود این مجموعه فقط مدل کسب‌وکار بهتری داشت. حتی می‌توانیم شواهد بسیاری پیدا کنیم که ثابت می‌کند اولین‌های شکست‌خورده‌ای هم در کسب‌وکارشان وجود داشتند.

گاهی اولین جوجه پرنده‌ها، غذایشان را پیدا می‌کنند و بعضی‌اوقات هم اولین موش‌ها طعمه می‌شوند و افسانه لزوم اول بودن باوجود تکرار این داستان‌ها همچنان ادامه دارد. بهترین کار این است که بی‌توجه به اولین یا آخرین بودن، هر موقعیت را به اجزای مختلف تقسیم کنید و احتمالات را در نظر بگیرید. تفکر بر پایه اصول اولیه بدین‌صورت است که جواب می‌دهد.

من از پس این کار برنمی‌آیم. این کار قبلاً انجام نشده است

افرادی مثل ایلان ماسک به‌صورت مداوم به انجام یک کار می‌پردازند، کاری که تا پیش از آن انجام نشده بود. این نوع تفکر مثل نگاه به تاریخ و ساخت دیوارهایی برای بدترین سیلاب‌هایی است که پیش‌ازاین اتفاق افتاده است. بهترین نوع شرط‌بندی این است که ببینیم چه اتفاقی ممکن است بیفتد و برای همان برنامه داشته باشیم.

پایان‌بخش

تفکر بر پایه اصول اولیه در سه حالت کاربردی است:

• وقتی قرار است کاری برای اولین بار انجام دهیم.
• وقتی با پیچیدگی و ابهام روبه‌رو شده باشیم.
• وقتی می‌خواهیم وضعیتی را درک کنیم که در موردش به مشکل خورده‌ایم.

تفکر و آگاهی ما درست از نقطه بهتر می‌شود که دست از فرضیه‌سازی برداریم و اجازه ندهیم دیگران برای مشکلات چارچوب تعیین کنند. بسیاری از ما به این باور رسیده‌ایم که خلاقیت و تفکر خلاق برای خواص است و با این ویژگی متولد می‌شوند و بقیه یا از آن بهره‌مند هستند یا خیر.

درحالی‌که درست برعکس این باور ثابت شده است و همه ما افراد خلاقی هستیم که از قضای روزگار و با گذر زمان و زیر نظر والدین و معلمین پرمشغله بودن، چنین خصلتی را در خود کمرنگ‌تر دیده‌ایم.

و در پایان این جمله از ایلان ماسک را برای یادآوری می‌نویسم که:

« مردم بدون آنکه به‌اندازه کافی تلاش کنند خودشان را کم‌ارزش می‌کنند. یک نصیحت را از من به یادگار داشته باشید و آن اینکه دانش همچون درخت معنا باید برایتان اهمیت پیدا کند- از این درخت میوه بچینید و از آن بهره‌مند شوید.- تلاش کنید پیش از آنکه سراغ برگ‌ها(جزئیات) بروید، اصول را بشناسید- منظور من دقیقاً تنه و شاخه‌های بزرگ است-.»

منبع:

First Principles: The Building Blocks of True Knowledge

این نوشته تفکر بر پایه اصول اولیه: بهترین روش برای حل مسئله در زندگی روزمره برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

• این طرز فکر یک پیش برنده در زندگی است. نه صرفاً در موارد ذهنی و غیرواقعی.
• باعث بهبود حافظه می‌شود.
• کمک به بهینه سازی فرایند تصمیم گیری می‌کند.
• باعث کاهش استرس می‌شود.
• به بهبود روابط کمک می‌کند.
• باعث افزایش مهارت‌های استدلالی (به‌ویژه استدلال عینی) می‌شود.

شاید چند سالی می‌گذرد از انتخاب تفکر انعکاسی در زندگی‌ام و حالا تصمیم دارم آن را به شما هدیه بدهم. البته اگر از این مدل فکری خوشتان می‌آید و فکر می‌کنید بتوانید با آن امور زندگی‌تان را مدیریت کنید.

پیشینه تفکر انعکاسی

من قصد دارم در این مقاله بخشی از تجربیات خودم را با شما شریک شوم. پس این‌طور شروع می‌کنم که اولین تجربه برخورد با این تمرین ذهنی زمانی بود که کتاب بیگانه آلبر کامو را می‌خواندم. در همان روزها بود که متوجه شدم خیلی هم غیرممکن نیست بتوانم زندگی دلخواهی برای خودم دست و پا کنم. یکی که خیلی بهتر و هیجان انگیزتر از آینده مبهمی باشد که در آن روزها مقابل چشمانم رژه می‌رفت.

اگر اهل داستان و آشنایی با نویسنده‌های جهان باشید میدانید که کامو یک اگزیستانسیالیست (هستی‌گرا) است که با صداقتی افراطی می‌پذیرد محدودیت‌هایی بر زندگی همه ما تحمیل می‌شود. این موضوع در مورد این واقعیت زندگی انسان خودش را نشان می‌دهد که « زندگی همین است» نه « آنچه ما می‌خواهیم باشد.»

