درواقع سرچشمه این محبوبیت جهانی شرکت مشاوران طراحی IDEO در آمریکا بود. فعالیت اصلی با حضور مدیر ارشد اجرایی شرکت آقای تیم براون Tim Brown که در سال ۲۰۰۸ برای مدرسه کسب‌وکار هاروارد مقاله‌ای نوشت با عنوان کاربرد تفکر خارج از چهارچوب در تجارت- این حوزه شامل بیمارستانی در کالیفرنیا، یک شرکت دوچرخه‌سازی در ژاپن و صنعت بهداشت و سلامت در هند می‌شد-.

شاید برایتان جالب باشد اگر بدانید

این سیستم تفکر این روزها یکی از دوره‌های آموزشی پرطرفدار در دانشگاه استنفورد است که با عنوان «طراحی زندگی شخصی» معرفی شده. در کشور خودمان هم ‌دوره‌های آنلاین تفکر نوآوری برگزار می‌شود که با گذراندن این دوره توانایی ساختن یک زندگی شغلی و فردی لذت‌بخش را به دست می‌آورید.

پیشنهاد می‌کنم برای آشنایی بیشتر با این مفهوم، اینکه دقیقاً چه تأثیری در زندگی مدرن و سراسر تغییر امروز دارد و دلیل اهمیت روزافزون آن، خواننده این مقاله بمانید.

با تفکر خارج از چهارچوب آشنا شوید

فرایندی برای حل مسئله است که فرد با کمک آن قصد دارد نیازهای مشتری/ مصرف‌کننده را در اولویت قرار دهد. این یعنی باید یک مشاهده‌گر دقیق و همدل باشد و بتواند درک درستی از ارتباط افراد با محیط داشته باشد. پس باید بتواند برای رسیدن به راه‌حل‌های نوآورانه، رویکرد مشخص و عملی داشته باشد.

تقریباً می‌توانید حدس بزنید با چنین توصیفی، هسته اصلی چنین تفکری انسان است. متفکر طراح به لطف شواهدی که به دست می‌آورد از شکل ارتباط مشتری با خدمات و محصول بهتر سردرمی آورد. توجه او، مصرف‌کننده است نه گروه یا سازمان دیگری که در این فرایند قرار است نقشی داشته باشد.

انسان به‌عنوان مصرف‌کننده یک سرویس یا محصول در این فرایند زیر نظر گرفته می‌شود تا مشخص شود چطور مصرف می‌کند تا درنهایت کیفیت خدمات یا کالای بیرون آمده بهتر شود و مشتری، تجربه کاربری خوشایندی از انتخاب خودش داشته باشد.

این بخش از فرایند، یک روند تکراری دارد اما بهتر این است که با سرعت بیشتری انجام شود تا درنهایت الگوی اصلی برای بررسی شناخته شود. شناخت این الگو خیلی بهتر از پژوهش‌های بی‌پایان و حرف‌وحدیث‌ها، کمک می‌کند.

۲۶ نکته خواندنی که هنوز در مورد تفکر خارج از چهارچوب نمی‌دانیم

امیدوارم شروع این آشنایی برایتان خوشایند بوده باشد! قصد دارم کمی به نوشته تنوع بدهم و فهرست‌وار در مورد نکاتی که احتمالاً به‌عنوان یک طراح یا علاقه‌مند به طراحی آن‌ها را فراموش کرده‌اید یا نادیده گرفته‌اید برایتان بنویسم. می‌توانم امیدوار باشم که همچنان خواننده من بمانید؟

تعریف و فرایند تعریف‌شده‌ای وجود ندارد

همین‌طور است! چارچوب و تعریف مشخصی برای تفکر نوآورانه وجود ندارد. فرایند طراحی شامل مراحل چندگانه‌ای آمیخته با فعالیت‌های متفاوت است تا این مراحل چندگانه به پایان برسند. به عبارت ساده‌تر استاندارد جهانی برای همه، معنی ندارد. هر طراح و هر شرکتی نسخه خودش را برای انجام فرایند پیاده می‌کند.

باهمه این اوصاف فراموش نکنید که فرایند اصلی طراحی شامل سه گام اصلی می‌شود:

◄ مشکل چیست؟ – شناخت اولیه در مورد مسئله، مشاهده، بازنگری و گوش دادن به کاربران.

◄ تعریف مسئله– تفسیر و تعریف مسئله با هدف حل آن.

