گاهی هنوز به‌خوبی نمی‌دانیم که مثبت اندیشی ها یا همان تفکر روشن‌بینانه ما چه تأثیر بزرگی بر تصمیم‌گیری‌های ما دارند. شاید این قدرت را داشته باشیم که واقعیت را نادیده بگیریم ولی به‌راستی آیا قدرت رودررو نشدن با پیامدهای این ندیدگرفتن را هم داریم؟!

موقعیتی را تصور کنید که در آن خواهان به دست آوردن چیزی هستید، هر چیزی. برای شخص من شروع یک ایران‌گردی و زندگی در ون یک تفکر آرزومندانه است و تقریباً نمی‌توانم از فکرش بیرون بیایم. خواسته من به‌صورت سیگنال‌هایی روانه ذهنم می‌شود که به من نهیب می‌زند « هی! داری یک چیزی را از دست می‌دهی.»

هر تصمیمی که بعدازاین می‌گیرم تحت تأثیر همان خواسته و فکر من قرار می‌گیرد. حالا چه اتفاقی برای واقعیت می‌افتد؟ به شکل همان چیزی که « من می‌خواهم» تغییر می‌کند. تاجاییکه فکر می‌کنم هر چیزی در مسیر همان خواسته من قرار دارد. درک موقعیتی که در آن به‌تبع همین طرز فکر مشکلاتی پیش می‌آید سخت نیست؛ مشکلاتی هم در روابط فردی و هم در زندگی حرفه‌ای. واقعیت، واقعیت است حتی اگر از چشم دیگری آن را تماشا کنیم تغییر نمی‌کند.

وقتی منطق برده تفکر آرزومندانه می‌شود

شاید با خودتان بگویید این حرف دیگر خیلی زیاده‌روی است. ولی این اتفاق می‌افتد و اندیشه، برده خواهش‌های ذهن می‌شود مخصوصاً وقتی خواهش بزرگی روبه‌روی چنین اندیشه‌ای ایستاده باشد. وقتی چنین وضعیتی پیش می‌آید، مهم نیست چقدر هنگام تصمیم‌گیری با منطق و سند پیش می‌رویم، آن‌طور که باید باشد، نیست.

طولی نمی‌کشد که ما واقعیت را آن‌گونه که هست نبینیم بلکه آن‌گونه که خودمان می‌خواهیم ببینیم. زیربنای هر تفکر آرزومندانه‌ای خیال و رؤیاست. بدین‌صورت، برای کسی که با خیال و رؤیایش سروکار دارد مهم نیست واقعاً چه پیش می‌آید.

اگر وارد مسیر اشتباهی شود، اگر برخورد دیگران با او خوب نباشد، اگر خطا کند و همه این موارد و مشابه آن‌ها به چشم چنین فردی نمی‌آید. چرا؟ او دنیای دیگری را می‌بیند. دنیایی که در تصور خود اوست و همان‌جا هم واقعیت پیدا کرده است.

باوجوداین حقیقت که تفکر آرزومندانه می‌تواند شکلی از انگیزه باشد، از طرف دیگر می‌تواند روشی برای خودداری فرد از حضور در موقعیت فعلی‌اش هم به نظر بیاید، موقعیتی که برایش خوشایند نیست.

یک تابلوی آشنا از تفکر آرزومندانه

او روزهای خوبی داشت؛ سال گذشته همین روزها. اما حالا همه‌چیز به‌هم‌خورده است و فشار روانی زیادی را متحمل می‌شود. دوست داشت که همه‌چیز مثل گذشته باشد، همان‌قدر آرام و مرتب. روزهایی که اوضاع بهتر بود. در ذهنش، زمان‌هایی را به یاد می‌آورد که « شادی، حاکم وقت بود.»

تلاش کرد تا همان گذشته را به زمان حال بکشاند و تصور کند که زندگی فعلی‌اش مثل گذشته، آرام و مثبت و خوب است.

توصیف غم‌انگیزی بود. ولی این، همان واقعیتی است که می‌تواند دردناک باشد. به دلیل همین دردناک بودن است که « ناآگاهانه» از آن فرار می‌کنیم و به همان افکار روشن‌بینانه خوشایند پناه می‌بریم.

چنین فردی در دنیای خیالاتش زندگی می‌کند بدون اینکه معنایی داشته باشد. بی‌آنکه بداند چشمانش را به روی آنچه دارد اتفاق می‌افتد بسته است. او، تظاهر می‌کند.

تفکر آرزومندانه کاری می‌کند تا تمرکز فرد از روی خودش و خواسته‌هایش برداشته شود. درنهایت دیگران را هم فراموش می‌کند. همین، باعث بروز مشکلات جدی خواهد شد.

۴ دلیل که در تله تفکر آرزومندانه گرفتار می‌شویم

بهتر است یک‌بار دیگر یادآوری کنم که چنین طرز فکری هرگز از واقعیت ناشی نمی‌شود بلکه زاییده ذهن و خواسته‌های درونی فرد است در مورد آنچه « می‌خواهد» اتفاق بیفتد.

♦♦ نباید فراموش کنیم که

برای واقع‌گرا بودن لازم است تا گرفتار دام‌های قطعی نشویم. این دام‌ها باعث بروز مشکلات جدی در زندگی ما می‌شوند. سؤال اینجاست: « دلیل اینکه گرفتار چنین تله‌ای می‌شویم چیست؟»

تمرکز روی هدف و نه مسیر

چنین دیدگاهی باعث می‌شود متوجه اشتباهاتمان نشویم. متوجه نشویم که مرتکب چه خطاهایی می‌شویم. پس اگر این ایراد را برطرف نکنیم، پایان خوبی در انتظار ما نخواهد بود.

◄ بهتر است با خود تکرار کنیم که

هر آنچه خواسته ماست ممکن است علیه ما باشد.

آیا آنچه می‌خواهم، شدنی است؟

وقتی هدفی در ذهن داریم یا رؤیایی برای خودمان می‌پرورانیم اولین چیزی که لازم است در نظر داشته باشیم این است که آیا این هدف یا رؤیا شدنی است؟ اگر پاسخ مثبت باشد، پس تلاش ما بیهوده و خیال‌پردازانه نیست و اجازه نمی‌دهیم ناامیدی به سراغ ما بیاید.