با کمی مطالعه دریافتم که این طرز فکر به زمان‌های دور، یونان باستان، برمی‌گردد. سقراط در سخنان و آموزش‌های فلسفی‌اش می‌گوید که سه چیز نشان دهنده تفکر انعکاسی است:

• زندگی تجربه نشده لطفی ندارد.
• میدانم که هیچ نمی‌دانم.
• بدان که تعداد مواردی که تو نمی‌خواهی بدانی بسیار زیاد است.

سقراط با بیان این سه جمله درواقع بر اصل « شناخت خود» تأکید می‌کند. نگاه او به تصویر و مفهوم بزرگ و مهم‌تری از زندگی و همچنین به دنبال گفتن این نکته بسیار مهم بوده است که:

خودآزمایی برای پوشیدن لباس تفکر انعکاسی، بر ارزشمندی زندگی اضافه می‌کند.

دانش فردی همیشه ناچیز بوده است.

تفکر انعکاسی چیست؟

خب امیدوارم با این مقدمه تقریباً علمی خسته نشده باشید و دلتان بخواهد حالا با تعریف این سیستم فکری پیش برویم.

تفکر انعکاسی شکلی از ارزیابی فردی است که از آن به عنوان تجربه مفیدی از آگاهی نام می‌برند. این روش فکری مشخص می‌کند چه چیزی در زندگی واقعاً مهم است. آنچه نباید در این مسیر فراموش کنیم « متکی بودن به صداقت» و خودداری از تفسیر شخصی است.

بهره‌مندی از تفکر انعکاسی در پنج مرحله

یکی از بهترین مدل‌های این طرز فکر را آلبرت الیس Albert Ellis ، رفتارشناس و روانشناس بالینی، به ما نشان می‌دهد:

الف، ب، پ

الف: مصیبت

ب: باورها

پ: پیامدها

لازم به یادآوری نیست که مشکلات همیشه قرار نیست همان کیفیت «الف» را داشته باشند. فرد به‌راحتی می‌تواند به شکل بازتابی به چیزهای مثبت هم فکر کند؛ مثل لذت شنا یا تماشای سریال مورد علاقه.

اما شاید بد نباشد بدانیم که معمولاً و آن زمان‌هایی که در تلاش برای حل مسئله و تقویت ذهن خودمان هستیم درواقع بازتابی از خودمان است که دارد اتفاق می‌افتد. با این اوصاف اجازه دهید تمرکزمان روی چگونگی کم کردن این «الف» در زندگی باشد. چطور؟ با ارزیابی باورها و پیامدهایی که این باورها برایمان دارند.

شناسایی هدف‌های فکری ویژه

تفکر انعکاسی لزوماً برای حل مسئله به کار نمی‌رود. زمانی که در تلاش برای بهبود قابلیت فکر کردن در خودتان هستید، از آخر شروع کنید. چطور؟ با یک مثال ادامه می‌دهم:

هدف شما دستیابی به مهارت‌های استدلال کردن است.

با استفاده از جنبه‌هایی از پیشینه شخصی خودتان تصویرسازی مثبتی داشته باشید.

بخواهید با منطق بیشتری فکر کنید.

در تلاش باشید تا با سرعت بیشتری فکر کنید.

وقتی تکلیف خودتان را بدانید که چرا می‌خواهید مجهز به تفکر انعکاسی شوید، این فرایند با شتاب بیشتری طی می‌شود. شاید بهتر باشد آشنایی مختصری با یکی از فیلسوفان عمل‌گرا داشته باشیم.

جان دیویی John Dewey در کتابش « چگونه فکر می‌کنیم» How We Think  به این حقیقت به خوبی اشاره کرده است. دیویی تأکید می‌کند که « هر مرحله از تفکر انعکاسی یک گام از یک موضوع به موضوعی دیگر است. این مسیر، فرایند را همچون زنجیره‌ای از پیامدها توضیح می‌دهد.»

[su_box title=”همچنین بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]با تفکر جمعی یا گفت‌وگوی تفاوت‌ها بیشتر آشنا شویم

[/su_box]

توجه دیویی بر نقش باور در چنین تفکری است. اما اینکه بفهمیم در کدام نقطه‌این باورها مانع ما می‌شوند، چندان هم ساده نیست. برای رسیدن به نتیجه، تمرین و برنامه‌هایی مثل نوشتن بسیار کمک کننده است.

فراموش نکنید که در این مسیر برای تقویت ذهن و حافظه‌تان بهترین روش، مدیتیشن است. وقتی در ذهنتان هدف خاصی داشته باشید می‌توانید با کمک نقشه ذهنی از کیفیت استرس خودتان باخبر شوید.