◄ گردآوری نظرات– شنیدن ایده‌ها و دسته‌بندی آن‌ها با ابزار تکنیک طوفان فکری مکتوب

◄ الگوهای اولیه– الگوسازی اولیه و همخوان کردن آن با دیگران. در این مرحله فضای حل مسئله محدودتر می‌شود و وارد فاز آزمایش می‌شوید.

◄ آزمایش– آزمایش راه‌حل‌های اولیه، اجرا و بهبود یا طراحی دوباره.

تفکر خارج از چهارچوب؛ ترکیبی از تکنیک حل مسئله سنتی و فرایند طراحی خلاقانه

حل مسئله سنتی شکل علمی و روشمندی دارد درحالی‌که تفکر نوآوری یک استراتژی خلاق برای تولید نتایج نوآورانه در آینده است. اولی در قدم اول با مسئله روبه‌رو می‌شود، قدم‌هایی که باید برداشته شود، تعریف و ابزارها و روش‌هایی که لازم است مشخص می‌شود. در دومی قصد داریم به راه‌حل‌های خلاقانه برای حل مسئله برسیم.

تمرکز اصلی در چنین طرز تفکری، تکیه بر استراتژی اندیشه است.

دومی درواقع جایگزین احساسی، هدفمند و خلاقانه برای سیستم تحلیلی منطقی در بسیاری از سازمان‌های بزرگ است یا حتی ترکیبی از هردو.

تفکر خارج از چهارچوب تکامل حل مسئله است

نباید نادیده بگیریم که این تفکر یک فرایند برای حل مسئله است نه‌فقط یک فرایند خلاقانه. برای نمونه شرکت تویوتا، باهمراهی یک تیم چندکاره از خط پشتیبانی اصلی، مهندسان نرم‌افزار، مدیران تجاری، از این تفکر برای ارزیابی مراکز تماس سواحل غربی آمریکا بهره برد. این شرکت همچنین برای طراحی دوباره فرایند که کار انتقال تجربه خدمات مرکز را هم برای مشتری و هم عوامل مرتبط انجام می‌داد، دست به تغییر نمایندگانش زد.

از همان لحظه که می‌خوابید تا زمانی که بیدار می‌شوید، مسئله حل می‌کنید

مشکلات چاشنی هرروزه زندگی همه ماست. جالب اینجاست که ما هرروز مسائل مشابهی را حل می‌کنیم و این کار تبدیل به روتین روزانه ما شده درحالی‌که نمی‌دانیم حل مسئله تبدیل به عادت و رفتار همیشگی ما شده است.

برای نمونه؛ میدانیم که از ساعت فلان تا فلان سهیمه قطعی برق ماست. چه می‌کنیم؟ طوری برنامه‌ریزی می‌کنیم که برای ساعات بی‌برقی نیاز به استفاده از لوازم برقی ضروری نداشته باشیم. اگر با لپ‌تاپ یا گوشی کار داشته باشیم، از شارژ بودن دستگاه یا پاور بانک مطمئن می‌شویم. حتی راه‌حل خرید روشنایی اضطراری هم به ذهنمان می‌رسد و آن را عملی می‌کنیم.

اصطلاح تفکر خارج از چهارچوب

همان‌طور که ابتدای مقاله نوشتم، شرکت طراحی IDEO این سیستم فکری را معرفی کرد. دیوید کلی David Kelley و تیم براون Tim Brown همراه با راجر مارتین Roger Martin این اصطلاح را در دهه ۹۰ میلادی شناساندند.

مهندسی تفکر خارج از چهارچوب معروف است به همین نام

این تفکر با محوریت انسان معنا پیدا می‌کند و یک رویکرد مسئله محور باز به‌حساب می‌آید تا روش‌های آموزش و یادگیری تنظیم‌شده در تحصیلات مهندسی را انتقال بدهد. به لطف چنین طرز فکری مهندسان قابلیت حل مسئله را به بهترین شکل ممکن پیدا می‌کنند.

پیشینه این تفکر برمی‌گردد به پیش از سال ۲۰۰۰

پیتر راو Peter Rowe در سال ۱۹۸۷ کتابی نوشت باهمین عنوان. در این کتاب او بیان کرد که مهندسان و معماران نگاه متفاوتی نسبت به مشکلات دارند. در اوایل دهه نود میلادی، دان نورمن Don Norman به‌عنوان طراح تجربه کاربری به تیم اپل پیوست. به عبارتی او اولین کسی بود که از عنوان کارشناس UX User Experience برای این سمت شغلی استفاده کرد.