♦♦ مهم: تفکر آرزومندانه مانع ارزیابی‌های منطقی می‌شود و کاری می‌کند تا منابع در اختیارمان قربانی اهدافی شوند که خارج از دسترس ما قرار دارند.

درد ناامیدی و خستگی زیاد

وابستگی به اندیشه‌های خوش‌بینانه غیرواقعی باعث می‌شود تا همیشه غرق در دنیای اوهام باشیم. این یعنی وقتی باید به واقعیت بپردازیم، این واقعیت ما را خسته و ناامید می‌کند. حال تصور کنید چنین آرزویی ریشه‌ای قوی داشته باشد و فرد را بیشتر در دنیای اوهام فروببرد، چنین وضعیتی به‌تدریج او را ضعیف و درمانده می‌کند.

خبر بد اینکه واقعیت دیر یا زود خودش را نشان می‌دهد و آن زمان، قطعاً بی‌رحم‌تر و تلخ‌تر از اکنون خواهد بود.

بهتر است به خاطر بسپاریم

با زندگی طولانی‌مدت در خیال و اوهام، زمانی می‌رسد که نمی‌توانیم فرق بین واقعیت و خیال را تشخیص بدهیم. درحالی‌که تا پیش‌ازاین دیگران تلاش می‌کردند چشمان ما را باز کنند. واقعیت بی‌رحمانه سیلی محکمی بر صورت ما می‌نوازد و باعث اندوهمان می‌شود. حالا پناه بردن به آن خیالات دیگر برایمان خوشایند نیست.

تفکر آرزومندانه وضعیت روانی برای فرد ایجاد می‌کند که وقتی در دنیای واقعیت به خودش می‌آید، توانی برای فرار از آن نخواهد داشت حتی اگر تلاش زیادی برای بیرون آمدن از آن کند.

تفکر آرزومندانه، خوشایند است

بله! البته که دوستش داریم. جایی که در آن هستیم برایمان خوشایند است. اما بهتر است به خودمان نهیب بزنیم که چنین انتخابی ما را تبدیل به آدم بزدلی می‌کند که نمی‌خواهد با واقعیت روبه‌رو شود. ترجیح ما فرار است تا پذیرش چیزی که « نمی‌خواهیم».

۸ چند تمرین برای مدیریت تفکر آرزومندانه

زندگی با رؤیاها قطعاً لذت‌بخش است اما خردمندانه این است که چارچوب اصلی این رؤیاها، واقعیت باشد. فکر می‌کنید چقدر ذهن واقع‌گرایی داشته باشید؟ درصورتی‌که در این مورد احساس ضعف می‌کنید و نیاز به تمرکز و تمرین بیشتری دارید، شاید بد نباشد هشت تمرین زیر رادنبال کنید.

تمرین اول- جمع‌آوری واقعیت

تا جاییکه امکان دارد به دنبال حقایق و نکات منطقی باشید. فوریت شما باید پیگیری موارد واقعی باشد. انسان، ذاتاً تمایلات شناختی دارد. همین گرایش باعث می‌شود تا نگاه منطقی به مسائل نداشته باشیم و برای ما مسائل با سوگیری « دلم می‌خواهد و دلم نمی‌خواهد» همراه باشد.

خیلی از ما در زندگی با افرادی روبه‌رو هستیم که فقط به جنبه مورد تأیید خودشان از ماجرا نگاه می‌کنند. چنین افرادی چنان باور محکمی به موضوع دارند که غیر آن را محکوم می‌کنند.

تمرین دوم- نتیجه‌گیری بر مبنای واقعیت نه برداشت شخصی

مراقب باشید که نتیجه باعث عقب‌نشینی شما نشود. تلاش کنید تا نتیجه شما منعطف و ممکن باشد و بر اساس واقعیت اتفاق بیفتد. برای بسیاری از ما اتفاق می‌افتد که با باورهای منحرف‌کننده ادامه می‌دهیم. این باورها باعث می‌شوند تا حقیقت موضوع را متوجه نشویم. اجازه بدهید تا با یک مثال ادامه دهم:

ساعت شش صبح است و شما در طباخی مشغول صرف صبحانه هستید. فردی وارد می‌شود. فرض شما این است که این شخص آمده کله‌پاچه بخورد و در اصل بیکار است یا شاید هم برای وقت‌گذرانی اینجا را انتخاب کرده.

درحالی‌که ممکن است او فرد بسیار موفقی باشد و فقط آمده است تا کسی را که آنجا با او قرار گذاشته و ماشین ندارد با خودش به خانه یا محل کارش ببرد. یا شاید نوبت کاری‌اش تمام‌شده و خسته از یک روز کاری پرفشار برای اولین بار آمده تا در مکان موردعلاقه‌اش یک صبحانه جانانه بخورد و تجدیدقوا کند.

لئو تولستوی فقید چه زیبا می‌گوید:

« آزاداندیشان آن‌هایی هستند که دوست دارند بدون سوگیری و ترس از شناخت چیزهایی که مطابق با میلشان نیست از ذهنشان استفاده کنند. این حالت ذهنی کمتر وجود دارد اما یک متفکر درست، این‌گونه است.»

تمرین سوم- تمرکز روی اشتباهات و نادیده گرفتن حل مسئله

تفکر آرزومندانه ساختاری دارد که ذهن انسان آرزومند را از توجه به خطاهایش منحرف می‌کند. فراموش نکنیم « هیچ‌کس کامل نیست و خطا باعث یادگیری ما می‌شود». هر اشتباهی که در مسیر زندگی و اهدافمان از ما سر می‌زند با ما در شناخت قوت و ضعف‌هایمان کمک می‌کند و شاید بهتر این باشد که با تکیه‌بر تفکر انعکاسی، از خطاهایمان پند بگیریم.

بسیاری از ما این‌گونه هستیم که به خطاهایمان زیاد توجه می‌کنیم و تمرکز خود را روی آن‌ها می‌گذاریم. درحالی‌که بسیاری از اوقات برداشت ما درست نیست و تلاش نمی‌کنیم تا با دقت بیشتری به مسئله نگاه کنیم. بخشی از این تلاش کم برای حفظ خودمان و خودداری از پذیرش این واقعیت است که اشتباه ما دقیقاً کجا بوده.