تمرین پرسش از خود

ای کاش همه مثل سقراط باشیم که عاشق « آزمودن زندگی» بود. اما این آزمودن چطور ممکن است؟

لازم است تا دو نکته را در نظر بگیرید:

• از خودتان سؤال بپرسید.
• بدانید چه سؤال‌هایی باید بپرسید.

حالا به عنوان این بخش رسیدیم؛ پرسش از خود. برای عملی کردن این تمرین شاید بد نباشد نگاهی به دو مکتب فلسفی بسیار کهن در هند توجه داشته باشیم؛ ادویته ودانتا Advaita Vedanta (یگانه پرستی در هند) و ذن Zen (تفکر عمیق)

پرسش از خود را با دو پرسش جذاب می‌توانید انجام دهید:

• افکار من چه تأثیری می‌گذارند؟
• آیا این فکرها به درد می‌خورند؟

اما در ادامه بد نیست در مورد کارایی این دو پرسش هم بدانیم. یک چنین تمرین‌هایی در اصل باعث می‌شوند تا شما توجه عمیقی به تجربه‌تان از آگاهی و درک داشته باشید. به بیان ساده‌تر، شما در مسیر فکر کردن به درون ذهنتان قدم برمی‌دارید.

تفکر انعکاسی در چند قدم اول با طرح همین پرسش‌ها و همچنین پرسش‌هایی که گری وبر Gary Weber مطرح می‌کند، شکل می‌گیرد. او در کتاب خود « آن‌سوی فکر»  Evolving Beyond Thought ( این کتاب را به‌صورت الکترونیکی و در قالب pdf می‌توانید بخوانید)  می‌پرسد:

• این فکرهایی که در ذهن من وجود دارند، چقدر واقعی هستند؟
• آیا ارزش دارند؟
• مفهوم «واقعی» یا «غیرواقعی» بودن از کجا می‌آید؟
• گرایش‌های فکری من از کجا سرچشمه می‌گیرند؟
• من چه ذات و طبیعتی دارم؟

جالب اینجاست که یک سری از این پرسش‌ها واقعاً چالش برانگیز هستند. این فرایند کمک کرد من متفکر بهتری بشوم.

♦♦ مهم: هیچ ترتیبی برای این پرسش‌ها وجود ندارد. مهم نیست شما در چه موقعیت و حالتی قرار داشته باشید. از خودتان به‌راحتی بپرسید و هر جا لازم دانستید دوباره به اول راه برگردید. در کمتر از چند ثانیه!

تفکر انعکاسی؛ فایده پرسش از خود

به لطف این تمرین است که ما متوجه تغییرات اطرافمان می‌شویم. اگر توجه کرده باشید حتی خود ما هم جزو آن دسته از افرادی هستیم که با بی‌اعتنایی به پرسش از خود، تکلیف خودمان را در زندگی نمی‌دانیم.

وقتی خودمان را موظف به پاسخ دادن میدانیم درواقع می‌توانیم درک بهتری از مفهوم اصلی نهفته در زندگی و لحظه حال پیدا کنیم. ما شاهد تغییرات و تجربه‌این فرایند هستیم.

تمرکز روی مشکلات واقعی

خیلی از ما این‌گونه هستیم که روی « آشفتگی‌های ابتدایی» تمرکز می‌دهیم. آلبرت الیس روانشناس می‌خواهد تا ما ذهن خودمان را درگیر « مسائل ثانویه» کنیم.

مثلاً افرادی که دچار اختلال پس از حادثه  PTSD می‌شوند، بخش زیادی از ذهن خود را درگیر حادثه می‌کنند، حادثه‌ای که در گذشته اتفاق افتاده و تمام شده است. درحالی‌که مشکل اصلی و واقعی این آشفتگی ثانویه است که باعث تجربه آن لحظه می‌شود.

برای اینکه روی مشکل واقعی تمرکز و آن را حل کنیم، لازم است تا حواس ذهنمان را از آشفتگی، پرت کنیم. این روش فکر کردن می‌تواند شما را دچار دوگانگی کند -« فکر کردن به فکر نکردن»- ولی وقتی تمرین را شروع کنید، از آرامش ذهنی زیادی بهره خواهید برد.

واقع‌گرا باشید

ویلیام جیمز William James از جمله روانشناسانی است که زیر چتر تجربه گرایی افراطی به این نکته اشاره کرد که بسیاری از ما برای رسیدن به اهدافمان دچار حس حقارت و شرمندگی می‌شویم. این حقارت به دلیل ناکامی در رسیدن به هدف نیست. بلکه کیفیت و نوع سفری که برای موفقیت داریم ما را ناامید می‌کند.

آدم‌های زیادی هستند که از ذهن خودشان برای تصویرسازی موفقیت استفاده می‌کنند. اما همین واقع‌گرا نبودن در مورد اهداف یا سفری که باید طی کنند، باعث اندوه و آزردگی‌شان می‌شود.

