این مدل لزوماً محدود به یادگیری غیررسمی نمی‌شود اما نکته مهم اینجاست که انتخاب داوطلبانه با هدف دستاوردهای فردی تفاوت بارز یادگیری پیوسته با انواع یادگیری است. به عبارت ساده‌تر هم دربردارنده آموزش سیستماتیک می‌شود و هم غیررسمی.

یادگیری مداوم در هزاره سوم

اقتصاد دانش‌محور، فناوری‌های نوین، شتاب سرسام‌آور تغییرات تکنولوژیک و جهانی‌سازی، هرکدام به‌تنهایی، نیاز به بهبود مهارت‌ها و شایستگی‌های فردی را بیش از عصر و دوره دیگری نشان می‌دهند.

یادگیری بی‌وقفه ساختاری دارد که مجموعه‌ای از یادگیری را در خود جای داده است:

◄ یادگیری رسمی– این نوع آموختن شامل یادگیری در یک سیستم استاندارد (آموزش رسمی، دوره آموزشی در سازمان) می‌شود. چنین ساختاری ممکن است به آگاهی سازمان‌دهی شده (به شکل مدرک تحصیلی یا گواهی پایان دوره) ختم شود.

◄ یادگیری روتین– دربرگیرنده فعالیت‌های برنامه‌ریزی‌شده‌ای می‌شود که مشخصاً برای آموزش برنامه‌ریزی نشده‌اند ولی عناصر آموزشی مهمی مثل مهارت‌های شغلی در محیط کار را دربر می‌گیرند.

◄ یادگیری غیررسمی– فعالیت‌های روزانه و معمول فرد که در ارتباط با خانواده، محل کار یا سایر کارهای شخصی می‌شود در این تعریف می‌گنجد. یادگیری تجربی چنین سیستمی‌دارد و تا حدودی یادگیری تصادفی معادل آن است.

همچنین شامل مهارت‌ها، دانش، دیدگاه و رفتارهایی می‌شود که همه ما به لطف تجربیات روزانه خود آن‌ها را به دست می‌آوریم. ساختمان ادامه‌داری از مهارت‌ها و دانشی را تصور کنید که در تمام طول زندگی فرد در حال بالا رفتن و بلندتر شدن است.

• ● مهم: LLL فقط ظرفیت اجتماعی را بالا نمی‌برد و به بهتر شدن شهروندی و توسعه فردی ختم نمی‌شود بلکه شایستگی و توانایی کار کردن را هم شامل می‌شود. واژه مداوم که در این ترکیب قرار گرفته است عمری بیش از ۲۵ سال را دربر می‌گیرد.

یادگیری مداوم و تأثیر آن بر کمال فردی

به‌راستی چرا مفهوم کمال و رضایت از خود بیش از هرزمان دیگری اهمیت پیدا کرده است؟

نکته قابل‌توجه اینجاست که بسیاری از ما خارج از ساختار آموزشی رسمی و محیط کاری که در آن هستیم و رشد می‌کنیم، اهداف و علاقه‌مندی‌هایی داریم که سرشت انسانی ما را به زیبایی تعریف می‌کند. کنجکاوی ذاتی چراغ راه ما برای میل غیرارادی به یادگیری است. به لطف همین میل است که ما بهتر از پیش می‌شویم و رشد می‌کنیم.

یادگیری مداوم به‌خوبی نشان می‌دهد که قرار نیست هر آنچه می‌آموزیم را در فضای آموزشی مدرسه و دانشگاه دریافت کنیم. گریزی به کودکی‌تان بزنید! برای دوچرخه‌سواری یا حرف زدن لازم بود تا به مدرسه بروید؟ دورتر نرویم؛ پختن نیمروی صبحانه یا کار کردن با گوشی هوشمند را با ثبت نام در یک دوره آموزشی یاد نگرفتیم.

•● مهم: تعاملات اجتماعی، تجربه آزمون‌وخطا یا مطالعات فردی هستند که باعث یادگیری بی‌وقفه می‌شوند.

بنابراین کمال و توسعه فردی اشاره به علاقه‌مندی‌های طبیعی، کنجکاوی و انگیزه‌ای دارد که ما را برای بیشتر آموختن هدایت می‌کند. ما می‌آموزیم نه برای دیگران که برای خودمان.

اما یادگیری مداوم دقیقاً با موارد زیر است که معنا پیدا می‌کند:

♦ ارادی است.

♦ انگیزه شخصی و درونی در آن دخالت دارد.

♦ همیشه هزینه‌بردار نیست.

♦ بیشتر مواقع خارج از ساختار است.

♦ حالت خودآموز دارد.

♦ انگیزه بیرونی می‌خواهد.

♦ چند نمونه از یادگیری مداوم

در ادامه قصد دارم به چند مورد از فعالیت‌هایی که می‌توانند در قالب آموختن مداوم قرار بگیرند بپردازم:

• یادگرفتن مهارت جدید (خیاطی، آشپزی، برنامه‌نویسی، سخنرانی)
• ورزش یا هر فعالیت جدید دیگر (ورزش‌های رزمی، ورزش اسکی یا هر نوع ورزش دیگر)
• یادگرفتن کار با فنّاوری (کار با گوشی هوشمند، نرم‌افزارهای جدید)
• کسب دانش جدید (ثبت نام در دوره آموزشی آنلاین یا دوره آموزشی مرتبط با رشته تحصیلی)

یادگیری مداوم چه امتیازاتی دارد؟

مزایایی که این قالب یادگیری را چشمگیرتر کرده ارزش به خاطر سپردن دارند:

تقویت انگیزه درونی

این طبیعی است که گاهی حس کنیم گیر افتاده‌ایم و باید یک کاری را انجام بدهیم؛ مثل کار کردن یا جارو کردن خانه. وقتی در چنین موقعیتی قرار می‌گیریم بهترین کار پیدا کردن موتورهای محرکی است که کمک می‌کند به یاد بیاوریم می‌توانیم آنچه را که می‌خواهیم انجام دهیم.