برای اینکه به خودمان باور داشته باشیم و بدانیم که می‌توانیم یاد بگیریم و بهتر شویم باید ریزبینانه تر به مشکل نگاه کنیم و ببینیم چطور می‌شود با دنبال کردن تکنیک‌های حل مسئله می‌شود مشکلات را از ریشه شناسایی و حل کرد.

تمرین چهارم- افزایش فاصله بین محرک و پاسخ برای واقع‌گرا بودن

شخصیت هریک از ما با الگوهای رفتاری درهم‌تنیده است که ریشه‌ای عمیق در ذهن و روان ما دارند. این الگوهای رفتاری عامل واکنش‌های فوری در موقعیت‌های متفاوت هستند به‌ویژه زمانی که تفکر آرزومندانه و حقیقت باهم روبه‌رو می‌شوند.

نباید از خاطر ببریم که تقریباً همیشه این افکار شکل ایدئال به خود می‌گیرند. پس اگر وقت بیشتری برای آن‌ها کنار بگذاریم و به موقعیت فکر کنیم، شاید به راه‌حل بهتری برسیم که به آن تفکر سرخوشانه شکلی منطقی می‌بخشد. این ماجرا می‌تواند حتی به نفع اطرافیان ما باشد.

اما برای رسیدن به راه‌حل‌های عاقلانه لازم است تا از روی آگاهی دست به عمل بزنیم نه اینکه تحت تأثیر محیط واکنش نشان بدهیم. لازمه اقدام آگاهانه، تشخیص درست محرک و واکنش در موقعیت‌های متفاوت است.

تمرین پنجم- تمرین ذهن آگاهی

« ذهن میمون» اصطلاحی است که در مکتب بودا استفاده می‌شود. این اصطلاح به چه نکته‌ای اشاره می‌کند؟ ذهن مثل میمون فقط از یک فکر به فکر دیگر می‌پرد بی‌آنکه کنترلی روی خودش داشته باشد. نتیجه چنین کاری  اختلال وسواس است که باید بگویم همه هدف حمله آن قرار می‌گیریم.

چاره چیست و درمان چگونه است؟ ذهن آگاهی بهترین روش کنترل ذهنی است که درگیر پرش‌های فکری کنترل نشده می‌شود و باید برای حضور در لحظه تربیت شود. به جای اینکه غم گذشته یا آینده را بخوریم بهتر است در حوضچه اکنون شنا کنیم.

♦♦ مهم: با شروع تمرین‌های ذهن آگاهی و پشتکار در انجام آن متوجه می‌شویم که چطور الگوهای رفتاری بر فکر ما فرمانروایی می‌کرده است.

تمرین ششم- تأکید بر حقیقت و راست‌گویی برای واقع‌گرا بودن

بله! روشن است که مسیر درستی و راستی همیشه سخت خواهد بود اگرچه در بلندمدت، مسیری ساده‌تر از این پیدا نمی‌شود.  با انتخاب این دو صفت فراتر از سایر خصلت‌های انسانی، فرد بین خودش و آنچه دیگران فریبکاری طبیعی می‌دانند فاصله می‌گذارد. شخصیت محکم اینجاست که خودش را نشان می‌دهد.

حقیقت‌جو و واقع‌گرا بودن کمک می‌کند تا در هر نقطه از زندگی بتوانیم روحیه‌ای غالب داشته باشیم و چه بخواهیم چه نخواهیم ما را به سطح عمیق‌تری از شناخت می‌رساند.

◄ بهتر است همواره به خودمان یادآوری کنیم که

صداقت، بی‌رحمانه کاری می‌کند تا اشتباهاتمان را بپذیریم و روی خودمان کار کنیم. تنها با دنبال کردن این اصل مهم است که در مسیر کنترل تفکر آرزومندانه و رسیدن به واقع‌گرایی موفق خواهیم بود.

اما، صداقت بی‌رحمانه مهم‌ترین درس زندگی را هم در خود نهفته دارد:

« صحبت از اینکه چه چیزی درست است و باید مهم‌تر از حقیقت باشد نیست. درست بودن صرفاً یک موضوع درونی و شخصی است. صحبت از حقیقت است که باید بیشترین توجه را به خودش اختصاص بدهد. چون حقیقت، هدف است.»

تمرین هفتم- پذیرش دیگران

رابرت گرین Robert Greene در کتاب خواندنی‌اش قوانین طبیعت بشر The laws of human nature – این کتاب را انتشارات نسل نواندیش وارد بازار کتاب ایران کرده است– از آنتوان چخوف به‌عنوان یکی از منطقی‌ترین افراد یادکرده و نوشته است:

« او خانواده‌ای فقیر و پرجمعیت داشت با پدری الکلی. پدری که بی‌رحمانه همه بچه‌ها را کتک می‌زد. چخوف پزشک شد و نویسندگی را هم در کنار حرفه اصلی‌اش ادامه داد. او دکتر عمومی بود و می‌خواست بداند چه عواملی ما انسان‌ها را تا این حد غیرمنطقی، ناشاد و خطرناک می‌کند.

او در داستان‌ها و نمایشنامه‌هایش به روش کاملاً درمانی وارد درون شخصیت‌های داستان می‌شد و حتی به بدترین نوع این‌گونه حیوانی هم توجه می‌کرد. این‌گونه بود که می‌توانست همه حتی پدرش را ببخشد. رویکرد او نشان می‌داد هر آدمی، هرچقدر هم پیچیده باشد، حتماً دلیلی برای رفتارهای خودش دارد. منطقی که به آن رفتارها معنا می‌دهد.

چخوف با این بیانیه دست به یک اسطوره‌زدایی زده است و آدم وحشی و متجاوز را تا سطح یک انسان نشان می‌دهد. زیاد طول نمی‌کشد که این انسان نفرت‌انگیز نمی‌شود بلکه باید برایش دلسوزی کرد.»

با مثالی که برایتان آوردم، یک‌بار دیگر یاد می‌گیریم که دیگران را آن‌گونه که هستند بپذیریم نه آن‌گونه که ما می‌خواهیم.

تمرین هشتم- تفکر بر پایه اصول اولیه first-principles thinking

فقط کافی است نظم هستی را همیشه جلوی چشمان خود داشته باشیم، جهانی بر پایه اصول اساسی. در این جهان بی‌کران قوانین غیرقابل‌انکار و تغییرناپذیری مثل جاذبه وجود دارد. برای درک این اصول پایه لازم است تا حقایق نهفته در آن‌ها را شناسایی کنیم و بعد برای هرکدام یک منطق در نظر بگیریم.

