حقیقتی که یادآوری آن اگرچه تکراری است ولی اهمیت دارد در نظر گرفتن « تفاوت‌ها»ست و منظور از این تفاوت نه فقط تفاوت بین یادگیری بزرگ‌سالان که تفاوت یادگیری بین ما و بچه‌هاست. زندگی آن‌قدر در سال‌های کرونا روی جدی و محتاط خود را به ما نشان داده که با خواندن « ما مثل بچه‌ها یاد نمی‌گیریم» دچار ابهام می‌شویم و برایمان جالب است که دلیل این تفاوت را بدانیم.

تفاوت انواع یادگیری در بزرگ‌سالان و کودکان

به خاطر بسپاریم که:

◄ بچه‌ها در فرایند یادگرفتن به کمک دیگران نیاز دارند، آدم‌بزرگ‌ها خودمحور هستند.

◄ بچه‌ها برای یادگیری دیدگاه مشخص و محدودی دارند، بزرگ‌سالان در مسیر یادگیری از تجربه زیسته خودشان بهره می‌برند.

◄ بچه‌ها حتی از فرعیات هم در فرایند یادگیری استقبال می‌کنند، بزرگ‌ترها به کاربرد مستقیم مواد بیشتر توجه دارند.

◄ کودکان یاد می‌گیرند چون بزرگ‌ترها می‌گویند، بزرگ‌سالان به انگیزه بیشتری نیاز دارند.

با خواندن این چند سطر فرایندهای یادگیری در بزرگ‌سالان پیچیده‌تر از یادگیری در کودکان است و باید که در نظر داشته باشیم افراد به‌تناسب سن و سالشان در این فرایند شرکت می‌کنند.  نکته‌ای که ممکن است برای شما هم جذاب باشد اضافه شدن مواد و ابزار خاص به چارچوب انواع یادگیری است و ابزار آموزش کمک بزرگی می‌کند تا یادگیری عمیق‌تر اتفاق بیفتد.

چرا روی یادگیری عمیق تأکید می‌کنیم؟ این تأکید به دلیل ناتوانی ما در مدیریت و استفاده از اطلاعاتی است که با حجم زیادی دریافت می‌کنیم. شاید قدرت کنترل این حجم بالا و دریافت حتی بیشتر را داشته باشیم، ولی تازمانیکه نیاز باشد از آن استفاده کنیم متوجه سخت بودن کار نمی‌شویم. ابزار و مواد درواقع کمک می‌کنند تا سخت بودن یادگیری بعد از دریافت اطلاعات ساده‌تر شود.

وقتی به فرد آموزش داده می‌شود او با خیال راحت می‌گوید مواد و ابزار درستی برای یادگیری در اختیار من قرار گرفته است و با در نظر گرفتن همین اصل بار شناختی حاصل از آموختن بیشتر می‌شود.

انواع یادگیری در افراد را بیشتر بشناسیم

روش یادگیری یک نویسنده یا مترجم با سیستمی که یک نانوا یا برنامه‌نویس برای آموختن دنبال می‌کند متفاوت است. این اصل طی پژوهش‌های زیادی ثابت‌شده. شاید بد نباشد پیش از اینکه مشخص کنید از چه روشی استفاده کنید، آگاهی بیشتری از انواع یادگرفتن داشته باشید.

یادگیری بصری/ فضایی

پردازش اطلاعات یا به عبارت ساده‌تر، یادگرفتن در این نوع یادگیری با دیدن تصاویر انجام می‌شود. فرد به لطف الگوهای بصری واضح، تصاویر و گرافیک‌های مختلف که کلمات کمتری در خود دارند موضوع را بهتر درک می‌کند. جالب اینجاست چنین فردی به معنای واقعی غرق در جزئیاتی می‌شود که ممکن است برای دیگران عادی باشد و ارتباط خوبی بین اجزای بصری پیدا می‌کند.

آموزش مناسب برای افراد بصری

این گروه از در اختیار داشتن خطوط و رنگ‌ها و زندگی میان جدول‌های مختلف و شکل‌های ریزودرشت لذت می‌برند و با پاورپوینت، ویدئو و عناصر گرافیکی میانه خوبی دارند. آن‌ها را با هر آنچه چشم‌هایشان را نوازش می‌کند تنها بگذارید.

یادگیری شنیداری

او با شنیدن، می‌آموزد. درواقع ۷۵% اطلاعات را این‌گونه در ذهن ذخیره می‌کند. قسمت عجیب ماجرا اینجاست که ۳۰% افراد آموزنده‌های شنیداری هستند درحالی‌که بخش زیادی از فضای آموزشی روی این روش یادگیری متمرکز است.

شاید برایتان جالب باشد

ساده‌ترین برنامه برای آموزش به این افراد، آموزش مبتنی بر شنیدن است. حتی مدارس هم از اهمیت آن غافل نشده‌اند!

آموزش مناسب برای افراد شنیداری

او با دعوت به یک سخنرانی، فروارد یک پادکست به پیام‌رسان یا برگزاری کلاس به روش صوتی ( معلم و دانش‌آموز)، شرکت در گفت‌وگوها یا مذاکرات ( حتی شنونده صرف بودن) یا فعالیت در چت‌های گروهی انرژی می‌گیرد و بهتر می‌آموزد. دسترسی به این منابع یادگیری انگیزه کافی به او می‌دهد.

چنین فردی بیشتر به ارائه شفاهی موضوع علاقه دارد و اگر دانش‌آموز باشد از پای تخته رفتن و درس جواب دادن لذت می‌برد. برای او با صدای بلند حرف زدن و دیده‌ها و شنیده‌ها را تعریف کردن جذاب است. در میان همه انواع یادگیری، آموزنده‌های شنیداری نمی‌توانند با دیدن یاد بگیرند چون اهل تکرار کردن دیده‌هایشان هستند.