شناسایی و درک علاقه‌مندی‌ها و اهداف شخصی

بازیابی فردی با چیزهایی که میدانید حالتان را خوب می‌کند باعث می‌شود تا خستگی و دل‌زدگی کمتر شود، جذابیت‌های زندگی به چشم بیایند و حتی فرصت‌های آینده را بهتر ببینید.

تقویت بخش دیگری از مهارت‌های شغلی و فردی

با فرایند یادگیری نباید به‌سادگی روبه‌رو شد. فراموش نکنید در همان زمانی که مشغول آموختن هنر و مهارت تازه‌ای هستید، درهمان راستا مهارت‌های ارزشمند دیگری هم ناخواسته یاد می‌گیرید که در زندگی شغلی و شخصی تأثیرگذار هستند. برای نمونه؛ قلاب‌بافی همراه است با مهارت حل مسئله یا آموزش نقاشی شامل بهبود خلاقیت هم می‌شود.

برایتان جالب است اگر بدانید

مهارت‌های ساده، معمولی و اغلب پرتکرار زندگی همیشه مهارت‌های چشمگیر دیگری مثل تفکر انتقادی، قدرت مدیریت، تفکر انعکاسی، خلاقیت و انطباق‌پذیری را در خود جای می‌دهد.

بهبود اعتمادبه‌نفس

حتماً شما هم این احساس را تجربه کرده‌اید؛ اعتمادبه‌نفس شما با هر بار بهترشدن مهارت‌ها و افزایش دانش در مورد یک موضوع رنگ و روی بهتری به خود می‌گیرد و به میزان قابل‌توجهی روی زندگی شخصی و حرفه‌ای‌تان اثر می‌گذارد.

در زندگی شخصی این اعتمادبه‌نفس از کجا ناشی می‌شود؟ از رضایت در مورد زمان و تلاشی که برای فعالیت یا کاری صرف می‌کنید و می‌خواهید یاد بگیرید و بهتر شوید. این رضایت درنهایت باعث احساس کمال می‌شود.

در زندگی حرفه‌ای چطور؟ اعتمادبه‌نفس و رضایت شغلی زمانی احساس می‌شود که نسبت به دانش و توانمندی خود برای پیاده کردن آموخته‌هایمان اعتماد داشته باشیم.

با یادگیری مداوم سازمانی بیشتر آشنا شوید

به لطف شتاب چشمگیر اقتصاد دانش‌محور امروز، بسیاری از سازمان‌ها آموزش مداوم را به‌عنوان جزء اصلی بهره‌وری کارمندان در نظر می‌گیرند. اگر شرکت یا مجموعه بخواهد در بازار رقابتی دوام بیاورد باید کارمندانی داشته باشد که علاقه‌مند به یادگیری فردی مداوم باشند تا بتوانند با چنین محیط سازگاری پیدا کنند.
نکته: در تعدادی از پژوهش‌ها انتقادهایی متوجه سازمان‌ها شده است. در این مطالعات مشخص شد که محیط‌های کاری با تأکید بر یادگیری پیوسته مسئولیت یادگرفتن را بر دوش کارمند گذاشته‌اند به جای اینکه بخواهند منابع، حمایت و آموزش‌های لازم را برای افزایش بازدهی در محیط کار در اختیار او قرار دهند.

چطور یادگیری مداوم را وارد زندگی روزانه خود کنیم؟

خیلی از ما به‌واسطه مکالمه با دیگران، پرسه زنی در اینترنت برای جست‌وجوی موضوعات موردعلاقه، خواندن روزنامه یا پرداختن به امور شخصی مرتب در حال آموختن هستیم؛ و البته که دیگر همه میدانیم یادگرفتن هر موضوع تازه‌ای مهم و مفید است، چه در زندگی شخصی، چه در ارتباطات خانوادگی یا به دلایل کاری.

شاید بهتر باشد در ادامه با پنج روش تزریق یادگیری پیوسته به کالبد زندگی فردی و کاری خود بیشتر آشنا شویم.

چه علاقه‌مندی‌ها و اهدافی دارم؟

همان‌طور که بالاتر هم تأکید کردم، «من برای خودم یاد می‌گیرم نه برای دیگران» که این باور بازتابی از سطح توجه شما به دل‌بستگی‌هایی که دارید می‌شود و همچنین تلاش و چشم‌اندازی که در مورد آینده برای خودتان متصور شده‌اید.

می‌خواهید زندگی شغلی بهتری داشته باشید؟ شاید بد نباشد روش‌های بهتر و بیشتری برای یادگیری مستقیم مهارت‌هایی که باعث کامل شدن دیدگاه حرفه‌ای‌تان می‌شوید بیاموزید.

مشتاق یادگیری تاریخ هستید؟ تابه‌حال حتماً کتاب‌های جالبی برای تغذیه این علاقه خود مطالعه کرده‌اید!

فهرستی ازآنچه می‌خواهم یاد بگیرم یا می‌توانم انجام بدهم دارم؟

وقتی تکلیف مرحله اول (شناسایی علاقه‌مندی‌ها) روشن شد و انگیزه درونی خودتان را پیدا کردید حالا وقت آن رسیده تا آن علاقه یا هدف مشخصی را که می‌خواهید جزو دستاوردهایتان باشد مشخص کنید. یک عاشق تاریخ مشخص می‌کند که علاقه اصلی و متمرکز او تاریخ جهان باستان است یا تاریخ پیش از اسلام در ایران. یا شاید تصمیم جدی دارد تا در این مورد تحصیلات دکتری تاریخ را بگذراند.

فراموش نکنید که هردو سطح این علاقه‌مندی نیازمند روش‌های یادگیری متفاوتی هستند که فرد می‌تواند در مسیر آگاهی آن‌ها را انتخاب کند.

چطور باید شروع کنم؟ به چه منابعی نیاز دارم؟

هر دستاوردی قطعاً با پیگیری مجموعه‌ای از منابع، دستاورد شده است. امیدوارم شما از آن دسته افراد سرسخت باشید که با بررسی و مطالعه و گوگل کافی موفق به ساختن یک تصویر بزرگ منطقی برای هدف یا علاقه‌ای که دارید شده باشید.