با دنبال کردن این اصول متوجه می‌شویم که محیط ما چگونه است و چه الگوهایی در این سیستم مرتب تکرار می‌شود. با پیروی از تفکر بر پایه اصول اولیه است که جهان هستی را آن‌گونه که کار می‌کند نظاره می‌کنیم نه طوری که ما دوست داریم درک کنیم. برای فرار از تفکر آرزومندانه و پوشیدن لباس واقع‌گرایی این اصل را هرگز نباید فراموش کرد.

معرفی کتاب

اگرچه کتاب خواندن در این روزهای سخت که دغدغه معاش بیش از هر وزنه دیگری، روی شانه‌های ما سنگینی می‌کند، سخت شده است ولی شاید گوش دادن به صدای گرمی که از دنیای تجربه‌ها و داستان‌ها با ما سخن بگوید بتواند بهانه‌ای برای تحمل بار هستی باشد.

خلاصه کتاب دستورالعمل شکست اثر الیزابت دی Elizabeth Day

شکست در زندگی هرکسی یک‌جور تعریف می‌شود. مهم نیست که چه چیزی را شکست بنامیم، مهم احساسی است که شکست به ما تحمیل می‌کند و همچون ضربه‌ای بر جان ما وارد می‌شود. الیزابت دی هم از این قاعده مستثنا نبوده است. او در زندگی با شکستی بزرگ مواجه شد. دی در زندگی شخصی‌اش با شکست روبه‌رو شد و از شریک زندگی‌اش طلاق گرفت. این جدایی دی را دچار شکستی عمیق کرد. او درست در ۲۰۱۷، و دو سال پس از طلاق، زمانی که در حال بهبودی از شرایط روحی ناشی از طلاق بود، به زندگی خود فکر کرد. زندگی که در آن مجبور بود تنها باشد و بدون هیچ فرزندی، احساس کند که آینده‌ای مبهم در انتظارش است.

این وضعیت ایده نوشتن از شکست را در ذهن او پرورش داد. دی سعی کرد با مصاحبه از مشاهیر و صحبت در مورد شکست‌هایشان، پادکستی تولید کند که برای مخاطبانش الهام‌بخش باشد. او در این پادکست از چیزهای اشتباهی که در زندگی آموخته‌اند با مشاهیر حرف می‌زد. طولی نکشید که این پادکست به شهرتی بی‌نظیر رسید و تنها پس از هشت قسمت از پخش، بیش از دویست‌هزار بار بارگیری شد. این موفقیت او را به سمت تولید کتاب از این پادکست سوق داد. دی از چکیده همه‌چیزهایی که در پادکست مشهور او آموخته بود، کتابی تحت عنوان دستورالعمل شکست نوشت. کتابی که با خوانندگان از شکست و راه‌های مواجهه با آن حرف می‌زند. دی در این کتاب از تجربیات خود و مشاهیر در مواجهه با شکست در زندگی حرف می‌زند و چالش‌هایی که در زندگی با آن روبه‌رو بوده‌اند را با خوانندگان خود به اشتراک می‌گذارد.

بخش‌هایی از کتاب: بحران‌های زندگی چنین کاری با شما می‌کنند؛ آن‌ها شما را از بدیهیات قدیمی‌تان دور می‌کنند و به هرج‌ومرج می‌اندازند. تنها راه زنده ماندن در این شرایط، تسلیم شدن در برابر روند کار است. زمانی که از این وضع خلاص شدید، درحالی‌که به نور خیره می‌شوید، باید آنچه فکر می‌کردید از خودتان می‌دانید را برهم بزنید و آن را از نو بسازید. شما می‌دانید که اهمیتی ندارد که چند ماه از آخرین باری که شانس ملاقات کسی را داشتید می‌گذرد. دوستی واقعی باید در پیوستگی فضا-زمان جریان پیدا کند. فضایی که هر وقت کسی از طرفین به آن نیاز داشته باشد، بتواند از آن استفاده کند بدون آنکه هیچ قضاوتی از طرف دیگری صادر شود.

خلاصه کتاب آداب روزانه به قلم میسن کاری Mason Currey

میسن کاری در کتاب آداب روزانه با مخاطب خود از ضرورت داشتن یک برنامه‌ ثابت برای کارهای روزانه صحبت می‌کند. به نظر کری داشتن روتین روزانه کمک خواهد کرد با تمرکز و انرژی بیشتری کارها پیش برود و افراد سرعت عمل بیشتری داشته باشند. کری در این کتاب شما را با عادات روزانه بزرگان هنر و صنعت و علم آشنا خواهد کرد. شما در این کتاب خواهید آموخت که چطور  عادات روزانه خود را متناسب با شخصیت و فرم زندگی‌تان ایجاد و از آن پیروی کنید. آشنایی با ضرورت داشتن آداب روزانه ثابت، ضرورت پیروی از آن، فواید پیروی از آداب روزانه با تکیه با یک زندگی واقعی و آشنایی با عادات خاص روزانه مشاهیر از مهم‌ترین مباحثی است که در این کتاب با آن آشنا خواهید شد.

همچنین میتوانید با دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن، دسترسی همیشگی و بی پایانی به انواع کتاب‌های صوتی مجموعه در حوزه توسعه فردی و روانشناسی داشته باشید.

پایان‌بخش

آدم بدبین همیشه از بارش باران شکایت می‌کند درحالی‌که فرد خوش‌بین منتظر تغییری است که بعد از باران اتفاق می‌افتد؛ سرسبزی و شادابی و تداوم بقا. اما یک واقع‌گرا امکانات لازم را برای گذراندن روزهای بارانی فراهم می‌کند.

وقتی امور زندگی و هستی را آن‌گونه که هستند بپذیریم می‌توانیم بر اساس رفتار طبیعت عمل کنیم. برای رسیدن به این پذیرش و باور قلبی پیشنهاد می‌کنم یکی از روزهای پیش رو را برای تفکر انتخاب کنید؛ فکر کردن به الگوهای رفتاری که تابه‌حال دنبال کرده‌اید.