فراموش نکنیم که فرد واقع‌گرا عمیقاً در مورد اصالت موفقیت و چگونگی رسیدن به آن، فکر می‌کند. در این مسیر، سخت‌کوشی همیشه باعث دستاوردهای ارزشمندی می‌شود. نتیجه و سفر در چنین رویکردی، لذت بخش خواهد بود.

چگونه با تفکر انعکاسی یک واقع‌گرا باشیم؟

بهترین کار این است که یادگیری بصری یا مشاهده‌ای observational learning ( یادگیری با مشاهده رفتار دیگران) را تمرین کنیم. یاد گرفتن مشاهده‌ای با این شناخت اتفاق می‌افتد که بین تفکر توصیفی descriptive thoughts و تفکر قضاوتی تفاوت قائل شویم.

برای نمونه جرمین تاگارت Germaine Taggart و آلفرد ویلسون Alfred Wilson در کتاب ترویج تفکر انعکاسی در معلمان: پنجاه راهکار فعال (این کتاب را نشر رهنما در ایران به زبان انگلیسی منتشر کرده است) نوشته‌اند که وقتی بتوانیم توصیف را از قضاوت جدا کنیم، بهتر می‌توانیم دیدگاه‌های خود را توضیح بدهیم.

[su_box title=”همچنین بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]تفکر عینی و انتزاعی به چه معنا هستند و چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟

[/su_box]

از جمله تمرین‌های مفید در این کتاب ۲۷۲ صفحه‌ای انتخاب یکی از خاطرات پرپیچ و خم است. از مخاطب خواسته می‌شود تا در مورد این اتفاق دو بار بنویسد؛ بار اول مبتنی بر احساساتش و بار دوم بدون سوگیری و مبتنی بر واقعیت.

وقتی با نگاه توصیفی در مورد اتفاق حرف می‌زنیم درواقع تصویر دقیق‌تری از آنچه واقعاً اتفاق افتاده است ارائه می‌دهیم.

روی تأثیر افکار خودتان بر دیگران تمرکز بدهید

تا این قسمت تمرین‌ها، تمرکز اصلی روی فردیت فرد بوده. در مسیر سفری که برای رسیدن به اهدافمان انتخاب می‌کنیم، علاوه بر رضایت از تلاش فردی خود، یک استراتژی کلیدی دیگر را هم باید در نظر بگیریم و آن، تمرکز بر دیگران است.

شاید بهتر باشد به خاطر بسپاریم که با توجه به این نکته، هرم مازلو و مفهوم تعالی فردی مطرح می‌شود. درصورتی‌که مقاله زیر را مطالعه نکرده باشید باید اضافه کنم که مازلو در مورد رنج ناتوانی از نمایش واقعیت خودمان سخن به میان می‌آورد.

تفکر انعکاسی و دو نظریه معروف

حال که بیشتر با این سیستم فکری و پنج گام مهم برای مجهز شدن به آن آشنا شدیم شاید بد نباشد با دو نظریه مهم مبتنی بر این طرز فکر هم آشنا شویم.

نظریه چرخه یادگیری کلب KOLB

مبدع این مدل فکری دیوید کلب بود که در سال ۱۹۸۴ چهار مرحله برای آن در نظر گرفت:

• واقعی بودن تجربه ( تجربه فردی جدید)
• مشاهده مبتنی بر اندیشه ( تجربه شخصی من چیست؟)
• مفهوم سازی ذهنی ( چه چیزی از این تجربه می‌آموزم؟)
• آزمایش (چطور می‌توانم از این تجربه استفاده کنم؟)

کلب معتقد است که فرایند یادگیری به‌گونه‌ای است که تمامی مراحل از هم پشتیبانی می‌کنند.

نظریه‌شان Schön

« تفکر در عمل» و « تفکر بر عمل» دو بخش این نظریه تفکر انعکاسی است که شان در سال ۱۹۹۱ آن را معرفی کرد.

تفکر در عمل

یکی از پرتکرارترین رفتارهای ما همین تفکر در عمل است. هم‌زمانی دو عمل مثل آشپزی کردن و برنامه‌ریزی برای برنامه دورهمی آخر هفته درواقع به همین صورت است. البته با توجه به اینکه تأکید در این مدل بر تفکر و واکنش سریع است، موقعیت‌هایی هم پیش می‌آیند که هم‌زمان با عمل، فرد باید برای آنچه اتفاق افتاده است واکنش مناسبی در نظر بگیرد.

تفکر بر عمل

بازبینی در این مدل حرف اصلی را می‌زند. در طول عمل ممکن است به روند فعالیت خودمان فکر نکنیم ولی در فرصتی مناسب سعی می‌کنیم عمیق‌تر و با تمرکز بیشتری به آنچه اتفاق افتاد فکر کنیم.

تفکر انعکاسی چه فوایدی دارد؟

کاربردی بودن این سیستم فکری باعث شده است تا فواید آن هم بیشتر به چشم بیاید.