یک عاشق تاریخ که می‌خواهد آگاهی‌اش را به‌صورت تجربی بیشتر کند علاوه بر مطالعه کتاب و منابع متنی و انواع پادکست های متنوع فرصت سفر به نقاط تاریخی را هم خواهد داشت. موزه‌ها و بناهای تاریخی هرلحظه منتظر آشنایی با چنین افراد کنجکاوی هستند!

این فرد اگر بخواهد از مسیر دانشگاه تاریخدان قابلی شود با ثبت نام در دوره‌های آموزشی مجازی یا حضوری – پاندمی کرونا روش آموزش مجازی را باورپذیرتر کرده است- و ارتباط عمیق‌تر با اساتید و تاریخدان‌های برجسته دنیا نتیجه بهتری خواهد گرفت.

آیا وقت و انرژی کافی برای یادگیری دارم؟

تنظیم وقت و انرژی آموختن با ریتم زندگی روزانه‌ای که دارید نیازمند تلاش و تمرکز است. پس اگر روی مبل دراز کشیده‌اید و مرتب خیال‌بافی می‌کنید باید خدمت شما عرض کنم که «آن سبو بشکست و آن پیمانه ریخت!»

هرچه چشم‌اندازی روشن‌تری از هزینه مصرفی برای یادگیری داشته باشید، بهتر می‌توانید در بلندمدت به نتیجه برسید.

می‌توانم تعهد داشته باشم؟

مرحله آخر به‌تنهایی یک کلاس خودشناسی جذاب است؛ تعهد به خود. اگر می‌توانید نسبت به مسئولیتی که برای خودتان تعیین کرده‌اید تعهد و الزام کافی و همچنین انتظارات عاقلانه و انگیزه درونی کافی داشته باشید، با خیال راحت مسیرتان را ادامه دهید.

۱۰ مهارت لازم برای یادگیری مداوم

برای اینکه پیوسته آموختن جزوی از روتین زندگی فردی و حرفه‌ای ما باشد لازم است تا ده مهارت زیر را در خود پیدا و تقویت کنیم.

نوآوری

لازم به تأکید نیست که یادگرفتن همیشه با خلاقیت همراه است. رویکرد خلاقانه فقط یادگیری فرد را ارزشمند نمی‌کند بلکه برای داشتن دستاوردهای راضی‌کننده بیشتر در تحصیل و کار هم اهمیت دارد. با این اوصاف، جریان شفاف و روان خلاقیت یکی از ابزارهای آموزشی برگزیده در چند دهه اخیر در مدارس به‌حساب می‌آید.

چرا نباید از نوآوری غافل شد؟

کمتر کسی را می‌توانیم مثال بزنیم که در شبکه‌های اجتماعی حضور داشته باشد و از رقابتی‌تر شدن بازار جهانی باخبر نباشد. محصولات/ خدمات خلاقانه کاری می‌کنند تا قابلیت سازمان‌ها در نمایش هرچه بهتر خود افزایش پیدا کند. تفکر خلاق به زیبایی توجه و علاقه مشتری را جلب می‌کند و بعد از مدتی آن‌ها مصرف‌کنندگان وفادار مجموعه خواهند شد.

فراموش نکنید خلاقیت روش مطلوبی برای ارتباط با خواسته‌های درونی و افکاری است که دوست داریم در موردشان جدی‌تر فکر کنیم.

حل مسئله

مهم‌ترین مهارت! هر سازمان، شرکت، تیم و حتی هر زندگی شخصی نیازمند راه حل‌هایی شفاف و راهگشاست تا بتواند در بازار پرشتاب رقابت دوام بیاورد و برای آینده، حرفی برای گفتن داشته باشد.

چرا حل مسئله مهم است؟

تغییراتی که هرلحظه در جهان اطراف ما اتفاق می‌افتد شگفت‌انگیز است و قرار هم نیست این شگفتی پایانی داشته باشد. چنانکه نسل بعدی طوری برای حل مسائل زندگی‌شان دست به عمل می‌زنند که قطعاً باعث حیرت نسل قبل خواهند شد.

آن‌ها با چالش‌هایی در این مسیر روبه‌رو می‌شوند که برای کنار زدنشان باید مهارت‌های لازم را کسب کرده باشند تا:

• مسئله را تعریف کنند.
• راه حل مناسبی در نظر بگیرند.
• به‌درستی از آن راه حل برای حل مسئله استفاده‌کننده.

توجه داشته باشید که وقتی صحبت از مهارت حل مسئله می‌شود لزوماً نباید به یاد حل پیچیدگی‌های یک پروژه مهم بیفتیم، حتی نوشتن لیست خرید برای مهمانی شام تا تعریف و شناسایی رؤیایی که در سر داریم جزو این مورد به‌حساب می‌آید.

تفکر انتقادی

آینده قابل‌قبول و کمتر مبهمی می‌خواهید؟ انگشت روی مهارت مهمی گذاشتید! اگر می‌توانید بدون وابستگی، مسئولانه و سازنده فکر کنید یعنی حریف خوبی برای جهان مدام در حال تغییر هستید.

چرا تفکر انتقادی مهم است؟

اثر بینش و دیدگاه ما در مورد جهان، خود و همدیگر بیش از تجربه شخصی است؛ بنابراین شامل تعریف «اثر موجی» Ripple Effect می‌شود که صدها سال قدمت و پیشینه فکری فیلسوفان فرهنگی را از آن خود کرده است.

چنین طرز فکری به ما یادآور می‌شود که روشی که برای فکر کردن انتخاب می‌کنیم تأثیری جهانی دارد. البته قرار نیست خودمان را تحت سلطه چنین دیدگاهی قرار بدهیم بلکه آگاهی از چنین تأثیری کمک می‌کند در مسیر درست تفکر انتقادی قدم برداریم.