ارتباط با آموزنده/ افراد شنیداری چگونه است؟

خیلی ساده! با او حرف بزنید. فقط فراموش نکنید که اگر در موقعیت جلسه یا هر نشست مشابه هستید لحن گفتار حرف اول را می‌زند. برای خروج از یکنواختی چنین فضاهایی بهترین راهکار جلب‌توجه چنین افرادی با تغییر لحن است. آن‌ها با نمودار و اینفوگرافی خوشحال نمی‌شوند!

•• مهم: از ترفند یادداشت کلمات روی تخته که ممکن است واضح شنیده نشوند یا عموماً سخت تلفظ هستند نباید غافل شد.

حتی می‌توان در یک دورهمی به‌راحتی تشخیص داد که کدام شخص، شنیداری است. او در مکالمات سؤال زیادی می‌پرسد و عموماً تمایل بیشتری برای به زبان آوردن هر آنچه مربوط به موضوع گفت‌وگو می‌شود دارد. تنها چیزی که ممکن است حواس او را پرت کند، صداهای بیرونی می‌تواند باشد. پس گفت‌وگو، جلسه یا هر برنامه مرتبط دیگر را طوری باید مدیریت کرد که کوتاه، مفید و تأثیرگذار باشد با تأکید بر کوتاه بودن.

این دسته از افراد به‌خوبی شما را با تعریف‌ها و بازخوردهای مؤثر خود به‌صورت کلامی به وجد می‌آورند و جالب است بدانید که با یادگرفتن دستورالعمل‌ها دیگر نیاز نیست نکته‌ای را برایشان بازگو کنید.

یادگیری زبانی

او با صحبت کردن و زبان است که می‌آموزد. از چنین افرادی به‌عنوان کتاب‌خوان‌های کهنه‌کار نام می‌برند که قدرت یادگیری چند زبان را دارند. او با اشاره به ظرافت‌های زبانی در زبان مادری‌اش می‌تواند برای اطرافیان جذاب باشد.

یادگیرنده متکی به زبان و ادبیات مثل شخصی که در یک گروه کتاب‌خوانی کتاب می‌خواند از پرسش‌های مشخص برای درک مطلب استفاده می‌کند. از طرفی ارتباط با او عموماً ساده است. چراکه بعد از شنیدن حرف‌های شما می‌تواند چکیده‌ای ازآنچه گفتید ارائه بدهد تا نشان بدهد چقدر به حرف‌های شما دقت کرده است و آیا شنونده فعال این رابطه بوده یا خیر.

آموزش مناسب برای افراد زبانی

افراد زبانی هر چیزی را که شما می‌نویسید در نظر می‌گیرند. پس بهترین روش ارتباط و آموزش به آن‌ها استفاده از تخته‌های مباحثه است تا هر نکته‌ای در دسترس دید آن‌ها و شما قرار بگیرد.

همچنین حضور در گروه‌های مباحثه کوچک، کتاب‌خوانی‌های هدایت‌شده و تمرین‌های نوشتاری برای این گروه جذاب است. برنامه‌های تلویزیونی و فیلم‌هایی که زیرنویس دارند هم از جمله موردعلاقه های آن‌ها شمرده می‌شوند.

یادگیری محاسباتی/ عقلانی

او اهل استفاده از فرایندهای متفاوت برای مرحله‌بندی با هدف یادگیری است. چیزی در مورد روش علمی شنیده‌اید؟ این روش بهترین مثال است که مراحل زیر را شامل می‌شود:

◄ مشاهده دقیق

◄ زیر سؤال بردن و شک به مشاهدات

◄ در نظر گرفتن فرضیات شناختی که روی برداشت افراد از مشاهدات تأثیر دارد.

تجزیه‌وتحلیل موضوعات با هدف حل مسئله هنر این گروه از افراد است. بنابراین اگر نگران سطح کیفی روند آموزشی خود هستید، یادگیرنده عقلانی به‌راحتی شما را راهنمایی خواهد کرد.

آموزش مناسب برای افراد محاسباتی/ عقلانی

آن‌ها مهارت خوبی در شناسایی مشکل و ارزیابی آن دارند. روش بازی گونه سازی Gamification یا یادگیری مبتنی بر تلاش و پاداش خارج از فضای سنتی و خشک آموزشی، انگیزه بیشتری به این یادگیرنده‌ها می‌دهد.

همچنین از فهرست بندی مطالب، ساخت نمودار و دنبال کردن یک ساختار منطقی برای یادگیری مطالب جدید استقبال می‌کنند.

یادگیری درونی  Intrapersonal

او به‌تنهایی و تفکر برای جذب اطلاعات جدید نیاز دارد. فضا و زمان کافی برای این متفکرین خاموش دو عنصر حیاتی به‌حساب می‌آید تا به لطف آن بتوانند مواد جدید را یکپارچه کنند. نتیجه می‌شود دیدگاه‌های عمیقی که اطلاعات قدیمی را در تنظیمات جدید قرار می‌دهد.

روش این نوع از بهترین انواع یادگیری گردآوری نظرات جدید و ایجاد ارتباط بین هر آنچه ممکن است شفاف نباشد، است.

آموزش مناسب برای افراد درونی

این گروه از افراد به نقش زمان برای تفکر انعکاسی اهمیت زیادی می‌دهند. وقتی اطرافیان این اهمیت را درک کنند و حتی فرصت بیشتری به آن‌ها بدهند، نتیجه مشارکت بیشتر در گروه‌ها و مباحثات خواهد بود. اگر در جمع خود کسی را دارید که به‌خوبی حوادث را گزارش می‌دهد یا ارزیابی خوبی در مورد برنامه‌ها ارائه می‌کند، او یک یادگیرنده درونی است.

•• مهم: انیشتین، سقراط، افلاطون و بسیاری از متفکرین برجسته جهان که شیفته صرف زمان بیشتر برای یادگیری و تفکر بودند از جمله این افراد هستند.