نورمن می‌خواست همه جنبه‌های تجربه فردی با سیستم را که شامل طراحی صنعتی، گرافیک، رابط، تعامل فیزیکی و دستی می‌شود را پوشش بدهد. از آن زمان تاکنون هریک از این موارد در حوزه شخصی خودشان تعریف‌شده‌اند.

تفکر خارج از چهارچوب بدذات

این طرز فکر بیشتر به درد زمانی می‌خورد که «مشکلات بدذات» سر راهمان قرار می‌گیرد. اصطلاح «مشکلات بدذات» را هارست ریتل، نظریه‌پرداز طراحی، در سال ۱۹۷۲ بر سر زبان‌ها انداخت. او با این انتخاب می‌خواست نشان بدهد که مشکلات سختی وجود دارند که در طبیعت حقیقتاً مبهم هستند.

فاکتورهای زیادی برای مشکلات بدذات شناسایی می‌شوند که می‌توانند هیچ راه‌حلی نداشته باشند. حتی هر مشکل یا حتی راه‌حل ممکن است ارتباطی با مشکل بدذات دیگر داشته باشد. فقر، گرسنگی و تغییرات آب و هوایی ازجمله مشکلات بدذات مدرن هستند.

طراحی دیجیتال فقط قطره‌ای از اقیانوس تفکر خارج از چهارچوب است

وقتی تجربه بشری پهناور و متنوع است نباید انتظار کمتر برای مقیاس‌های بیرونی تفکر او داشت. چنین طرز فکری می‌تواند برای حوزه‌های زیر کاربرد داشته باشد:

• ارتباطات نمادین و بصری– منظور همان کار سنتی طراحی گرافیکی است که شامل تایپوگرافی و تبلیغات، تولید و انتشار کتاب و نشریه و تصاویر علمی، عکاسی، فیلم، تلویزیون و نمایش رایانه می‌شود.
• مواد– دغدغه‌های سنتی در مورد ظاهر بصری و شکل پوشش محصول، ابزارها، وسایل، ماشینی و حمل‌ونقل می‌شود.
• فعالیت‌ها و خدمات سازمان‌دهی شده– مدیریت سنتی برای تدارکات، ترکیب منابع فیزیکی، ابزارها، پیامدهای ناکارآمدی انسان، برنامه‌ریزی زمانی برای رسیدن به اهداف مشخص.
• سیستم‌های پیچیده یا محیط– این بخش شامل زندگی، کار، بازی و یادگیری می‌شود. دغدغه‌های مرسوم در مهندسی سیستم، معماری و برنامه‌ریزی شهری یا ارزیابی عملیاتی بخش‌های پیچیده.

 تفکر خارج از چهارچوب انحصاری طراحان نیست

این تفکر اصالتاً مربوط می‌شود به آموزش و تمرین حرفه‌ای طراحان ولی به معنی این نیست که اصول و ضوابط آن برای عموم و با هر زمینه فکری دیگر کاربرد نداشته باشد. در فضای شراکتی یک کسب‌وکار، این سیستم تفکری به‌عنوان ابزاری برای حل مسئله کاربرد دارد. در حوزه بهداشت و سلامت هم با آموزش به پرستاران، دکترها و مدیران خودش را نشان می‌دهد.

گام اول تفکر خارج از چهارچوب؛ شناخت مسئله

برای یک‌لحظه از طراحی بیرون بیایید! موضوع اصلی، مسئله است؛ اهمیت این مورد و اینکه باید همه جنبه‌های آن را خوب بشناسیم به این دلیل بالاست که با توجه کردن به کاربر می‌توانیم طراحی کنیم. همان‌طور که بالاتر برایتان نوشتم، نقطه عطف این سیستم، شناخت تجربه مشتری/ مصرف‌کننده/ کاربر است.

♥ شاید برایتان جالب باشد که بیشتر بدانید

اولین قدم در تفکر خارج از چارچوب شناخت بهای احساسی خلق‌شده از طرف شماست. به‌صورت معمول چنین طرز فکری شما را وامی‌دارد تا نسبت به مسئله کنجکاو بمانید و تعریف دقیق از اینکه مسئله چیست نداشته باشید. طبعاً همه ما می‌خواهیم که زودتر تکلیف مشکل روشن شود و راه‌حلی برایش پیدا کنیم. درحالی‌که این تفکر از ما می‌خواهد تا در فضای نامشخص و گاهی متغیر بمانیم.