تصویر شکلهای ابی

وسعت نگاه

فرصت خوبی برای پذیرش دیدگاه‌ها و فکرهای تازه یا متمایز داریم. درواقع به لطف این طرز فکر که می‌توان آن را نوعی تفکر موازی هم دانست، می‌توانیم از پنجره نگاه دیگران به موضوع نگاه کنیم که باعث درک بیشتر آن‌ها می‌شود.

تغییر و بهبود

با درک دیدگاه دیگران، شک نکنیم که مسیر ما برای موفقیت و پیشرفت در زندگی فردی و حرفه‌ای هم هموار می‌شود. حالا در نقطه‌ای قرار داریم که میدانیم کجا و چه اندازه باید تلاشمان را بیشتر کنیم.

پذیرش و انعطاف

هرچه ذهن پذیرا و منعطفی داشته باشیم، فرصت‌ها و چالش‌های متفاوت و گاه عجیبی به سراغ ما می‌آیند.

رویکرد دانش محور در موقعیت‌های مختلف

اگر بتوانیم از اندوخته و دانش خود برای ارتباط با مفهومی جدید بهره ببریم یعنی نعمت اعتماد به نفس و آگاهی در ما متبلور است. هرچه این تسلط بر دانش بیشتر باشد می‌توانیم در موقعیت‌ها و موضوعات مختلف از آن استفاده کنیم.

چطور می‌توانم یک متفکر انعکاسی باشم؟

برای اینکه یک متفکر انعکاسی باشیم لازم نیست یک سفر قهرمانانه یا دوره حرفه‌ای را پشت سر بگذاریم. تنها کافی است به رفتارهای روزانه خود بیشتر دقت کنیم:

• قدردانی به‌جا و به‌اندازه
• رفتار همدلانه با دیگران
• توجه به ترس‌ها و نگرانی‌ها
• اهمیت دادن به امیدها و رؤیاها
• درک زیبایی طبیعت و هنر
• پذیرش اصل تغییر در زندگی پرشتاب امروز
• توجه به گذر زمان
• توجه به مسائلی که از کنارشان رد می‌شویم ولی باید با آن‌ها روبه‌رو شویم.
• در نظر گرفتن دستاوردهایی که در زندگی شخصی و حرفه‌ای داریم.
• ایمان و فلسفه شخصی
• الگوهای تکراری زندگی
• عادت‌های مثبت و منفی
• فردیت و هویت فردی ما

این‌ها مواردی هستند که می‌توانید با تقویت یا اهمیت دادن به آن‌ها، وارد چرخه تفکر انعکاسی شوید.

ویژگی‌های اصلی تفکر انعکاسی

در ادامه با چهار ویژگی تفکر انعکاسی آشنا می‌شویم:

کمک به یادگیری

این مدل فکری زمینه تغییر درک فردی در مورد یک موقعیت متفاوت را فراهم می‌کند.

پویایی

تجربه‌های فکری فعال همواره روی سه بخش از تجربه و زندگی فردی تمرکز دارد؛ تجربه فرد در گذشته، در مسیر تجربه کردن و تجربه‌ای که در آینده دریافت خواهد شد.

غیرخطی بودن

فرد با رودررو شدن با افکار و ایده‌های مختلف فرصت بهتری برای برنامه‌ریزی برای آینده در یک فرایند غیرخطی و چرخشی به دست می‌آورد.

اجتماع نظرات

وقتی تصویر بزرگ‌تری از موضوع یا مسئله داشته باشیم، می‌توانیم بهتر به نقد و ارزیابی آن بپردازیم و دید همه جانبه نسبت به آن داشته باشیم.

معرفی کتاب

به نظر شما وقت آن نرسیده که دروازه ورودی کتابخانه شگفت‌انگیز ذهن را باز کنید و گشتی میان قفسه‌های آن بزنید؟! قدم اول این است که با دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن، این سفر جذاب را شروع کنید.

کتاب ذهن خود را فعال کنید به قلم اسکات جی.هالفرد Scott G Halford

باوجود همه پیشرفت‌های علمی در دهه‌های اخیر، ما هنوز کاملاً مغز انسان را درک نمی‌کنیم. بااین‌حال، اما برخی از واقعیت‌های مهم علم عصب‌شناسی را کشف کرده‌ایم. با حمایت از تحقیقات، مثال‌ها و تمرین‌های مفید کتاب، ذهن خود را فعال کنید.

این کتاب که در سال ۲۰۱۵ منتشرشده به شما نشان می‌دهد چگونه می‌توانید از این دانش برای بهره بهینه از مغز خود استفاده کنید و زندگی پرتحرک‌تر (واقعی‌تر) و آگاهانه‌تری داشته باشید.

◄  چه کسانی این کتاب را بخوانند؟

• هرکسی که علاقه‌مند به عملکرد مغز خود باشد.
• هرکسی که می‌خواهد به‌نوعی کنترل زندگی خود را به دست آورد.
• دانش آموزان و متخصصانی که می‌خواهند استقامت (نیروی) ذهنی خود را افزایش دهند.