یادگیری بین فردی  Interpersonal

ارتباطات اجتماعی و عموماً، مردم برای چنین فردی اهرم یادگیری هستند. تعاملات بین فردی کمک می‌کند تا آن‌ها به‌خوبی اطلاعات را دریافت و پردازش کنند. آن‌ها راه‌حل‌هایی را که اجتماع ارائه می‌کند و بحث و تبادل‌نظر را یک پل ارتباطی خوب برای انتقال اطلاعات به حافظه می‌دانند.

خاصیت برونگرا بودن این افراد و بالا بودن سطح هوش هیجانی آن‌ها یک دلیل محکم برای هدایت بحث‌هاست و در چنین جمع‌هایی می‌توانند راه‌حل‌های اجتماعی خوبی ارائه بدهند. همچنین توانایی قابل‌توجهی برای ارزیابی افراد در فرایند یادگیری دارند و اطلاعات خوبی در این مورد به گروه می‌دهند.

آموزش مناسب برای افراد برونگرا

این گروه از افراد علاقه‌مند به‌موقعیت‌های اجتماعی هستند. با هدایت فرایند یادگیری آن‌ها از گروه‌های کوچک به جمع‌های بزرگ و تأثیرگذار می‌توانید شاهد تقویت یادگیری آن‌ها باشید.

یادگیری حرکتی  Kinesthetic

او با عمل کردن یاد می‌گیرد. برای چنین فردی توضیح دستورالعمل کافی نیست بلکه باید با دستانش تجربه کند و وارد عمل شود.

آموزش مناسب برای افراد حرکتی

آموزش‌های تجربی (در حین کار) بهترین روش یادگیری برای این دسته از آموزنده‌هاست. پیشنهاد می‌کنم همراه با یادگیرنده، یک مربی حضور داشته باشد تا تمرین‌های عملی را در فرایند آموزش انجام دهد. انتخاب آموزش‌های مجازی VR یا واقعیت افزوده AR هم از دیگر روش‌های یادگیری به این افراد است.

•• مهم: توجه داشته باشید که یادگیری حرکتی به‌خوبی آموزش نوشتاری یا تصویری مفید نیست و تأثیر ندارد.

آشنایی با ۵ نوع از انواع اختلالات یادگیری

اختلالات یادگیری یا ریشه ژنتیک دارد یا فاکتورهای عصبی طوری کارکرد مغز را تحت تأثیر قرار می‌دهند که روی فرایندهای شناختی مرتبط با یادگیری فرد اثر می‌گذارند. چنین مشکلاتی مهارت‌های اصلی مثل خواندن، نوشتن یا محاسبه کردن را دچار اختلال می‌کنند و در حالت عمیق‌تر ممکن است به مهارت‌هایی مثل سازمان‌دهی، برنامه‌ریزی زمانی، تفکر انتزاعی، حافظه کوتاه/بلندمدت و توجه آسیب وارد کنند.

این اختلالات به‌گونه‌ای هستند که زندگی شخصی و حرفه‌ای فرد و روابط او را تحت تأثیر قرار می‌دهند. اما اگر در سال‌های ابتدایی مدرسه این نارسایی‌ها شناسایی و درمان شوند در بزرگ‌سالی برای فرد دردسر جدی ایجاد نمی‌کند. درحالی‌که با نادیده گرفتن این موضوع و تأخیر در شناسایی نشانه‌ها، اختلالات در دوران تحصیل قبل از دانشگاه و زندگی کاری فرد گریبان او را می‌گیرد و مشکلات جدی برایش به همراه دارد بی‌آنکه بداند چرا مشکلاتی در روابط و کار خود دارد.

•• نکته: اختلالات یادگیری را نباید با مشکلات یادگیری اشتباه گرفت. دومی بیشتر به دلیل ناتوانی بینایی، شنیداری و حرکتی اتفاق می‌افتد یا ناشی از اختلالات ذهنی و همچنین اختلالات عاطفی و همچنین به دلیل نابرابری‌های محیطی، فرهنگی یا اقتصادی ایجاد می‌شود.

به‌صورت کلی اگر بخواهم اشاره کنم، اختلالات در انواع یادگیری در افرادی تشخیص داده می‌شود که میانگین یا بالاتر از میانگین بهره هوشی را دارند. در چنین وضعیتی اغلب شکافی بین ظرفیت فردی و دستاوردهای واقعی به وجود می‌آید و به همین دلیل آن را « اختلال پنهان» می‌نامند؛ فرد ظاهراً بسیار عادی به نظر می‌رسد و شخصیت باهوشی دارد که دستاوردهایش در تحصیل، کار، روابط و سایر تعاملات چشمگیر است. شاید بهتر باشد با پنج نوع از شایع‌ترین انواع این ناتوانی‌ها بیشتر آشنا شویم.

دیس کالکولیا Dyscalculia

یا اختلال ریاضی که برگرفته از کلمه calculation ( محاسبه) است توانایی فرد برای درک اعداد و یادگیری ریاضی را هدف قرار می‌دهد.

افرادی که با این نوع اختلال از انواع یادگیری دست‌وپنجه نرم می‌کنند مهارت‌های محاسبه آسیب‌دیده‌ای دارند و به‌سختی می‌توانند اعداد به بفهمند و از پس معادلات ریاضی بربیایند.

این ناتوانی ارتباط نزدیکی با ضعف بیان اعداد اصلی و همچنین پردازش محاسباتی دارد که درنهایت باعث می‌شود فرد دسته‌بندی اعداد را انجام دهد ولی قادر به شمارش نباشد.

ازآنجاکه مهارت‌های ریاضی برای حل مسائل ریاضی در سطح بالاتر لازم است، ضعف تفکر تحلیلی هم احتمالاً در این افراد تشخیص داده می‌شود.