کمی از تفکر آرزومندانه‌ای که در ذهنتان جا خوش کرده فاصله بگیرید و سعی کنید روی چیزهایی که قدرت تغییر آن‌ها را ندارید تمرکز نکنید. آغوش خود را برای پذیرش واقعیت زندگی بازکنید.

از این هشت تمرین ساده‌ای که برایتان در نظر گرفتم، می‌توانید انتخاب کنید که کدام را برای روز تفکر تمرین کنید. فراموش نکنید که تغییر یک‌شبه اتفاق نمی‌افتد و « با تمرین است که استاد می‌شوی».

امیدوارم همگی یک خوش‌بین واقع‌گرا باشیم!

منبع:

https://www.empoweringparents.com/article/does-your-child-rely-on-wishful-thinking-how-to-motivate-him-toward-attainable-goals/

https://exploringyourmind.com/wishful-thinking-seeing-want-see

/https://theperfectadvise.com/be-a-realist/

این نوشته تفکر آرزومندانه : به تماشای سرزمین خیال می‌نشینم برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

• این طرز فکر یک پیش برنده در زندگی است. نه صرفاً در موارد ذهنی و غیرواقعی.
• باعث بهبود حافظه می‌شود.
• کمک به بهینه سازی فرایند تصمیم گیری می‌کند.
• باعث کاهش استرس می‌شود.
• به بهبود روابط کمک می‌کند.
• باعث افزایش مهارت‌های استدلالی (به‌ویژه استدلال عینی) می‌شود.

شاید چند سالی می‌گذرد از انتخاب تفکر انعکاسی در زندگی‌ام و حالا تصمیم دارم آن را به شما هدیه بدهم. البته اگر از این مدل فکری خوشتان می‌آید و فکر می‌کنید بتوانید با آن امور زندگی‌تان را مدیریت کنید.

پیشینه تفکر انعکاسی

من قصد دارم در این مقاله بخشی از تجربیات خودم را با شما شریک شوم. پس این‌طور شروع می‌کنم که اولین تجربه برخورد با این تمرین ذهنی زمانی بود که کتاب بیگانه آلبر کامو را می‌خواندم. در همان روزها بود که متوجه شدم خیلی هم غیرممکن نیست بتوانم زندگی دلخواهی برای خودم دست و پا کنم. یکی که خیلی بهتر و هیجان انگیزتر از آینده مبهمی باشد که در آن روزها مقابل چشمانم رژه می‌رفت.

اگر اهل داستان و آشنایی با نویسنده‌های جهان باشید میدانید که کامو یک اگزیستانسیالیست (هستی‌گرا) است که با صداقتی افراطی می‌پذیرد محدودیت‌هایی بر زندگی همه ما تحمیل می‌شود. این موضوع در مورد این واقعیت زندگی انسان خودش را نشان می‌دهد که « زندگی همین است» نه « آنچه ما می‌خواهیم باشد.»

با کمی مطالعه دریافتم که این طرز فکر به زمان‌های دور، یونان باستان، برمی‌گردد. سقراط در سخنان و آموزش‌های فلسفی‌اش می‌گوید که سه چیز نشان دهنده تفکر انعکاسی است:

• زندگی تجربه نشده لطفی ندارد.
• میدانم که هیچ نمی‌دانم.
• بدان که تعداد مواردی که تو نمی‌خواهی بدانی بسیار زیاد است.

سقراط با بیان این سه جمله درواقع بر اصل « شناخت خود» تأکید می‌کند. نگاه او به تصویر و مفهوم بزرگ و مهم‌تری از زندگی و همچنین به دنبال گفتن این نکته بسیار مهم بوده است که:

خودآزمایی برای پوشیدن لباس تفکر انعکاسی، بر ارزشمندی زندگی اضافه می‌کند.

دانش فردی همیشه ناچیز بوده است.

تفکر انعکاسی چیست؟

خب امیدوارم با این مقدمه تقریباً علمی خسته نشده باشید و دلتان بخواهد حالا با تعریف این سیستم فکری پیش برویم.

تفکر انعکاسی شکلی از ارزیابی فردی است که از آن به عنوان تجربه مفیدی از آگاهی نام می‌برند. این روش فکری مشخص می‌کند چه چیزی در زندگی واقعاً مهم است. آنچه نباید در این مسیر فراموش کنیم « متکی بودن به صداقت» و خودداری از تفسیر شخصی است.

بهره‌مندی از تفکر انعکاسی در پنج مرحله

یکی از بهترین مدل‌های این طرز فکر را آلبرت الیس Albert Ellis ، رفتارشناس و روانشناس بالینی، به ما نشان می‌دهد:

الف، ب، پ

الف: مصیبت

ب: باورها

پ: پیامدها

لازم به یادآوری نیست که مشکلات همیشه قرار نیست همان کیفیت «الف» را داشته باشند. فرد به‌راحتی می‌تواند به شکل بازتابی به چیزهای مثبت هم فکر کند؛ مثل لذت شنا یا تماشای سریال مورد علاقه.

اما شاید بد نباشد بدانیم که معمولاً و آن زمان‌هایی که در تلاش برای حل مسئله و تقویت ذهن خودمان هستیم درواقع بازتابی از خودمان است که دارد اتفاق می‌افتد. با این اوصاف اجازه دهید تمرکزمان روی چگونگی کم کردن این «الف» در زندگی باشد. چطور؟ با ارزیابی باورها و پیامدهایی که این باورها برایمان دارند.

شناسایی هدف‌های فکری ویژه

تفکر انعکاسی لزوماً برای حل مسئله به کار نمی‌رود. زمانی که در تلاش برای بهبود قابلیت فکر کردن در خودتان هستید، از آخر شروع کنید. چطور؟ با یک مثال ادامه می‌دهم:

هدف شما دستیابی به مهارت‌های استدلال کردن است.

با استفاده از جنبه‌هایی از پیشینه شخصی خودتان تصویرسازی مثبتی داشته باشید.

بخواهید با منطق بیشتری فکر کنید.

در تلاش باشید تا با سرعت بیشتری فکر کنید.

وقتی تکلیف خودتان را بدانید که چرا می‌خواهید مجهز به تفکر انعکاسی شوید، این فرایند با شتاب بیشتری طی می‌شود. شاید بهتر باشد آشنایی مختصری با یکی از فیلسوفان عمل‌گرا داشته باشیم.