کتاب ۵۹ ثانیه نوشته ریچارد وایزمن Richard Wiseman

این کتاب که در سال ۲۰۱۰ منتشر شد و با صدای گرم خانم کاترین صادق پور روایت می‌شود حاوی نکات و دیدگاه‌های مفیدی است که توسط تحقیقات علمی به اثبات رسیده است.

پیشنهاد می‌کنیم تا از همین امروز آن‌ها را به کار بگیرید و تغییری را که می‌خواهید در زندگی خود تجربه کنید.

◄ چه کسانی این کتاب را بخوانند؟

* افرادی که طرفدار کتاب‌هایی با موضوعات خودیاری هستند.

* متفکران خلاق

* علاقه‌مندان به روانشناسی

کتاب رازهای قضاوت نکردن به قلم محمود دانایی

این نویسنده و مترجم ایرانی کتاب صوتی رازهای قضاوت نکردن را از نشر جیحون تقدیم شما شنونده علاقه‌مند کرده است. این کتاب نخستین بار در سال ۱۳۹۳ منتشر شد تا به مخاطب کمک ‏‌کند خود را از یکی از ناپسندترین عادات اخلاقی و اجتماعی که همه‏‌‏ی ما به‌‏نوعی دچار آن هستیم، یعنی قضاوت کردن، برهاند.

وقتی قرار است یک متفکر انعکاسی باشیم پس با گوش دادن به این کتاب قرار است در مدت سی روز، راه‏کارهایی را برای جلوگیری از قضاوت کردن بیاموزیم.

پایان‌بخش

هرچه با هجوم فناوری در زندگی حال حاضر بیشتر کنار می‌آییم، توانایی روانی بیشتری برای پذیرش تفاوت‌ها و تحولات هم به دست می‌آوریم. شاید تا پیش از این، در جامعه‌ای زندگی می‌کردیم که تفکر قطبی جزو جدایی ناپذیر زندگی اجتماعی‌مان به حساب می‌آمد، اما دیگر با همان سنت‌ها نمی‌توان به نتیجه رسید و نیاز به بینهایت پنجره‌های فکری کوچک و بزرگ داریم تا بتوانیم با وجود آن‌ها، جهان و هستی را همسو با تغییراتی که در آن شکل می‌گیرد درک کنیم و بپذیریم.

تفکر انعکاسی در این بین چه نقشی دارد؟ این مدل فکری جذاب رسالت هدایت تفاوت‌ها را بر دوش می‌کشد. رسالتی شگرف و سخت که نتیجه آن، دوستی و معرفت جمعی و باور به جهان وطن بودن خواهد بود.

منبع:

https://www.magneticmemorymethod.com/reflective-thinking/

https://b2n.ir/f14803

این نوشته تفکر انعکاسی و بهبود ارزیابی‌های فردی برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

در مقاله حاضر این دوتفکر را بررسی می‌کنیم و ویژگی‌های هردو دسته را باهم مقایسه خواهیم کرد. با ما در ذهن همراه باشید تا بفهمید جز کدام دسته از افراد هستید. آیا تفکر واگرا دارید یا تفکرتان همگرا است.

تفکر همگرا و تفکر واگرا

قبل از اینکه به سراغ بررسی تفاوت‌های دو تفکر همگرا و واگرا برویم، باید به صورت مفصل معانی و تعاریف این دو تفکر را بررسی کنیم. اصلا تفکر همگرا و واگرا چه معنایی دارد؟

تفکر همگرا

تفکر همگرا گونه‌ای خاص از بینش و نگاه به محیط و اتفاقات پیرامون زندگی است که براساس پیش‌فرض‌ها و راه‌حل‌های منطقی که از قبل امتحان شده‌اند و دیگران آنها را تجربه کرده‌اند انجام می‌شود.

افرادی که تفکر همگرایانه دارند به صورت مشخص، آشنا و سازمان یافته به مسائل نگاه می‌کنند و تفکری منطقی دارند. آنها جواب‌های منطقی که در چارچوب‌های عقلی و اندیشه‌ای می‌گنجد را پیش‌روی مسائل می‌گذراند.

تفکر واگرا

اما درمقابل، تفکر واگرا بر راه‌حل‌های نوآورانه و خلاق متمرکز می‌شود. افرادی که تفکر واگرایانه دارند، معمولا از روش‌های غیرمعمول، خلاق و عجیب برای حل مسائل و چالش‌ها استفاده میکنند.

تفکر واگرا درپی شکستن چارچوب‌های ذهنی و کلیشه‌های معمول است و یکی از پیش‌شرط‌های مهم تفکر خلاق و خلاقیت به حساب می‌آید. درواقع تفکر واگرا افراد را قادر می‌سازد که اطلاعات را سازماندهی کنند و جواب‌های جدید بسازند.