دیس گرافیا Dysgraphia

یا اختلال نوشتن، توانایی نوشتن و مهارت‌های حرکتی فرد را هدف قرار می‌دهد.

این ناتوانی شامل اختلال در نوشتن خودکار و منطقی حروف و اغلب عددنویسی می‌شود که مورد دوم ناهماهنگی‌هایی را در دانش ریاضی فرد ایجاد می‌کند.

دیس گرافیا باعث می‌شود تا فرد درگیر مشکلاتی در به خاطر سپردن و بازخوانی خودکار حروف و اعداد باشد. همچنین از دیگر دردسرهای ناشی از اختلال موردنظر، ناتوانی‌های اجرایی مثل برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی است.

دیس لکسیا Dyslexia

یا نارساخوانی، توانایی فرد در روان‌خوانی واژه‌ها را هدف قرار می‌دهد.

روان‌خوانی، فهم معنی و تلفظ واژه‌ها از جمله مشکلات فرد درگیر این اختلال است. با چنین زمینه‌ای وقتی فرد باید درک درستی از مطلب و متن موردنظر داشته باشد به مشکل جدی برمی‌خورد.

این نوع اختلال در انواع یادگیری کاری می‌کند تا بیشتر مواقع فرد دچار کمبود آگاهی آوایی و واجی شود و این به معنی ضعف در شنیدن و تشخیص و تلفظ ساختار آوایی کلمات شود. بدین ترتیب نباید از او انتظار درک آوایی و بخش‌بندی درست کلمات را داشت.

همچنین احتمال ناتوانی فرد در پردازش خطی کلمات در یک جمله وجود دارد. یعنی او نمی‌تواند حروف یا ترکیبی از کلمات صدادار را به‌صورت روان و گویا بخواند.

اختلال غیرکلامی  non-verbal learning disabilities

ناگفته نماند که این نوع به‌تازگی در فهرست پنج اختلال یادگیری مهم قرار گرفته است. بنا بر پژوهش‌های انجام‌شده، حدود ۵% افراد با اختلالات یادگیری از مشکلات شناختی-رفتاری و تحصیلی رنج می‌برند که مرتبط با همین ناتوانی یادگیری غیرکلامی است.

در همین مطالعات مشخص شد که ناتوانی‌های غیرکلامی مربوط به مشکلاتی در سه حوزه مهم زیر دارند:

• مهارت‌های حرکتی motoric skills
• حافظه دیداری- مکانی visual-spatial organizational memory
• توانمندی‌های اجتماعی social abilities

نکته جالب‌توجه توانایی‌های مناسب و کافی افراد درگیر به این اختلال در داشتن گنجینه واژگانی خوب، مهارت‌های زبانی پایه و خواندن و درک مطلب قوی است.

اختلال زبانی نوشتاری/ شفاهی Oral / Written Language Disorder

توانایی درک فرد ازآنچه می‌خواند و می‌گوید را هدف قرار می‌دهد.

فرد درگیر این اختلال و همچنین اختلال ویژه درک مطلب مشکلاتی در درک یا بیان شفاهی یا نوشتاری موضوع دارد. ضعف چشمگیر فرد در درک معنا و شناخت دستور زبان متن از دیگر مشکلات گریبان گیر او به شمار می‌آید.

نمونه زیر به‌خوبی کمبود چنین توجهی را در فرد نشان می‌دهد:

« پتو روی کودک کشیده شده است.»

درحالی‌که فرد مبتلابه اختلال درک مطلب و دستور زبان، می‌تواند جمله « کودک روی پتو کشیده شده است» را هم درست بداند.

معرفی کتاب

شاید فرصت خوب باشد تا با دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن، گشت کوتاهی در کتابخانه صوتی مجموعه بزنید و با انتخاب چند کتاب راهگشا، درک بهتر و عمیق‌تری از فرایند یادگیری و اتفاقات اعجاب‌انگیزی که در این مسیر برای مغز می‌افتد پیدا کنید.

بهتر میدانم چند نمونه از کتاب‌های صوتی شنیدنی را معرفی کنم:

از خوب به عالی اثر جیم کالینز James C. Collinse

با خواندن این کتاب ، بیشتر باورهای فعلی خودتان را زیر سؤال می‌برید. این کتاب تعاریفی جدید از واژه‌هایی چون مدیرعامل قدرتمند، مدیریت، به دست آوردن تمام و کمال و یکپارچه کردن سازمان‌ها ارائه می‌دهد و می‌فهمیم که متوسط بودن برای موفق بودن کافی نیست بلکه خوب بودن و حرکت به‌سوی عالی شدن، کلید موفقیت است.

شاید فکر کنید از خوب به عالی یک کتاب مدیریتی و مناسب برای صاحبان کسب‌و‌کار است؛ اما این کتاب راز رسیدن به عالی‌ترین جایگاه انسانی و تفکر خلاق را به شما می‌آموزد. این کتاب به شما یاد می‌دهد در هر موقعیتی که قرار دارید، می‌توانید با وسعت بخشیدن نگرش خود، به جایگاهی والاتر دست‌یابید.

۵۹ ثانیه به قلم ریچارد وایزمن  Richard wiseman

وایزمن در کتاب ۵۹ ثانیه، یک کتاب خودیاری مؤثر و کمک‌کننده، به شما می‌آموزد که فکر کردن چطور می‌تواند شکل رفتار شما را تغییر دهد و تغییرات بزرگی در زندگی‌تان به وجود بیاورد. با خواندن این کتاب خواهید آموخت که: چرا حتی فکر به ورزش کردن و به باشگاه رفتن هم می‌تواند به حفظ فرم بدنتان کمک کند. چطور گل در گلدان خانه می‌تواند شما را به انسان خلاق‌تری تبدیل کند. چرا کارهای عجیب و درعین‌حال بی‌اهمیتی مانند قرار دادن یک مداد میان دندان‌ها می‌تواند باعث شادی شما شود!