رهبری

با چنین مهارتی می‌توانیم زندگی مردم را تغییر دهیم. از همه مهم‌تر، یک شخصیت رهبر فقط کسی نیست که مدیریت می‌کند بلکه هنر او الهام بخشیدن، انگیزه دادن و قدرتمند کردن اطرافیان است. چنین شخصیتی روزنه‌های نور و بلوغ را در مردم می‌بیند و طوری به آن‌ها آموزش می‌دهد تا بتوانند از تمام ظرفیت روحی خودشان بهره ببرند.

چرا رهبری مهم است؟

رهبران مادرزاد دارایی یک جامعه هستند و در هر اجتماع کوچک‌تری می‌درخشند. کسی که از دیدگاه «من می‌توانم از پس این کار بربیایم» به دیدگاه «ما می‌توانیم از پس این کار بربیاییم» می‌رسد هنر سازندگی را آموخته است. یادگیری مداوم برای چنین رهبری آمیخته‌ای از آزادی و تمایل به مسئولیت‌پذیری است.

او می‌آموزد که امور بهتر اتفاق بیفتند نه اینکه فقط بهتر انجام شوند؛ پس او بیشتر می‌بیند، بیشتر انجام می‌دهد و بیشتر یاد می‌گیرد.

ارتباط

اتفاق حیرت‌آوری که در عصر دیجیتال افتاده است تغییر شکل تعامل انسان‌ها با هم است؛ ما دیگر وابسته به تعامل چهره به چهره و حضوری نیستیم. حالا بیش از هرزمان دیگری تحت تأثیر ارتباطات مبتنی بر فناوری قرار می‌گیریم و فرقی نمی‌کند از چه ابزاری برای این کار استفاده کنیم. فقط کافی است مهارت‌های لازم را یاد گرفته باشیم تا روابط اثرگذارتری برقرار شود.

چرا ارتباط مهم است؟

مهارت حل مسئله چه زمانی به‌خوبی خودش را نشان می‌دهد؟ وقتی روابط پویا و مفیدی داشته باشیم و بتوانیم به‌خوبی با دیگران در مورد مشکل گفت‌وگو کنیم. این مهارت صرفاً یک قابلیت فردی برای روبه‌رو شدن با مسائل ریزودرشت زندگی شخصی نیست. بلکه پیچیدگی‌هایی که در محیط کار اتفاق می‌افتد به لطف ارتباط خوب اعضای تیم و کارمندان با یکدیگر است که قابل‌شناسایی و کنار آمدن هستند.

مشارکت و رفتار تیمی

با تحولات حیرت‌آوری که با عنوان عصر دیجیتال خودنمایی می‌کند حالا دیگر صرفاً صحبت از حضور فیزیکی در محل کار و انجام درست مسئولیت‌ها در ساعات اداری نیست. رفتار تیمی جلوه‌های پیچیده‌تری پیدا کرده است و همکاران و اعضای یک تیم باید بتوانند نه‌تنها در یک اداره بلکه از فاصله صدها تا هزاران کیلومتر دورتر از هم نیز پروژه‌ای را با بازدهی مناسب به سرانجام برسانند.

درواقع اهمیت این موضوع به‌اندازه‌ای است که قابلیت کارتیمی و مشارکت گروهی از همان دوران کودکی به فرد آموزش داده می‌شود.

چرا کارگروهی اهمیت دارد؟

شاید برایتان جالب باشد اگر بدانید یکی از اتفاقاتی که با کار گروهی می‌افتد افزایش میزان جذابیت فردی است. تا جایی که اصطلاحی معروف به اثر چیرلیدر برای آن‌ها ساخته‌شده و به تأثیر مشارکت افراد در یک فعالیت گروهی بر میزان محبوبیت و جذابیت شخصیتی آن‌ها پرداخته است.

این اصطلاح درست در زمانه‌ای بر سر زبان‌ها افتاده که سیستم دورکاری remote work با شتاب هرچه بیشتری تبدیل به یکی از محبوبیت ترین سیستم‌های کار در دنیا شناخته شده است.

کارگروهی با بسته شدن هرچه بیشتر دنیای افراد و سرایت به زندگی کاری آن‌ها در حال حاضر یکی از همیشگی‌ترین مهارت‌ها برای یادگیری مداوم به‌حساب می‌آید.

مدیریت اطلاعات

اطلاعات در هزاره سوم یکی از ضروریاتی شده که به لطف اینترنت پیوسته در حال تبادل است. بنا بر آمار به‌دست‌آمده نزدیک به ۲.۵ میلیون بایت داده روزانه و به‌صورت آنلاین ایجاد می‌شود همچنان هم روند افزایش دارد.

دلیل اهمیت مدیریت اطلاعات چیست؟

وقتی سروکار ما با اطلاعات می‌افتد یعنی باید بتوانیم هوشمندانه داده‌های ارزشمند را شناسایی و موارد غیرواقعی و مشکوک را کنار بگذاریم. این موضوع در مورد محصولات/ خدماتی که خاص و کاربردی هستند بیش از موارد دیگر اهمیت پیدا می‌کنند.

هر فعالیتی که با هدف پژوهش و اختصاص درست منابع انجام می‌شود درواقع برای مدیریت درست اطلاعات است و هر شهروند دیجیتال باید قادر به انجام آن باشد.

سازگاری با تغییرات

بالاتر برایتان نوشتم که زمانه، زمانه تغییر است. این تغییر هم فقط در دنیای اطراف ما اتفاق نمی‌افتد. زندگی شخصی ما هم‌پیوسته دستخوش تغییرات کوچک و بزرگی می‌شود که غیرقابل‌اجتناب هستند.

اگر زندگی را همچون مایع در نظر بگیریم گاهی شکل نهر آبی به خود می‌گیرد و گاهی رودخانه است. روزهایی هم تبدیل به امواج سهمگین می‌شود. مهم اینجاست که بتوانیم سرمان را بالاتر از این جریان پیوسته درحرکت نگه‌داریم.