این فرایند ابهام‌آلود کمک می‌کند تا بیش از فکر کردن به راه‌حل، مسئله را بشناسیم.

تفکر خارج از چهارچوب به دو نوع تفکر نیاز دارد

سیستم حل مسئله سنتی همیشه یک راه‌حل برای مشکل دارد درحالی‌که ایده سازی بکر با تشویق ما به گردآوری راه‌حل‌های جایگزین، یک نوع تفکر واگرا چند شاخه را ترویج می‌دهد. در قدم بعدی کمک می‌کند تا به کمک تفکر همگرا احتمالات چندگانه را جمع و درنهایت یکی را به‌عنوان راه‌حل انتخاب کنیم.

تفکر خارج از چهارچوب آموختنی و یادگرفتنی است نه یک ویژگی شخصیتی

«بیا تا چیز تازه‌ای یاد بگیریم»! این اصل مهم ایده پردازی بکر است. ناگفته نماند که چنین تفکری حتی می‌تواند به‌مرورزمان تقویت و بهتر شود.

فرایند تفکر خارج از چهارچوب، خطی نیست

وقتی صحبت از طراحی و خلاقیت می‌شود قطعاً پای آزمون‌وخطا هم به میان می‌آید. هوشمندانه این است که در قدم اول، یک طراح، مسئله را با دخالت موارد مشابهی که درگذشته وجود داشتند ارزیابی کند. درصورتی‌که جواب نداد، قدم بعدی گردآوری ایده‌های تازه با استفاده از دانش و نوآوری است که به شکل منطق آزمون‌وخطا خودش را نشان می‌دهد.

به‌هرحال دو حالت وجود دارد؛ یا مسئله حل می‌شود یا حل‌نشده می‌ماند که یعنی باید معادله تازه‌ای برایش در نظر گرفت و فرایند حل مسئله را تکرار کرد.

اهمیت پژوهش در تفکر خارج از چهارچوب

پیدا کردن ابزارهای جدید فقط بخشی از فرایند یادگیری این تفکر است. بخش بسیار مهم دیگر گردآوری و ارزیابی مقدار زیادی داده است همراه با چگونه فکر کردن در مورد اینکه چه جایگزینی ممکن است وجود داشته باشد. ما باید بیاموزیم که چطور احساسات نامطمئن خودمان را مدیریت کنیم. منظور من از پژوهش درواقع توجه به سه اصل مهم است:

• پژوهش پویا و مولد
• پژوهش تحلیلی
• پژوهش معتبر

دیر یا زود دارد ولی سوخت‌وسوز ندارد

این عبارت رایج که طراح باید منتظر شکست باشد و این اتفاق، عادی است یکی دیگر از چشم‌اندازهای تفکر خارج از چارچوب است. درواقع ممکن است دیر به نتیجه برسید، مثلاً الگوی اصلی جواب ندهد و نقدهای اساسی در موردش وجود داشته باشد، ولی درنهایت اتفاق می‌افتد.

•• این سیستم تفکری برخلاف روش سنتی نظریه‌سازی و انتظار برای آزمایش است.

تفکر خارج از چهارچوب هسته اصلی روش حل مسئله شرکت‌ها

برایتان از شرکت‌های مهمی مثال بزنم مثل Airbnb، Braun و پپسی که از چنین روشی به‌عنوان استراتژی اصلی باز کردن گره‌های سازمانی استفاده می‌کنند. یک نمونه دیگر شرکت IBM (شرکت سخت‌افزاری در آمریکا) است که اقدام به استخدام ۱۶۰۰ طراح برای ۴۴ کارگاه طراحی در سطح جهان کرده است. از طرف دیگر ده‌ها هزار کارمند خود را برای بالا بردن ظرفیت‌های خلاقیت به‌صورت پیوسته آموزش می‌دهد.

انسان‌محور بودن

انسان، هسته اصلی و مشکل‌گشای مسائل است. چنین سیستم تفکری زمانی کارآمد خواهد بود که مردم در نظر گرفته شوند، مشاهدات مستقیم مبتنی بر آمار داشته باشیم و حتی ازنظرات غافل نشویم. چنین رویکردی پای ما را به سرزمین غیرمنتظره‌هایی که دید بسیار بهتری در مورد مسئله می‌دهد، باز می‌کند.