هردو کتاب را با صدای گرم خانم کاترین صادقپور خواهید شنید.

پایان‌بخش

سفر به دنیای شگفتی‌های مغز شاید به‌تازگی و با پیچیده‌تر شدن زندگی‌های سنتی و ساده جوامع انسانی، جذابیت پیدا کرده است. بسیاری از ما شاید حتی برایمان مهم نبوده باشد که چطور می‌شود برای یک رفتار تکراری در زندگی، چنین دسته‌بندی مهم، متنوع و جالبی داشت. در این مقاله شما با هفت مورد از انواع یادگیری بیشتر آشنا شدید و احتمالاً برایتان تازگی و لطف قدم گذاشتن به باغی مخفی را داشته باشد!

دراین‌بین، اختلالات یادگیری از جمله وابسته‌های فرایند یادگیری در زندگی بشر است که در زندگی مدرن بیش‌ازپیش جلب‌توجه می‌کند. درواقع این نوع اختلالات مشکلی نیست که با انواع روش‌های درمانی برطرف شود. بلکه فرد مبتلا و اطرافیان درگیر باید آن را به چشم یک چالش در تمام طول عمر فرد ببینند.

اگرچه با چاشنی حمایت درست و مداخلات درمانی و دارویی مناسب و به‌موقع فرد مبتلا دستاوردهای چشمگیری در عرصه‌های مختلف زندگی خواهد داشت.

به خاطر بسپاریم که اختلالات یادگیری یک چتر است که تعدادی از خاص‌ترین ناتوانی‌ها را در زیر خود جا داده است و از جمله آن‌ها می‌توان دیسلکسیا و دیسگرافیا را نام برد. بهترین کمک دیگران به فرد درگیر این است که این نشانه‌ها را شناسایی و برای کمک به فرد کمک‌های راهبردی در نظر بگیرند.

منبع:

https://www.verywellmind.com/learning-theories-in-psychology-an-overview-2795082

https://ldaamerica.org/types-of-learning-disabilities/

https://www.inc.com/molly-reynolds/how-to-spot-visual-auditory-and-kinesthetic-learni.html

این نوشته انواع یادگیری و ۷ نوع از قابلیت های شگفت انگیز مغز برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

گفتار درمانی درواقع همین‌جاست که نقش خود را قرار است ایفا کند. کمک به تکمیل یا ترمیم همین پل‌های ارتباطی شکسته با کمک روش‌های درمانی مفید و به‌روز.

درصورتی‌که سفر به دنیای اعجاب‌انگیز مغز و آشنایی بیشتر با عملکرد هر ناحیه آن برای نقش داشتن در فرایند گفتار برایتان جالب و خواندنی است، از همین نقطه، باهم آغاز می‌کنیم!

کنترل گفتار در کدام بخش مغز انجام می‌شود؟

همان‌طور که میدانید مغز انسان مسئول تقریباً تمامی عملکردهای فیزیکی بدن و تفسیر و پردازش اطلاعات بیرونی است. در این مقاله قرار نیست به عملکرد function کلی مغز بپردازیم.

بد نیست بدانید که بسیاری از بخش‌های حرف زدن و گفتار زیر نظر بزرگ‌ترین ناحیه مغز یعنی مخ cerebrum انجام می‌شود. این مخ از دو نیمکره hemispheres تشکیل می‌شود که این دو نیمکره با یک نوار عصبی معروف به جسم پینه‌ای corpus callosum با هم در ارتباط هستند.

شاید بد نباشید با نگاهی علمی پاسخ مناسبی که در عنوان مطرح شد داشته باشیم:

گفتار ما معمولاً با فعالیت نیمکره چپ مخ اتفاق می‌افتد. درحالی‌که تقریباً یک‌سوم افراد چپ‌دست از سمت راست مخ خود برای حرف زدن و هر فعالیت گفتاری استفاده می‌کنند.

راهکار گفتار درمانی؛ آشنایی با قسمت‌های درگیر مغز برای حرف زدن

دهه‌های اخیر، دوره پژوهش‌ها و آزمایش‌های گسترده در مورد فرایند زبانی در مغز بوده است. حالا بسیاری از دانشمندان علم گفتار درمانی به این توافق رسیده‌اند که کنترل گفتار بخشی از شبکه‌ای پیچیده در مغز است.

شاید برایتان جالب باشد اگر بدانید که حرف زدن ما در فرایندی بسیار متفاوت اتفاق می‌افتد؛ از فکر کردن تا تبدیل اندیشه به واژه‌ها و رسیدن به مرحله جمله‌سازی و درنهایت حرکت زبان و دهان تا صداهای مشخصی تحت عنوان « حرف زدن» به گوشمان برسد.

مخ (مغز)

بالاتر برایتان در مورد بخش‌بندی مخ به دو نیمکره نوشتم. حالا اضافه می‌کنم که نیمکره‌ها هرکدام دارای قسمت‌هایی به اسم لب هستند. این لب‌ها هم هرکدام بخش پیشانی، جداری، گیجگاهی و پس‌سری دارند.

لب‌های پیشانی و گیجگاهی که قسمت جلو و دو طرف نیمکره را شامل می‌شوند آماده شکل دادن به فرایند گفتار و درک مطلب هستند.

ناحیه بروکا  Broca’s area

این قسمت را باید در بخش جلویی نیمکره چپ مغز پیدا کنید. نقش بروکا تبدیل تصورات و افکار شما به زنجیره‌ای از واژه‌هاست.

فراموش نکنید که این ناحیه نقش تأثیرگذاری بر مرحله پیش از حرف زدن شما دارد.