چرا سازگار بودن مهم است؟

دنیای کسب‌وکار، فناوری، محیط‌زیست، ارتباطات و سبک زندگی تازه چند مورد از بی‌شماری هستند که نوسانات زیادی پیوسته در آن‌ها اتفاق می‌افتد. چالش آنجاست که هر مورد به‌تنهایی نوسانات فرعی دیگری هم به وجود می‌آورد.

هرچه انعطاف بیشتری برای کنار آمدن با این حجم از نوسانات داشته باشیم امکان به چنگ آوردن فرصت‌های طلایی بیشتری را به دست می‌آوریم و هرچه فرصت‌های بیشتری داشته باشیم، بهتر می‌توانیم از پس زندگی بربیاییم و طعم خوش موفقیت را بچشیم.

پایان‌بخش

این روزها کشش بیشتری نسبت به یادگیری مداوم وجود دارد چون ذهن را پویاتر و درنتیجه فرد را جوان و سرزنده نگه می‌دارد. همان‌طور که در بخش‌های مختلفی از این مقاله اشاره کردم، یادگیری، شکل‌های مختلفی دارد. یا به‌صورت رسمی است یا غیررسمی و یا روتین و تصادفی؛ اما یادگیری پیوسته همواره قرار است خارج از چارچوب آموزشی مرسوم اتفاق بیفتد.

نکته مهم که در این مسیر اهمیت دارد و نباید نادیده گرفته شود انتخاب ماست. هر فردی باید خودش را ملزم بداند تا همواره یاد بگیرد و این نقش را در زندگی فردی و حرفه‌ای‌اش بپذیرد.

در این مقاله دلیل نیاز انسان به آموزش و یادگیری مداوم توضیح داده و خروجی فرایند آموختن روشن شد. همچنین اطلاعات مفید و منسجمی در مورد مهارت‌های لازم برای آموزش مداوم به دست آوردیم.

منبع:

https://www.valamis.com/hub/lifelong-learning

https://blog.futurefocusedlearning.net/10-beneficial-lifelong-learning-skills

https://b2n.ir/k29602

این نوشته سیر تا پیاز یادگیری مداوم برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

فرایند آموختن و یادگیری هرگز تمامی ندارد و هرزمان که موضوع تازه‌ای برای آموختن وجود داشته باشد و ما نیاز به کسب مهارت جدید در زندگی حرفه‌ای یا فردی خود داشته باشیم، این روند هم چرخه همیشگی خود را طی می‌کند.

شاید برایتان جالب باشد اگر بدانید همه ما در این چرخه، مراحل و سطوح متفاوتی از یادگیری را تجربه می‌کنیم بی‌آنکه بدانیم وارد آن‌ها شده‌ایم. وقت آن نرسیده که نظری به این مراحل بیندازیم تا با دید بهتری ذهن را برای موفقیت در کسب‌وکار و زندگی شخصی آماده‌تر کنیم؟

♦♦ مهم: یکی از مهم‌ترین و اساسی‌ترین عناصر در فرایند یادگیری در نظر گرفتن این اصل است که ذهن فرد یادگیرنده نسبت به آنچه قرار است بیاموزد، همچنان درگیر باشد و با انگیزه و اشتیاق کافی این روند را به پایان برساند.

[su_box title=”همچنین بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]یک روش علمی جدید برای افزایش یادگیری در هر سنی که هستید

[/su_box]

قصد دارم در ابتدا شما را با چهار سطح تعریف شده در فرایند یادگیری آشنا کنم.

سطوح یادگیری کدام اند؟

با بررسی جزئی نگرتر به سطوح یادگیری پاسخ بهتری خواهیم داشت به اینکه به‌راستی چگونه یاد می‌گیریم؟

به خاطر بسپارید همه یادگیرنده‌ها این حق را دارند که به‌طور کامل از فرایند یادگیری خود، آگاهی داشته باشند و در این میان، فرد آموزش‌دهنده بیشترین سهم و مهم‌ترین نقش را در این فرایند خواهد داشت.

در نظر گرفتن ویژگی‌های فردی، رفتار عاطفی و توانمندی‌های شناختی افراد ازجمله مسئولیت‌های هر معلمی است که رسالت آموزش را می‌پذیرد.

وقتی به مشخصات فردی در مسیر آموزش اشاره می‌کنم درواقع بر این واقعیت تأکید می‌کنم که به تعداد افرادی که بر صندلی یادگیرنده جای می‌گیرند، روش‌های آموزشی متنوعی وجود دارد.

ناآشنایی غیرارادی Unconscious Incompetence

این سطح، اولین سطح از یادگیری است تا بدانیم چگونه یاد می‌گیریم؟

فرد در این مرحله به معنای واقعی کلمه خالی‌الذهن است و هیچ اطلاعات و اندوخته‌ای ازآنچه قرار است بیاموزد ندارد. احتمالاً بسیاری از ما حتی احساس نیاز به یادگیری دانش یا مهارت جدید نمی‌کنیم که درواقع در این سطح، قرار داریم.

نباید فراموش کرد که گسترش زمینه‌های یادگیری برای بهبود مجموعه مهارت‌های فرد یادگیرنده ارزش بسیار بالایی دارد.

♦♦ نکته: معلمین و اساتید در این سطح، به دلیل شناسایی و پیاده‌سازی بهترین سیستم یادگیری مبتنی بر نیازهای یادگیرنده، نقش بسیار چشمگیری دارند.

ناآشنایی ارادی  Conscious Incompetence

در این سطح که دومین سطح از فرایند یادگیری است فرد یادگیرنده می‌داند چه کمبودهای مهارتی یا علمی دارد. به بیان ساده‌تر، او می‌داند چه قدرتی را در اختیار ندارد و در نتیجه تلاش می‌کند تا با اشتیاق بیشتری اطلاعات تازه‌تری به دست آورد.

این تلاش مشتاقانه ریشه در این آگاهی دارد که فقدان اطلاعات، در زمانه‌ای که زندگی حرفه‌ای بر مبنای به‌روزترین داده‌ها معنا پیدا می‌کند، یعنی فاصله داشتن از ارزش موردنظر.