جان دیویی John Dewey در کتابش « چگونه فکر می‌کنیم» How We Think  به این حقیقت به خوبی اشاره کرده است. دیویی تأکید می‌کند که « هر مرحله از تفکر انعکاسی یک گام از یک موضوع به موضوعی دیگر است. این مسیر، فرایند را همچون زنجیره‌ای از پیامدها توضیح می‌دهد.»

[su_box title=”همچنین بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]با تفکر جمعی یا گفت‌وگوی تفاوت‌ها بیشتر آشنا شویم

[/su_box]

توجه دیویی بر نقش باور در چنین تفکری است. اما اینکه بفهمیم در کدام نقطه‌این باورها مانع ما می‌شوند، چندان هم ساده نیست. برای رسیدن به نتیجه، تمرین و برنامه‌هایی مثل نوشتن بسیار کمک کننده است.

فراموش نکنید که در این مسیر برای تقویت ذهن و حافظه‌تان بهترین روش، مدیتیشن است. وقتی در ذهنتان هدف خاصی داشته باشید می‌توانید با کمک نقشه ذهنی از کیفیت استرس خودتان باخبر شوید.

تمرین پرسش از خود

ای کاش همه مثل سقراط باشیم که عاشق « آزمودن زندگی» بود. اما این آزمودن چطور ممکن است؟

لازم است تا دو نکته را در نظر بگیرید:

• از خودتان سؤال بپرسید.
• بدانید چه سؤال‌هایی باید بپرسید.

حالا به عنوان این بخش رسیدیم؛ پرسش از خود. برای عملی کردن این تمرین شاید بد نباشد نگاهی به دو مکتب فلسفی بسیار کهن در هند توجه داشته باشیم؛ ادویته ودانتا Advaita Vedanta (یگانه پرستی در هند) و ذن Zen (تفکر عمیق)

پرسش از خود را با دو پرسش جذاب می‌توانید انجام دهید:

• افکار من چه تأثیری می‌گذارند؟
• آیا این فکرها به درد می‌خورند؟

اما در ادامه بد نیست در مورد کارایی این دو پرسش هم بدانیم. یک چنین تمرین‌هایی در اصل باعث می‌شوند تا شما توجه عمیقی به تجربه‌تان از آگاهی و درک داشته باشید. به بیان ساده‌تر، شما در مسیر فکر کردن به درون ذهنتان قدم برمی‌دارید.

تفکر انعکاسی در چند قدم اول با طرح همین پرسش‌ها و همچنین پرسش‌هایی که گری وبر Gary Weber مطرح می‌کند، شکل می‌گیرد. او در کتاب خود « آن‌سوی فکر»  Evolving Beyond Thought ( این کتاب را به‌صورت الکترونیکی و در قالب pdf می‌توانید بخوانید)  می‌پرسد:

• این فکرهایی که در ذهن من وجود دارند، چقدر واقعی هستند؟
• آیا ارزش دارند؟
• مفهوم «واقعی» یا «غیرواقعی» بودن از کجا می‌آید؟
• گرایش‌های فکری من از کجا سرچشمه می‌گیرند؟
• من چه ذات و طبیعتی دارم؟

جالب اینجاست که یک سری از این پرسش‌ها واقعاً چالش برانگیز هستند. این فرایند کمک کرد من متفکر بهتری بشوم.

♦♦ مهم: هیچ ترتیبی برای این پرسش‌ها وجود ندارد. مهم نیست شما در چه موقعیت و حالتی قرار داشته باشید. از خودتان به‌راحتی بپرسید و هر جا لازم دانستید دوباره به اول راه برگردید. در کمتر از چند ثانیه!

تفکر انعکاسی؛ فایده پرسش از خود

به لطف این تمرین است که ما متوجه تغییرات اطرافمان می‌شویم. اگر توجه کرده باشید حتی خود ما هم جزو آن دسته از افرادی هستیم که با بی‌اعتنایی به پرسش از خود، تکلیف خودمان را در زندگی نمی‌دانیم.

وقتی خودمان را موظف به پاسخ دادن میدانیم درواقع می‌توانیم درک بهتری از مفهوم اصلی نهفته در زندگی و لحظه حال پیدا کنیم. ما شاهد تغییرات و تجربه‌این فرایند هستیم.

تمرکز روی مشکلات واقعی

خیلی از ما این‌گونه هستیم که روی « آشفتگی‌های ابتدایی» تمرکز می‌دهیم. آلبرت الیس روانشناس می‌خواهد تا ما ذهن خودمان را درگیر « مسائل ثانویه» کنیم.

مثلاً افرادی که دچار اختلال پس از حادثه  PTSD می‌شوند، بخش زیادی از ذهن خود را درگیر حادثه می‌کنند، حادثه‌ای که در گذشته اتفاق افتاده و تمام شده است. درحالی‌که مشکل اصلی و واقعی این آشفتگی ثانویه است که باعث تجربه آن لحظه می‌شود.

برای اینکه روی مشکل واقعی تمرکز و آن را حل کنیم، لازم است تا حواس ذهنمان را از آشفتگی، پرت کنیم. این روش فکر کردن می‌تواند شما را دچار دوگانگی کند -« فکر کردن به فکر نکردن»- ولی وقتی تمرین را شروع کنید، از آرامش ذهنی زیادی بهره خواهید برد.

واقع‌گرا باشید

ویلیام جیمز William James از جمله روانشناسانی است که زیر چتر تجربه گرایی افراطی به این نکته اشاره کرد که بسیاری از ما برای رسیدن به اهدافمان دچار حس حقارت و شرمندگی می‌شویم. این حقارت به دلیل ناکامی در رسیدن به هدف نیست. بلکه کیفیت و نوع سفری که برای موفقیت داریم ما را ناامید می‌کند.

آدم‌های زیادی هستند که از ذهن خودشان برای تصویرسازی موفقیت استفاده می‌کنند. اما همین واقع‌گرا نبودن در مورد اهداف یا سفری که باید طی کنند، باعث اندوه و آزردگی‌شان می‌شود.

فراموش نکنیم که فرد واقع‌گرا عمیقاً در مورد اصالت موفقیت و چگونگی رسیدن به آن، فکر می‌کند. در این مسیر، سخت‌کوشی همیشه باعث دستاوردهای ارزشمندی می‌شود. نتیجه و سفر در چنین رویکردی، لذت بخش خواهد بود.