تفاوت‌های تفکر همگرا و تفکر واگرا

حالا که متوجه شباهت‌ها و تفاوت‌های تفکر همگرا و واگرا شدید، بهتر است به مقایسه و بررسی این دو تفکر برویم. با ما در ادامه هم همراه باشید.

بینش

اولین و مهم‌ترین تفاوت دو تفکر هم‌گرا و واگرا در نوع بینش این دونوع تفکر به مسائل پیرامون است. درحالی که تفکر همگرا تنها جنبه‌های خاص و منطقی ماجرا را مورد بررسی قرار می‌دهد و نگاه تک بعدی نسبت به مسائل دارد، تفکر واگرا جنبه‌ها و زوایای متفاوتی را مورد بررسی قرار می‌دهد و چالش‌ها را چند بعدی نگاه می‌کند.

انعطاف‌پذیری

افرادی که تفکر همگرایانه دارند، درمقابل مسائل و چالش‌های پیش آمده، انعطاف کمتری از خودشان نشان می‌دهند. اگر نظم ذهنی مورد نظر آنها بهم بریزد، شالوده امور از دستشان درمی‌رود و نمی‌توانند خودشان را با وضعیت جدید مطابقت دهند.

درواقع برای کسانی که تفکر همگرا دارند انطباقشان با مسائل و محیط‌های جدید بسیار سخت‌تر از کسانی است که واگرایانه فکر می‌کنند.

درمقابل افرادی که دارای تفکر واگرا هستند، بسیار منعطف عمل می‌کنند. چالش‌های جدید، موقعیت‌های جدید و تغییرات، برای این دسته از افراد اصلا سخت و دشوار به‌نظر نمی‌رسد و می‌توانند به سادگی خودشان را با موقعیت‌های متفاوت مطابقت دهند.

علت این امر، به طرز فکر آنها برمی‌گردد. چرا که تفکر واگرا براساس ارائه راه‌حل‌های جدید و بدیع است و با نظم ذهنی از پیش ساخته شده و منطقی تفکر همگرایانه، تفاوت‌های زیادی دارد.

هنجارها

تفکر واگرا، تفکری کاملا هنجار شکن است و از عادات و عرف پیروی نمی‌کند. کسانی که واگرایانه فکر می‌کنند درپی شکست نظم موجود هستند و شنا در جهت مخالف رودخانه برایشان کار مشکلی نیست.

از نظر آنها هر راهی که به خوبی به چالش جواب بدهد و کار کند، پذیرفتنی است.

درصورتیکه در تفکر همگرایانه، سمت و سوی تمایل افراد به سنت‌ها، عادات و عرف است. هنجارها و عرف جامعه برای افرادی که همگرا فکر می‌کنند بسیار با اهمیت است و معمولا تمایلی به برهم زدن آن ندارند.

این افراد بسیار قانون‌مندتر از افراد با تفکر واگرا هستند.

روش عمل

افرادی که تفکر همگرا دارند، از اصول مشخصی برای حل مسائل استفاده می‌کنند. برای این افراد همیشه دو به اضافه دو مساوی با چهار است. درمقابل کسانی که تفکر واگرا دارند، دوست دارند از راه‌های متفاوت برای رسیدن به هدف استفاده کنند.

مسیر مشخص و از پیش تعیین شده، فرمول‌ها و قواعد و الگوها برای این دسته از افراد معنای خاصی ندارد.

 افرادی که تفکر واگرایانه دارند معمولا قابل پیش‌بینی نیستند و ریتم حرکت‌شان به سمت ارائه راه‌حل نهایی معمولا مشخص نیست. گاهی ضرباهنگ حرکتشان کند است و گاهی سرعت‌شان به‌طرز غیرقابل باوری افزایش پیدا می‌کند.

نتیجه‌دهی تصمیمات

معمولا تصمیماتی که افراد با تفکر همگرا می‌گیرند، منطقی‌تر است و به همین دلیل، درصد خطا و اشتباه آنها بسیار کمتر از افرادی است که به صورت واگرا فکر می‌کنند.

آنها ذاتا تمایلی به ریسک کردن ندارند و به همین دلیل دوست دارند از اصول منطقی و آزمایش شده پیروی کنند.

اما افرادی که تفکر واگرایانه دارند، ترجیح می‌دهند از روش‌های جدید و خلاقانه استفاده کنند. روش‌هایی که الزاما به نتیجه مطلوب منجر نخواهد شد، اما جذابیت‌های زیادی دارد.

میل به هنجار شکنی و استفاده از دانش و اطلاعات در تولید راه‌های بدیع، علت اصلی این تفاوت میان تفکر همگرا و تفکر واگرا است.

شخصیت

معمولا افرادی که تفکر همگرا دارند در جامعه به عنوان افراد منطقی و منظم شناخته می‌شوند. این افراد چارچوب ذهنی مشخصی دارند و به سادگی می‌توانند با قواعد عرف هماهنگ شوند.