♦♦ نکته: اگر یک خواننده معلم یا مربی هستید فراموش نکنید که تشویق به ثبت‌نام برای ورود به دوره بالاتر یا جدید در این سطح از یادگیری نتیجه‌بخش خواهد بود.

آشنایی ارادی  Conscious Competence

پاسخ به چگونه یاد می‌گیریم در این سطح روشن‌تر خواهد شد؛ مرحله آشنایی با موضوع و کسب مهارت درحالی‌که هنوز مهارت آموخته‌شده تبدیل به عادت روزمره یا رفتار نهادینه در زندگی فرد نشده است.

اگر بخواهم به زبان خودمانی برایتان بنویسم یعنی « فوت‌وفن را میدانید ولی هنوز دست‌به‌کار نشده‌اید.»

آشنایی غیرارادی  Unconscious Competence

خان آخر! فرد در این مرحله، با رسیدن به سطحی از تخصص، یک حرفه‌ای تمام‌عیار شده است و آموخته‌هایش را همچون باقی عادات زندگی می‌تواند پیاده کند.

شاید مثال تایپ کردن برای شمایی که این روزها بیش از هر زمان دیگری سرگرم چت و نویسندگی و احتمالاً کار در خانه هستید، بهترین مورد باشد.

هیچ توجه کرده‌اید که چطور با سرعتی مثال‌زدنی تایپ می‌کنید و واژه‌ها با سرعتی برق‌آسا از ذهن شما روی مانیتور گوشی یا لپ‌تاپ نقش می‌بندند بدون آنکه نیاز به مکث و تلاش بیشتر برای تایپ کردن داشته باشید؟

مرحله آشنایی غیرارادی، یعنی همین تسلط نهادینه‌شده در مجموعه توانمندی‌های شما.

◄ احتمالاً همه ما در چشم‌انداز حرفه‌ای و شخصی خود، قرار گرفتن در این سطح را جزو اهداف مهم و سخت میدانیم.

چگونه یاد می‌گیریم؛ نظریه یادگیری

شاید بد نباشد فرایند یادگیری را از دیدگاه روانشناسان و رفتارشناسان هم بهتر بشناسیم.

اوایل قرن بیستم میلادی بود که گروهی از روانشناسان حوزه رفتارشناسی مایل بودند تا لباس علمی‌تری  بر قامت روانشناسی بپوشانند. پس با مناظرات و مذاکرات زیاد تلاش کردند تا مطالعات حوزه روانشناسی یک موضوع محاسباتی و قابل ارزیابی باشد تا از حالت تئوری و نظریه بیرون بیاید.

دراین‌بین، نظریه‌های مختلف یادگیری بودند که در آن‌ها به دو پرسش مهم پاسخ داده می‌شد:

◄ رفتار افراد وقتی دست‌به‌کاری می‌زنند چگونه است؟

◄ چرا چنین رفتاری از آن‌ها سر می‌زند؟

روانشناسان معتقدند که فرایند یادگیری تحت تأثیر عوامل محیطی قرار دارد که می‌تواند شامل اجتماعات متفاوت، محرک‌ها و مجازت ها و مشاهدات باشد.

در ادامه قصد دارم برای شما در مورد سه نظریه مهم یادگیری که در فرایند یادگیری نقش قابل‌توجهی دارند، بنویسم.

شرطی‌سازی کلاسیک  Classical conditioning

در یادگیری با روش شرطی‌سازی کلاسیک، روانشناس روسی ایوان پاولوف Ivan Pavlov آزمایش‌های خود را روی سیستم گوارش سگ‌ها پیاده کرد. او به این نتیجه رسید که بزاق سگ‌ها با دیدن لباس سفید دستیاران آزمایشگاه پیش از غذا دادن و بعدازآن، با شنیدن صدای زنگ ترشح می‌شد.

کمی پیچیده به نظر می‌رسد؟ لطفاً صبور باشید تا در ادامه توضیح دهم این آزمایش چگونه قرار است در مورد فرایند یادگیری حرف بزند.

با توجه به آزمایشی که پاولوف انجام داد، یادگیری در فرایند چگونه یاد می‌گیریم زمانی اتفاق می‌افتد که ارتباطی بین محرک بی‌اثر پیشین (صدای زنگ) و محرک طبیعی در حال وقوع (غذا)  برقرار شود.

پاولوف ثابت کرد که در این آزمایش، با به صدا درآمدن زنگ پیش از غذا دادن، بزاق دهان سگ ترشح می‌شود و حتی اگر غذایی در میان نباشد، صرفاً با بلند شدن صدای زنگ، سگ آموخته است که با ترشح بزاق منتظر غذا باشد.

♦♦ نکته: این نظریه در حوزه رفتارشناسی بسیار شناخته‌شده است.

شرطی‌سازی فعال  Operant Conditioning

در این روش یادگیری، فرد در موقعیتی قرار دارد که با وجود یک سری عوامل تقویت‌کننده بیرونی، مثبت یا منفی بودن رفتارهایش را می‌تواند ارزیابی کند.

این نظریه یادگیری، نخستین بار از سوی روانشناس رفتارشناس اسکینر B.F. Skinner مورد بررسی قرار گرفت و می‌توان آن را شرطی‌سازی محیطی هم نامید.

تصور کنید در یک مهمانی حضور دارید. کودک یکی از حاضرین ناگهان میزند زیر گریه و پدر یا مادر او بی‌توجه به رفتار کودک، همچنان سرگرم مهمانی خود است. بعد از مدت کوتاهی کودک دست از گریه کردن برمی‌دارد و حالا مادر از او می‌خواهد تا خواسته‌اش را بگوید.

با این اوصاف، وقتی قرار است بدانیم چگونه یاد می‌گیریم بهتر این است که با اثرات اجتماعی و محیطی روی رفتارهای فردی آشنایی بیشتری داشته باشیم.

کودک گریان بعد از مدتی یاد می‌گیرد که با گریه کردن نمی‌تواند خواسته‌اش را به زبان بیاورد بنابراین، تحت تأثیر تقویت‌کننده‌های محیطی ( بی‌توجهی والدین) روش بهتری برای بیان خواسته‌هایش می‌آموزد.