اگر بخواهید بیشتر در مورد این سرزمین شگفت‌انگیز مغز بدانید باید اضافه کنم که بروکا کمک می‌کند تا اطلاعات دریافت شده به بخش دیگری از مغز به نام قشر حرکتی motor cortex رسانده شود. قشر حرکتی هم که در فرایند تنظیم راهکار گفتار درمانی تحت کنترل قرار می‌گیرد برای کنترل حرکات دهان شما آماده خدمت است.

♦♦ نکته: ناحیه بروکا برگرفته از نام دکتر فرانسوی پیر پاول بروکا Pierre Paul Broca  است که موفق به شناسایی این بخش از مغز در سال ۱۸۶۱ شد.

ناحیه ورنیکه  Wernicke’s area

این قشر مغز را مسئول فرایند درک مطلب و زبان نوشتاری می‌دانند. در سال ۱۸۷۶ میلادی بود که کارل ورنیکه Karl Wernicke موفق به کشف این بخش شد.

با کمی تمرکز متوجه جای قرارگیری ناحیه ورنیکه درست پشت گوش‌هایتان می‌شوید؛ بخشی در لب گیجگاهی.

♦♦ از نقش ناحیه ورنیکه به‌عنوان نقطه پردازش صدا غافل نشوید ♦♦

Arcuate fasciculus

پل ارتباطی بین ناحیه ورنیکه و بروکا، رشته‌ای از نورون‌های عصبی هستند که Arcuate fasciculus نام دارد. واژه‌سازی، شفافیت در حرف زدن و درک مفهوم ساختار زبان کار این قسمت است.

ساقه مغز  Cerebellum

به قسمت‌های جذاب سفر به سرزمین عجایب رسیدیم؛ ساقه مغز!

این نقطه کوچک را باید در قسمت زیرین و پشت مغز پیدا کنید. ساقه مغز در اصل مسئولیت  شگفت‌انگیز زیر را دارد:

هماهنگی برای حرکات ارادی ماهیچه‌ها

درواقع باز و بسته کردن دهان، حرکت دست‌وپا، ایستادن و حفظ تعادل به لطف این ناحیه انجام می‌شود.

♦♦ مهم: وقتی صحبت از یافتن راهکار گفتار درمانی به میان می‌آید، متخصص گفتار درمانگر به این قسمت مغز به‌عنوان کنترل‌کننده فرایند زبانی بیش از هرزمان دیگر توجه ویژه دارد.

قشر حرکتی  Motor cortex

حالا وقت آن رسیده تا با این سرباز کهنه‌کار فرایند گفتار آشنا شوید!

حرکت ماهیچه‌های دهان، زبان و حلق که درنهایت باعث درست حرف زدن شما می‌شود به لطف قشر حرکتی اتفاق می‌افتد.

بهتر است زیاد برای پیدا کردنش تلاش نکنید؛ لب پیشانی. این ناحیه اطلاعات را از ناحیه بروکا می‌گیرد و فرمان حرکت ماهیچه‌های صورت، دهان، زبان، لب‌ها و حلق را صادر می‌کند.

فرایند یافتن راهکار گفتار درمانی؛ شناسایی و تشخیص

چه می‌شود اگر یکی یا چند ناحیه بالا آسیب ببیند، دچار حادثه شود یا فعالیت غیرعادی داشته باشد؟

پیش از آنکه موفق به یافتن بهترین راهکار گفتار درمانی شویم شاید بد نباشد به شناسایی اتفاقی که درنهایت فرد را راهی درمان می‌کند بپردازیم.

اگر پیشامدی که اتفاق می‌افتد در حرف زدن یا فهمیدن گفتار فرد خللی ایجاد کند، او دچار افیزیا aphasia یا ناتوانی در حرف زدن شده است. اما اگر ماهیچه‌های درگیر در حرف زدن هماهنگی لازم را با هم نداشته باشند فرد دچار آپارکسیا apraxia یا ناتوانی در حرکت دادن ماهیچه‌های درگیر شده است.

[su_box title=”همچنین بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]بهبود عملکرد حافظه و مغز در زندگی پیچیده امروز

[/su_box]

♦♦ مهم: حمله قلبی یا هر نوع حادثه ناگوار یا تروما زمینه‌ساز این اختلالات گفتاری هستند که معمولاً هم سمت چپ مغز را هدف قرار می‌دهد. تومورها و التهابات مغزی از دیگر دلایل شایع در ناتوانی گفتاری هستند.

پس از شناسایی یکی از این دو بیماری، لازم است تا گفتار درمانگر ناحیه درگیر مغز را با دقت مشخص و شدت آسیب را تعیین کند. نشانه‌های زیر به تشخیص سریع و دقیق گفتار درمانگر کمک خواهد کرد:

◄ کند یا جویده‌جویده حرف زدن

◄ گفتن جملات طولانی و بی‌معنی

◄ ناتوانی در تکرار واژه‌هایی که از فرد خواسته می‌شود تا دوباره بگوید

◄ ناتوانی عمومی برای حرف زدن و فهمیدن

گفتار درمانی چگونه عمل می‌کند؟

حالا وارد سرزمین عجایب دیگری به نام گفتار درمانی شدیم. آشنایی با عملکرد گفتاری مغز کمک می‌کند تا در ادامه درک درست و کافی از نقش درمان و پیدا کردن راهکار گفتاردرمانی داشته باشیم.

ارزیابی و درمان مشکلات ارتباطی و اختلالات گفتاری هدف گفتار درمانی است. در این مسیر حضور یک گفتار درمانگر یا آسیب‌شناس گفتار/ زبان speech-language pathologists (SLPs) همواره لازم خواهد بود.

انواع راهکار گفتار درمانی کدام است؟

انواع درمان‌ها درواقع برای بهبود مشکلات ارتباطی در فرد آسیب‌دیده است که شامل درمان‌هایی مثل:

• درمان تلفظ articulation therapy
• درمان فعالیت‌های بینا زبانی (گفتار، درک مطلب، تلفظ)

می‌شود که البته این درمان‌ها بستگی به نوع اختلال گفتاری یا زبانی دارد.