چگونه با تفکر انعکاسی یک واقع‌گرا باشیم؟

بهترین کار این است که یادگیری بصری یا مشاهده‌ای observational learning ( یادگیری با مشاهده رفتار دیگران) را تمرین کنیم. یاد گرفتن مشاهده‌ای با این شناخت اتفاق می‌افتد که بین تفکر توصیفی descriptive thoughts و تفکر قضاوتی تفاوت قائل شویم.

برای نمونه جرمین تاگارت Germaine Taggart و آلفرد ویلسون Alfred Wilson در کتاب ترویج تفکر انعکاسی در معلمان: پنجاه راهکار فعال (این کتاب را نشر رهنما در ایران به زبان انگلیسی منتشر کرده است) نوشته‌اند که وقتی بتوانیم توصیف را از قضاوت جدا کنیم، بهتر می‌توانیم دیدگاه‌های خود را توضیح بدهیم.

[su_box title=”همچنین بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]تفکر عینی و انتزاعی به چه معنا هستند و چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟

[/su_box]

از جمله تمرین‌های مفید در این کتاب ۲۷۲ صفحه‌ای انتخاب یکی از خاطرات پرپیچ و خم است. از مخاطب خواسته می‌شود تا در مورد این اتفاق دو بار بنویسد؛ بار اول مبتنی بر احساساتش و بار دوم بدون سوگیری و مبتنی بر واقعیت.

وقتی با نگاه توصیفی در مورد اتفاق حرف می‌زنیم درواقع تصویر دقیق‌تری از آنچه واقعاً اتفاق افتاده است ارائه می‌دهیم.

روی تأثیر افکار خودتان بر دیگران تمرکز بدهید

تا این قسمت تمرین‌ها، تمرکز اصلی روی فردیت فرد بوده. در مسیر سفری که برای رسیدن به اهدافمان انتخاب می‌کنیم، علاوه بر رضایت از تلاش فردی خود، یک استراتژی کلیدی دیگر را هم باید در نظر بگیریم و آن، تمرکز بر دیگران است.

شاید بهتر باشد به خاطر بسپاریم که با توجه به این نکته، هرم مازلو و مفهوم تعالی فردی مطرح می‌شود. درصورتی‌که مقاله زیر را مطالعه نکرده باشید باید اضافه کنم که مازلو در مورد رنج ناتوانی از نمایش واقعیت خودمان سخن به میان می‌آورد.

تفکر انعکاسی و دو نظریه معروف

حال که بیشتر با این سیستم فکری و پنج گام مهم برای مجهز شدن به آن آشنا شدیم شاید بد نباشد با دو نظریه مهم مبتنی بر این طرز فکر هم آشنا شویم.

نظریه چرخه یادگیری کلب KOLB

مبدع این مدل فکری دیوید کلب بود که در سال ۱۹۸۴ چهار مرحله برای آن در نظر گرفت:

• واقعی بودن تجربه ( تجربه فردی جدید)
• مشاهده مبتنی بر اندیشه ( تجربه شخصی من چیست؟)
• مفهوم سازی ذهنی ( چه چیزی از این تجربه می‌آموزم؟)
• آزمایش (چطور می‌توانم از این تجربه استفاده کنم؟)

کلب معتقد است که فرایند یادگیری به‌گونه‌ای است که تمامی مراحل از هم پشتیبانی می‌کنند.

نظریه‌شان Schön

« تفکر در عمل» و « تفکر بر عمل» دو بخش این نظریه تفکر انعکاسی است که شان در سال ۱۹۹۱ آن را معرفی کرد.

تفکر در عمل

یکی از پرتکرارترین رفتارهای ما همین تفکر در عمل است. هم‌زمانی دو عمل مثل آشپزی کردن و برنامه‌ریزی برای برنامه دورهمی آخر هفته درواقع به همین صورت است. البته با توجه به اینکه تأکید در این مدل بر تفکر و واکنش سریع است، موقعیت‌هایی هم پیش می‌آیند که هم‌زمان با عمل، فرد باید برای آنچه اتفاق افتاده است واکنش مناسبی در نظر بگیرد.

تفکر بر عمل

بازبینی در این مدل حرف اصلی را می‌زند. در طول عمل ممکن است به روند فعالیت خودمان فکر نکنیم ولی در فرصتی مناسب سعی می‌کنیم عمیق‌تر و با تمرکز بیشتری به آنچه اتفاق افتاد فکر کنیم.

تفکر انعکاسی چه فوایدی دارد؟

کاربردی بودن این سیستم فکری باعث شده است تا فواید آن هم بیشتر به چشم بیاید.

تصویر شکلهای ابی

وسعت نگاه

فرصت خوبی برای پذیرش دیدگاه‌ها و فکرهای تازه یا متمایز داریم. درواقع به لطف این طرز فکر که می‌توان آن را نوعی تفکر موازی هم دانست، می‌توانیم از پنجره نگاه دیگران به موضوع نگاه کنیم که باعث درک بیشتر آن‌ها می‌شود.

تغییر و بهبود

با درک دیدگاه دیگران، شک نکنیم که مسیر ما برای موفقیت و پیشرفت در زندگی فردی و حرفه‌ای هم هموار می‌شود. حالا در نقطه‌ای قرار داریم که میدانیم کجا و چه اندازه باید تلاشمان را بیشتر کنیم.

پذیرش و انعطاف

هرچه ذهن پذیرا و منعطفی داشته باشیم، فرصت‌ها و چالش‌های متفاوت و گاه عجیبی به سراغ ما می‌آیند.

رویکرد دانش محور در موقعیت‌های مختلف

اگر بتوانیم از اندوخته و دانش خود برای ارتباط با مفهومی جدید بهره ببریم یعنی نعمت اعتماد به نفس و آگاهی در ما متبلور است. هرچه این تسلط بر دانش بیشتر باشد می‌توانیم در موقعیت‌ها و موضوعات مختلف از آن استفاده کنیم.