بنابراین، فرایند یادگیری ما تا میزان بسیار زیادی تحت تأثیر عوامل بیرونی و اجتماعی قرار دارد.

یادگیری اجتماعی یا یادگیری مشاهده‌ای  Social Learning

یکی از نظریه‌های یادگیری که آلبرت بندورا Albert Bandura روانشناس آمریکایی آن را مطرح کرد به بررسی الگوهای اجتماعی تأثیرگذار بر رفتار فردی می‌پرداخت.

او معتقد بود که صرفاً شرطی‌سازی کلاسیک ( ترشح بزاق سگ با شنیدن صدای زنگ) و شرطی‌سازی فعال ( تأثیر تقویت‌کننده‌های بیرونی مثبت و منفی بر رفتار فرد) نمی‌توانند فرایند یادگیری را شکل بدهند.

به باور بندورا، افراد نمی‌توانند فقط بر عملکرد شخصی‌شان متکی باشند تا رفتارهای اجتماعی را بیاموزند، بلکه عوامل بیرونی تأثیر چشمگیری بر شکل یادگیری آن‌ها خواهد داشت.

بندورا عنصر « مشاهده» را در فرایند یادگیری مؤثر می‌دانست و از مثال کودک و والد در این مورد بهره برد.

عروسک بادکرده بوبو  Bobo doll

بوبو عروسک بامزه بزرگی بود که بندورا آن را باد می‌کرد و طی آزمایش‌های خود روی گروهی از کودکان، درصدد یک نتیجه‌گیری جالب‌توجه بود؛ تأثیر رفتار خشونت‌آمیز بر  رفتارهای انتخابی کودک.

بندورا از بزرگ‌سالان حاضر در اتاق می‌خواهد تا رفتار خشونت‌آمیزی با بوبو داشته باشند و حتی از کلمات ناراحت‌کننده‌ای مثل « بزن بترکونش» یا « مشت بزن به‌صورتش» استفاده کنند.

کودکان با مشاهده رفتارهای خشونت‌آمیزی که بزرگ‌سالان نسبت به بوبو نشان می‌دادند، به‌صورت ناخودآگاه می‌آموختند که اجازه پرخاش را دارند.

◄ البته این آزمایش دکتر بندورا از طرف برخی روانشناسان هم زیر سؤال رفت ولی در مجموع بیانگر تأثیر عوامل بیرونی بر انتخاب و یادگیری رفتارهای درونی در فرد می‌تواند باشد.

نقش آموزگار در پاسخ به چگونه یاد می‌گیریم

فرقی نمی‌کند که حرف از یک دانش‌آموز دوره ابتدایی باشد یا دانشجوی سطح دکتری؛ معلم، معلم است و تقریباً مهم‌ترین نقش در تأثیر دانش بر دیدگاه و چشم‌انداز فرد نسبت به زندگی به او واگذار شده است.

آموزگار با پذیرش این نقش، صرفاً یک آموزش‌دهنده نیست بلکه در فرایند یادگیری تأثیر بسیار تعیین‌کننده‌ای دارد که خاطره آن تا سال‌ها، در دالان‌های ذهن فرد باقی خواهد ماند.

چند نفر از شما از معلم کلاس اول خود به نیکی یاد می‌کنید چون واقعاً یک معلم دوست‌داشتنی بود که دستتان را از دست پدر و مادر جدا و شما را با دنیای شگفت‌انگیز کلمات و اعداد آشنا کرد؟

معلم؛ یک آموزش‌دهنده

معلم برای فرد یادگیرنده، به‌ویژه دانش‌آموزان، نقش هویت‌بخش و مدل راهنما را دارد. پر بیراه نیست اگر قرار باشد در معرفی چنین نقشی بگوییم « بهره‌مند از استانداردهای ویژه رفتاری و اخلاقی.»

آموزش‌دهنده‌ای که باید مسئولیت‌پذیر، مستقل، بااخلاق و منظم باشد تا به معنای واقعی، دانش‌آموز یا فرد یادگیرنده او را یک الگوی قابل‌قبول در مسیر یادگیری‌اش در نظر بگیرد.

معلم؛ یک معلم

بله، بهتر است پیچیده‌اش نکنیم و معلم را به معنای کلمه یک « آموزش‌دهنده» بدانیم که قرار است با کمک ابزارهای مفیدی مثل امانت‌داری، انگیزه، ارتباط دوطرفه، آزادی بخشی، مهارت‌های کلامی، مهارت‌های ارتباطی و احساس امنیت، افرادی قوی و مثبت برای جامعه تربیت کند.

اگر همچنان در تلاش برای رسیدن به پاسخ چگونه یاد می‌گیریم هستید بد نیست بدانید که فرایند یادگیری شما با حضور چنین شخصیتی به‌خوبی به نتیجه مطلوب می‌رسد.

♦♦ مهم: حتی اگر بتوانید مهارت حل مسئله را در این فرایند بیاموزید، شما یک معلم کار بلد دارید.

معلم؛ منبع یادگیری

وقتی صحبت از منبع یادگیری می‌شود، اهمیت مهارت معلم در آموزش آنچه به او سپرده شده است، بیش‌ازپیش خود را نشان می‌دهد.

کمی به گذشته برمی‌گردیم و زمان‌هایی که نوبت به طرح سؤال در کلاس می‌رسید. با توجه به دانش و شناخت فعلی خود، فکر می‌کنید معلمی داشتید که برای سؤال‌های یک دانش‌آموز مقطع ابتدایی یا بالاتر پاسخ‌های مناسب و قابل‌فهمی داشته باشد؟ پاسخی در حد و اندازه خودتان، نه پیچیده‌تر و سنگین‌تر.

این بازگشت به گذشته کمک می‌کند فرایند چگونه یاد می‌گیریم را به‌راحتی ارزیابی کنیم چون متوجه می‌شویم چقدر همراهی مسئولانه معلم می‌توانست به ما در درک سؤالی که مطرح می‌شد و فهم پاسخ، کمک کند.