داشتن نظم و برنامه ذهنی برای انجام کارهای روزانه و پروژه‌ها به این دسته از افراد آرامش می‌‌بخشد و نتیجه کارشان را تضمین می‌کند. آنها دوست دارند به عنوان افراد قانون‌مند شناخته شوند و درعرف به عنوان انسان‌های موجه، معروف هستند.

درمقابل کسانی که واگرایی را ترجیح می‌دهند، شخصیت‌های خلاقی دارند. آنها در قواعد و عرف‌های معمول جا نمی‌شوند و عادت به شکستی هنجارها در این دسته از افراد بیدارند.

البته منظور از هنجارشکنی به معنای منفی آن نیست. آنها صرفا انسان‌هایی هستند که علاقه زیادی به شنا خلاف جهت رودخانه دارند. ماهیت تفکر آنها این دسته از افراد را به چنین شخصیت‌هایی تبدیل کرده است و معمولا نمی‌توانند براساس نظم و برنامه عمل کنند.

[su_box title=”همچنین بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]موانع تفکر خلاق ؛ چه چیزی درذهن ما جلوی خلاقیت ما را می‌گیرد؟[/su_animate]

[/su_box]     

اگر بخواهیم در انتها نتیجه‌ای از شخصیت افرادی که این دوتفکر در آنها غالب است داشته باشیم، می‌توانیم بگوییم افراد با تفکر همگرا، می‌توانند قانون‌گذاران خوبی باشند.

آنها افرادی قابل اتکا و قابل اعتماد هستند که تصمیماتی می‌گیرند که معمولا به نفع خیر عمومی و منطقی است.

اما افرادی که تفکر واگرا دارند، می‌توانند مدیران موفقی باشند. راه‌حل‌های پیشنهاد شده از طرف افرادی که تفکر واگرا دارند کمی جسورانه است، اما می‌تواند بسیار کارگشا و عملی باشد.

معمولا مخترعان و هنرمندان تفکر واگرایانه دارند.

پیش‌بینی و ارزیابی نتایج

از آنجایی که افراد با تفکر همگرا روی اصول و قواعد از پیش تعیین شده و فرمولاسیون مشخص حرکت می‌کنند، به سادگی می‌توان نتایج کارشان را پیش‌بینی کرد.

این افراد می‌توانند نتیجه کارشان را از قبل محاسبه کنند و معمولا نتیجه نهایی‌شان با درصد خطای پایین، با پیش‌بینی‌شان مطابقت دارد.

درمقابل نتیجه کار افرادی که تفکر همگرا دارند، ابدا قابل پیش‌بینی نیستند. آنها از روش‌های غیرمرسوم و غیرقابل پیش‌بینی برای ارائه راه‌حل‌ها استفاده می‌کنند و به همین دلیل نمی‌توان به صورت دقیق پیش‌بینی کرد که دقیقا به چه نتیجه‌ای خواهند رسید.

تفکر همگرا و تفکر واگرا؛ کدام بهتر است؟

مقایسه کارایی و برتری دونوع تفکر واگرا و همگرا با هم شبیه به این است که مثلا بخواهیم بگوییم غذا بهتر است یا آب.  واقعیت این است که نمی‌توان هیچ کدام از انواع تفکر همگرا و واگرا را به یکدیگر برتری داد.

هرکدام از انواع این تفکرات در جای خود بسیار مناسب و کارگشا هستند. در مواقع فکر به راه‌حل‌ها بهتر است به صورت واگرایانه فکر کنیم؛ اما موقع تصمیم‌گیری، تفکر همگرایانه بهتر نتیجه می‌دهد.

مساله اصلی این است که سازوکار جامعه به نحوی باشد که افراد با تفکر همگرا و واگرا بتوانند در جای مشخص و مناسب شخصیت‌شان باشند تا بتوانند به بهترین شکل ممکن استعدادهایشان را بروز دهند و جامعه را به حداکثر بهره‌وری برسانند.

البته بهترین حالت این است که یاد بگیریم در مواجهه با چالش‌های متفاوت، مناسب با موقعیت موردنظر، تفکرمان را به سمت تفکر واگرا یا همگرا تغییر دهیم.

این مساله همان چیزی است که در آموزش و پروش و تربیت کودکان باید توجه ویژه‌ای را به خود اختصاص دهد. تمرین ویژگی‌های مثبت هردو نوع فکر بهترین حالتی است که می‌توانیم درمواجهه با چالش‌های زندگی از خودمان بروز دهیم.

خلاقیت و انعطاف تفکر واگرا در کنار منطق و نظم همگرایی، می‌تواند از ما انسان‌های ایده‌آلی بسازد که بهترین تصیم‌های ممکن را در موقعیت‌های مختلف زندگی می‌گیرد.

[su_box title=”در ذهن بهترین ها را بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]

[/su_animate]

[/su_box]     

این نوشته مقایسه تفکر همگرا و تفکر واگرا؛ چه کسانی خلاق‌ترند؟ برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.