چه زمانی نیاز به گفتار درمانی احساس می‌شود؟

احتمال دارد که اختلالات گفتاری در دوره کودکی پیش آمده یا فردی در بزرگ‌سالی و به دلیل حادثه یا بیماری درگیر این نقص شده باشد؛ حملات قلبی یا آسیب‌های مغزی از جمله پرتکرارترین دلایل هستند.

راهکار گفتار درمانی؛ موارد درمانی

در ادامه قصد دارم به مواردی که نیاز به همراهی و نظارت یک گفتار درمانگر یا آسیب‌شناس گفتاری دارد بپردازم.

اختلال در تلفظ   Articulation disorders

فردی که دچار این آسیب شده نمی‌تواند کلمات را به‌درستی تلفظ کند. با توجه به اینکه احتمال بروز این اختلال در دوره کودکی بیشتر است، او ممکن است صداها را در دهان رها، جور دیگری ادا، اشتباه و نامفهوم تلفظ یا صدای جدیدی اضافه کند.

نمونه: کودک به جای تلفظ کلمه « عروسک» می‌گوید « علوسک»

اختلال در روان گفتن  Fluency disorders

در این نوع اختلال، شکل بیان، سرعت و آهنگ زیر نظر قرار می‌گیرد. از جمله اختلال روان گفتاری می‌توان به لکنت زبان و ناهنجار گویی اشاره کرد.

فرد درگیر این اختلال مشکلاتی برای صداسازی و گفتن کلمات دارد که به‌صورت گیر کردن یا تکرار بخشی یا همه بخش‌های  کلمه خود را نشان می‌دهد.

♦♦ مهم: فرد مبتلا اغلب بسیار سریع و مبهم حرف میزند.

اختلال رزونانس  Resonance disorders

این اختلال زمانی پیش می‌آید که گرفتگی در مسیر جریان هوای بینی یا دهان به وجود آمده باشد که درنتیجه بخش ارتعاشی مربوط به کیفیت صدا را تحت تأثیر قرار می‌دهد. همچنین اگر حفره حلقی درست بسته نشود، فرد چنین تجربه‌ای خواهد داشت.

اختلال رزونانسی معمولاً به دلایل زیر شناسایی می‌شود:

• شکاف ایجادشده در کام
• اختلالات عصبی
• تورم لوزه

اختلال شنوایی  Receptive disorders

فرد دچار این اختلال از ناتوانی برای درک و پردازش آنچه دیگران می‌گویند رنج می‌برد. این وضعیت کاری می‌کند تا فرد گوینده این موارد را برداشت کند:

◄ احساس کند کسی که این نشانه‌ها را دارد از حرف‌های او خوشش نمی‌آید.

◄ فرد مبتلا نمی‌تواند دستورالعمل‌ها را به‌درستی پیاده کند.

◄ گنجینه لغات فرد ناتوان محدود است.

مواردی مثل اتیسم، ناشنوایی و آسیب‌های وارد شده به سر از جمله دلایل بروز این اختلال هستند.

اختلال بیانی Expressive disorders

این اختلال شامل ناتوانی در بیان و انتقال اطلاعات می‌شود. فرد مبتلا به چنین اختلالی احتمالاً دردسرهایی برای ساخت درست جملات متحمل می‌شود. اختلالات رشد مثل سندرم داون و ناشنوایی زمینه بروز این مشکل هستند.

♦♦ مهم: درصورتی‌که فرد دچار ترومای مغزی یا هر بحران پزشکی دیگر شده باشد، امکان بروز اختلال بیانی افزایش پیدا می‌کند.

اختلال ارتباطی- شناختی  Cognitive-communication disorders

در این نوع اختلال،  شناسایی دلیل بروز ناتوانی‌ها در برقراری ارتباط اهمیت بالایی دارد؛ آسیب به بخش‌هایی از مغز که به فرد توان فکر کردن می‌دهد.

موارد زیر از جمله نشانه‌های اختلال ارتباطی- شناختی هستند:

مشکل حافظه

ناتوانی در حل مسئله

به‌سختی حرف زدن

به‌سختی شنیدن

همچنین، آسیب‌شناس به مشکلات مربوط به زمان تولد ( موارد بیولوژیکی) مثل رشد غیرعادی مغز، عصب‌شناسی و آسیب وارد شده به مغز یا حمله قلبی در مسیر شناسایی راهکار گفتار درمانی توجه دارد.

اختلال ضعف تکلم   Aphasia

از این اختلال به‌عنوان ناتوانی فرد برای حرف زدن و درک حرف دیگران یاد می‌شود. همچنین نشانه‌هایی از ضعف در خواندن و نوشتن نیز در آن وجود دارد. مانند سایر اختلالات، حمله قلبی و مشکلات مغزی باعث بروز آن می‌شود.

اختلال ضعف اندام گفتاری  Dysarthria

ضعف یا ناتوانی در حرکت دادن اندام‌های گفتاری باعث بروز این اختلال می‌شود. توجه داشته باشید که اختلال در سیستم عصبی، موقعیت‌های زیر را تشدید می‌کند:

بیماری ام.اس

بیماری اسکلروز جانبی یا تحلیل کنترل ماهیچه‌های بدن

حمله قلبی

در فرایند گفتار درمانی چه اتفاقی می‌افتد؟

همان‌طور که بالاتر نوشته شد، گفتار درمانگر یا آسیب‌شناس در تلاش است تا بهترین راهکار گفتاردرمانی را با ارزیابی نوع اختلال شناسایی شده در نظر بگیرد.

نباید فراموش کرد که انتخاب نوع درمان باید بر اساس سن بیمار باشد.