معلم؛ یک تسهیلگر

فرایند یادگیری زمانی اثرگذارتر خواهد شد که معلم بتواند خدمات آموزشی مناسب و کافی را در زمانی مناسب در اختیار دانش‌آموز یا فرد یادگیرنده بگذارد.

نباید فراموش کرد که کیفیت یادگیری فرد تا میزان زیادی تحت تأثیر زمینه‌های آموزشی فراهم‌شده در اجتماع است.

معلم؛ یک مشاور

آیا تا این قسمت مقاله برداشت شما از معلم، یک شخصیت با لباس رسمی، عینک تمام فریم و در حالت دراماتیک با یک ترکه آلبالو در دست بوده است؟!

 اگر نیمکت حوصله شما هنوز پر نشده یک‌بار دیگر این بخش از مقاله را بخوانید تا تصویر شما در ادامه متحول شود.

وقتی صحبت از معلمی که مشاور است به میان می‌آید، موضوعی فراتر از خواندن و یادگرفتن کلمات و محتوای یک کتاب مطرح است.

شما در جاده زندگی سفر متفاوتی را آغاز کرده‌اید که معلم در این مسیر قرار است با تکیه بر تجربیات و اندوخته علمی خود، بهترین کمک و راهنما باشد؛ خواه یک معلم نقاش خواه یک معلم گلخانه دار.

معلم؛ یک نماینده

در فرایند یادگیری، تصمیم بر این است که دیدگاه‌های متفاوتی برای فرد یادگیرنده به نمایش دربیاید. این مسئولیت مهم به عهده آموزش‌دهنده است که با توجه به این دیدگاه‌ها، بستر مناسبی برای ایجاد تغییرات مفید اثرگذار فراهم کند.

♦♦ پرسش: چقدر در زندگی خود از نعمت معاشرت با نمایندگانی که به شما برای متفاوت فکرکردن کمک کردند بهره‌مند بوده‌اید؟

معلم؛ یک انگیزه‌بخش

وقتی پای چگونه یاد می‌گیریم به میان می‌آید، نیاز به یک موتور محرک بیش‌ازپیش احساس می‌شود. نباید فراموش کرد که فرایند یادگیری زمانی موفقیت‌آمیز خواهد بود که نیروی انگیزشی بالایی در وجود فرد آموزنده تزریق شود.

◄◄ هیچ‌وقت معلم زبان دوره راهنمایی را فراموش نمی‌کنم که چطور با گفتن عبارات well done Hoda یا bravo کاری می‌کرد تا همیشه برای بهتر از قبل بودن تلاش کنم تا جاییکه یک روز موفق شدم به‌جای او پای تخته بروم و مبحث جدید را تدریس کنم.

معلم؛ یک مربی

فرقی نمی‌کند یک یادگیرنده درس‌های تئوری باشید یا یک شاگرد مکانیک؛ درس‌هایی که با تقویت مهارت‌های حرفه‌ای سروکار دارند در فرایند یادگیری شما به عهده معلم-مربی سپرده شده‌اند.

مربی بودن یک معلم را بیش از هر گروه دیگری آن‌هایی که به‌صورت تجربی در حال گذراندن دوره هستند یا بیرون از فضای دانشگاهی به دانش‌اندوزی مشغول‌اند درک می‌کنند.

♦♦ شاید بهتر باشد بدانید: در نظر داشتن مجموعه‌ای منسجم (دروس) از آموزش‌ها برای دانش‌آموز یا فرد یادگیرنده ازجمله الزامات آموزشی در فرایند یادگیری است. بدون این مجموعه، آموزش، استانداردهای لازم را ندارد.

معلم؛ یک ارزیابی‌کننده

مثبت بودن فرایند یادگیری تا میزان زیادی تحت تأثیر ارزیابی‌های معلم است. اوست که بررسی می‌کند نتیجه موردنظرش را طی آموزش به دست آورده یا نه.

به خاطر بسپارید که این ارزیابی لزوماً در مورد موفقیت دانش‌آموز یا فرد یادگیرنده نیست بلکه تأکید بر موفقیت معلم یا آموزش‌دهنده در پیاده‌سازی درست و اصولی فرایند یادگیری است.

همچنین با دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن میتوانید دسترسی سریع و آسان به کتابخانه صوتی مجموعه ما داشته باشید. از جمله کتاب هایی مفید در حوزه توسعه فردی که در این کتابخانه بارگذاری شده است میتوان به هوش چندگانه گاردنر، کتاب صوتی تمرکز، مکاتب روانشناسی و همچنین قدرت هوش جسمانی اشاره کرد.

پایان‌بخش

وقتی صحبت از چگونه یاد می‌گیریم به میان می‌آید، اهمیت توجه به فرایند یادگیری بیش از هرزمان دیگری خود را نشان می‌دهد. پس چه پای زندگی شخصی شما در میان باشد چه زندگی حرفه‌ای، فراموش نکنید که یادگیری مستمر و کسب مهارت‌های جدیدتر، روح تازه‌تری به کالبد فردیت شما می‌بخشد.

همان‌طور که در ابتدای مقاله برایتان نوشتم آشنایی با سطوح مختلف یادگیری کمک می‌کند تا درک بهتری از فرایند آموختن داشته باشید. پس فرقی نمی‌کند جرقه‌های اولیه کسب‌وکارتان را زده باشید یا یک کاسب حرفه‌ای بوده باشید.

تا زمانی که حافظه خوبی دارید و میدانید چگونه از این قدرت ناشناخته مراقبت کنید، دست از یاد گرفتن هر آنچه مسیر زندگی را برایتان هموارتر و خوشایندتر می‌کند برندارید.

منبع:

https://www.verywellmind.com/learning-theories-in-psychology-an-overview-2795082

https://harappa.education/harappa-diaries/learning-process-and-stages-of-learning

http://www.forchescross.org/12-the-role-of-teachers-in-the-learning-process/

این نوشته چگونه یاد می‌گیریم ؟ آشنایی با چند گام مؤثر برای پاسخ به این پرسش برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.