چطور می‌توانم یک متفکر انعکاسی باشم؟

برای اینکه یک متفکر انعکاسی باشیم لازم نیست یک سفر قهرمانانه یا دوره حرفه‌ای را پشت سر بگذاریم. تنها کافی است به رفتارهای روزانه خود بیشتر دقت کنیم:

• قدردانی به‌جا و به‌اندازه
• رفتار همدلانه با دیگران
• توجه به ترس‌ها و نگرانی‌ها
• اهمیت دادن به امیدها و رؤیاها
• درک زیبایی طبیعت و هنر
• پذیرش اصل تغییر در زندگی پرشتاب امروز
• توجه به گذر زمان
• توجه به مسائلی که از کنارشان رد می‌شویم ولی باید با آن‌ها روبه‌رو شویم.
• در نظر گرفتن دستاوردهایی که در زندگی شخصی و حرفه‌ای داریم.
• ایمان و فلسفه شخصی
• الگوهای تکراری زندگی
• عادت‌های مثبت و منفی
• فردیت و هویت فردی ما

این‌ها مواردی هستند که می‌توانید با تقویت یا اهمیت دادن به آن‌ها، وارد چرخه تفکر انعکاسی شوید.

ویژگی‌های اصلی تفکر انعکاسی

در ادامه با چهار ویژگی تفکر انعکاسی آشنا می‌شویم:

کمک به یادگیری

این مدل فکری زمینه تغییر درک فردی در مورد یک موقعیت متفاوت را فراهم می‌کند.

پویایی

تجربه‌های فکری فعال همواره روی سه بخش از تجربه و زندگی فردی تمرکز دارد؛ تجربه فرد در گذشته، در مسیر تجربه کردن و تجربه‌ای که در آینده دریافت خواهد شد.

غیرخطی بودن

فرد با رودررو شدن با افکار و ایده‌های مختلف فرصت بهتری برای برنامه‌ریزی برای آینده در یک فرایند غیرخطی و چرخشی به دست می‌آورد.

اجتماع نظرات

وقتی تصویر بزرگ‌تری از موضوع یا مسئله داشته باشیم، می‌توانیم بهتر به نقد و ارزیابی آن بپردازیم و دید همه جانبه نسبت به آن داشته باشیم.

معرفی کتاب

به نظر شما وقت آن نرسیده که دروازه ورودی کتابخانه شگفت‌انگیز ذهن را باز کنید و گشتی میان قفسه‌های آن بزنید؟! قدم اول این است که با دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن، این سفر جذاب را شروع کنید.

کتاب ذهن خود را فعال کنید به قلم اسکات جی.هالفرد Scott G Halford

باوجود همه پیشرفت‌های علمی در دهه‌های اخیر، ما هنوز کاملاً مغز انسان را درک نمی‌کنیم. بااین‌حال، اما برخی از واقعیت‌های مهم علم عصب‌شناسی را کشف کرده‌ایم. با حمایت از تحقیقات، مثال‌ها و تمرین‌های مفید کتاب، ذهن خود را فعال کنید.

این کتاب که در سال ۲۰۱۵ منتشرشده به شما نشان می‌دهد چگونه می‌توانید از این دانش برای بهره بهینه از مغز خود استفاده کنید و زندگی پرتحرک‌تر (واقعی‌تر) و آگاهانه‌تری داشته باشید.

◄  چه کسانی این کتاب را بخوانند؟

• هرکسی که علاقه‌مند به عملکرد مغز خود باشد.
• هرکسی که می‌خواهد به‌نوعی کنترل زندگی خود را به دست آورد.
• دانش آموزان و متخصصانی که می‌خواهند استقامت (نیروی) ذهنی خود را افزایش دهند.

کتاب ۵۹ ثانیه نوشته ریچارد وایزمن Richard Wiseman

این کتاب که در سال ۲۰۱۰ منتشر شد و با صدای گرم خانم کاترین صادق پور روایت می‌شود حاوی نکات و دیدگاه‌های مفیدی است که توسط تحقیقات علمی به اثبات رسیده است.

پیشنهاد می‌کنیم تا از همین امروز آن‌ها را به کار بگیرید و تغییری را که می‌خواهید در زندگی خود تجربه کنید.

◄ چه کسانی این کتاب را بخوانند؟

* افرادی که طرفدار کتاب‌هایی با موضوعات خودیاری هستند.

* متفکران خلاق

* علاقه‌مندان به روانشناسی

کتاب رازهای قضاوت نکردن به قلم محمود دانایی

این نویسنده و مترجم ایرانی کتاب صوتی رازهای قضاوت نکردن را از نشر جیحون تقدیم شما شنونده علاقه‌مند کرده است. این کتاب نخستین بار در سال ۱۳۹۳ منتشر شد تا به مخاطب کمک ‏‌کند خود را از یکی از ناپسندترین عادات اخلاقی و اجتماعی که همه‏‌‏ی ما به‌‏نوعی دچار آن هستیم، یعنی قضاوت کردن، برهاند.

وقتی قرار است یک متفکر انعکاسی باشیم پس با گوش دادن به این کتاب قرار است در مدت سی روز، راه‏کارهایی را برای جلوگیری از قضاوت کردن بیاموزیم.

پایان‌بخش

هرچه با هجوم فناوری در زندگی حال حاضر بیشتر کنار می‌آییم، توانایی روانی بیشتری برای پذیرش تفاوت‌ها و تحولات هم به دست می‌آوریم. شاید تا پیش از این، در جامعه‌ای زندگی می‌کردیم که تفکر قطبی جزو جدایی ناپذیر زندگی اجتماعی‌مان به حساب می‌آمد، اما دیگر با همان سنت‌ها نمی‌توان به نتیجه رسید و نیاز به بینهایت پنجره‌های فکری کوچک و بزرگ داریم تا بتوانیم با وجود آن‌ها، جهان و هستی را همسو با تغییراتی که در آن شکل می‌گیرد درک کنیم و بپذیریم.

تفکر انعکاسی در این بین چه نقشی دارد؟ این مدل فکری جذاب رسالت هدایت تفاوت‌ها را بر دوش می‌کشد. رسالتی شگرف و سخت که نتیجه آن، دوستی و معرفت جمعی و باور به جهان وطن بودن خواهد بود.

منبع:

https://www.magneticmemorymethod.com/reflective-thinking/

https://b2n.ir/f14803

این نوشته تفکر انعکاسی و بهبود ارزیابی‌های فردی برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.