گفتار درمانی برای کودکان

گفتار درمانگر با توجه به نوع و سطح اختلال، کودک را وارد فاز درمان در کلاس، گروه‌های کوچک یا جلسه یک‌به‌یک ( درمانگر- درمان‌پذیر) می‌کند.

تمرین‌هایی که برای این گروه سنی انتخاب می‌شود باید بر اساس نوع اختلال، سن و نیازهای کودک باشند.

فرایند گفتار درمانی برای کودک می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

◄ آسیب‌شناس با کمک حرف زدن، بازی و کتاب‌های مختلف، تصاویر و سایر ابزار دیگر که باعث دخالت زبان می‌شوند بستری فراهم می‌کند تا به رشد زبانی کودک کمک کند.

◄ در فرصتی که برای بازی مناسب سن او در نظر گرفته شده، درمانگر سعی می‌کند تا صداها را به‌درستی تلفظ کند. بدین ترتیب کمک می‌کند تا تلفظ دقیق کلمات در حافظه او ذخیره شود.

◄ تمرین‌ها و مناسب‌ترین راهکار گفتاردرمانی را به‌عنوان تکلیف منزل کودک در نظر می‌گیرد. این تمرین‌ها باید در منزل و با همراهی والدین یا پرستار بچه انجام شوند.

گفتار درمانی برای بزرگ‌سالان

هیچ فرقی ندارد! بزرگ‌سال مبتلا به اختلال گفتاری هم متناسب با نوع اختلال و نیازهایش تحت درمان قرار می‌گیرد. حرف زدن، تمرین‌های زبانی و ارتباطی- شناختی از جمله انواع راهکار گفتار درمانی برای این گروه سنی است.

شاید بهتر باشد بدانید که فرایند درمان می‌تواند شامل آموزش بلعیدن هم باشد. این گزینه به دلیل بروز حادثه یا پرونده پزشکی فرد اضافه می‌شود که بیماری پارکینسون یا سرطان دهان از جمله آن‌هاست.

در ادامه با تمرین‌های متمرکز بیشتری آشنا می‌شویم:

◄ مهارت حل مسئله، تقویت حافظه، سازمان‌دهی و فعالیت‌های مشابه که به تقویت توانمندی‌های شناختی-ارتباطی کمک می‌کنند.

◄ راهکارهای گفت‌وگو برای بهبود ارتباطات اجتماعی

◄ تمرین تنفس برای اختلال نوع رزونانس ( مشکلات اندام گفتاری)

◄ تمرین برای تقویت ماهیچه‌های دهانی

آشنایی با چند منبع مناسب برای گفتار درمانی

در کنار یک درمانگر متعهد، همچنین می‌توان منابع زیر را به‌عنوان تمرین در خانه انتخاب کرد:

◄ اپلیکیشن های گفتاردرمانی

خوشبختانه در این زمینه، امکان دسترسی آسان به نرم‌افزارهای فارسی برای درمان‌پذیرهای عزیز فراهم شده است.

• نرم افزار بگو- گروه سنی کودکان
• نرم افزار بهارک- نسخه رایگان برای گروه سنی کودکان
• نرم افزار نادی- گروه سنی کودکان
• نرم افزار تولید بیان- نسخه خانگی و مورد تأیید انجمن علمی گفتاردرمانی کشور

◄ بازی‌های و اسباب‌بازی‌های رشد زبانی مثل کارت‌های بازی

◄ کتاب‌های سرگرمی

مدت زمان لازم برای پیاده سازی بهترین راهکار گفتار درمانی

با در نظر گرفتن فاکتورهای زیر، مدت زمان لازم برای اثربخشی درمان تعیین می‌شود:

• سن درمان‌پذیر
• نوع و شدت اختلال
• پیوستگی و نظم در انجام درمان
• پرونده پزشکی درمان‌پذیر
• مشخص بودن نوع درمان

♦♦ نکته♦♦

یک سری از اختلالات گفتاری هستند که در ریشه در دوره کودکی دارند ولی با رشد کودک، این اختلال هم به‌تدریج کم و کمتر می‌شود تا درنهایت از بین می‌رود. درحالی‌که برخی دیگر همچنان تا بزرگ‌سالی ادامه پیدا می‌کند و نیاز به درمان بلند مدت دارد.

فراموش نکنید که سن درمان‌پذیر یکی از فاکتورهای تعیین کننده مهم در اثربخشی درمان است. هرچه سن فرد کمتر باشد قاعدتاً نتیجه بخشی درمان بیشتر خواهد بود.

همچنین میتوانید به کلیک روی صویر زیر، ضمن دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن دسترسی آزاد و نامحدودی به کتابخانه صوتی مجموعه داشته باشید و از شنیدن کتاب های متنوع در حوزه سلامت و توسعه فردی نهایت بهره را ببرید.

پایان‌بخش

وقتی صحبت از راهکار گفتار درمانی می‌شود باید پا به دنیای مغز و عملکردهای شگفت‌انگیز آن گذاشت؛ از مرحله تفکر تا حرکت اندام گفتاری و تولید صدا.

امروزه، در حوزه درمان می‌توان به مدد فناوری‌های پیشرفته نوین مشکلات و اختلالات گفتاری پیش آمده در هر گروه سنی را شناسایی و برای درمان و بهبود آن اقدام کرد.

باعث افتخار ماست که در بخش دیدگاه مقاله، سهمی از تجربیات و نظرات شما در این حوزه درمانی داشته باشیم.

منبع:

https://www.healthline.com/health/speech-therapy#success-rate

https://www.healthline.com/health/einstein-syndrome#diagnosis

https://www.healthline.com/health/what-part-of-the-brain-controls-speech#takeaway

 https://cafebazaar.ir/app/com.nkhosraviandmoazedi.ava

این نوشته راهکار گفتار درمانی چیست؟ گشتی در دنیای شگفت انگیز مغز برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.