ارزش تجاری چشمگیر

به لطف ایده پردازی بکر است که محصول با موفقیت وارد بازار می‌شود و سرمایه شرکت یا کسب‌وکار محفوظ می‌ماند. خدمات انسانی و سلامت شرکت IBM طوری مدیریت می‌شود که تعداد شکست‌های آن را تا بیش از ۵۰% پایین آورده است. وقتی جریان کار درست محاسبه شود، عدد بازگشت سرمایه محاسبه‌شده بیش از ۳۰۰% خواهد بود.

مفید برای مسائل پیچیده

ازآنجاکه مسائل پیچیده یا همان مشکلات بدذات به این سادگی‌ها قابل‌شناسایی و حل شدن نیستند اگر بتوانیم قدرت کار با ایده‌های مبهم، چندگانه و هم‌زمان را داشته باشیم درنتیجه راه‌حل خلاقانه‌ای هم به ذهنمان می‌رسد.

در این مورد بد نیست به تجربه کاربر برگردیم؛ مشتری معمولاً نمی‌داند با چه مشکلی برخورد کرده یا اینکه نمی‌تواند آن را بیان کند. پس از مشاهده دقیق است که مشکلات شناسایی می‌شود و این، دقیقاً پس از مشاهده رفتار واقعی مصرف‌کننده است که به‌سادگی جواب می‌دهد.

تفکری غیرمنتظره

از اسمش هم پیداست؛ ایده پردازی‌های بکر یا خارج از چارچوب. بنابراین رویکردی تجربه‌گرا را در خودش جای می‌دهد. توجه داشته باشید که چنین تفکری در مراحل اولیه حل مسئله اثرگذار است و باعث رسیدن به راه‌حل‌های خلاقانه می‌شود. طراحان خود را مقید به محدودیت‌های مرسوم در روش‌های سنتی نمی‌کنند.

ویژگی‌های تفکر خارج از چارچوب

ویژگی‌هایی که این سیستم تفکری را متمایز می‌کند را به خاطر بسپارید:

• ● همدلی- شاید بد نباشد یک نگاه ۳۶۰ درجه به اطراف داشته باشید و همه همکاران، مشتری‌ها، کاربران نهایی را ازنظر بگذرانید. برای رسیدن به حس همدلی مهم است که شنونده فعال، مشاهده‌گر دقیق و رفتارشناس کارآمدی باشید تا دیدگاه‌های متفاوت را درک کنید. طراحان تجربه کاربری درواقع فقط یک طراح نیستند!
• ● تفکر یکپارچه- اینکه رویکرد تحلیلی نسبت به موضوعات داشته باشید صرفاً کافی نیست بلکه شهودی بودن و بهره‌مندی از تفکر شهودی هم برای رسیدن به راه‌حل‌های عالی لازم است. آیا می‌توانید به‌موقع به این یکپارچگی برسید؟
• ● خوش‌بینی- وقتی یافتن راه‌حل سخت است و چالش‌های بیشتری خودشان را نشان می‌دهند ممکن است کم بیاورید مگر اینکه بدانید راه‌حلی وجود دارد.
• ● تجربه‌گرایی- محاسبات دقیق جایی برای نوآوری باز نمی‌کنند. یک متفکر خارج از چهارچوب هر جا لازم باشد برای طرح سؤال توقف می‌کند و با روشی جدید مسیر را می‌شناسد که همین رویکرد باعث می‌شود وارد مسیر جدیدی شود.
• ● مشارکت- پیچیدگی‌های فزاینده مربوط به محصول، خدمات و تجربیات کاری می‌کند تا بیشتر به لزوم وجود یک تیم با زمینه‌های متنوع ایمان بیاورید. چون هرکسی از پنجره نگاه خودش می‌تواند موضوع را ارزیابی کند.

یک بازیگر تمام‌عیار

تفکر خارج از چهارچوب چطور نقش خودش را به‌خوبی ایفا می‌کند؟ باعث می‌شود تا راه‌حل‌های چندگانه برای مشکل پیدا کنیم و درنهایت این فرایند اجازه نمی‌دهد تا برای روبه‌رو شدن با مشکلات جدید از ابزارهای کهنه استفاده کنیم درحالی‌که روش ما تازه و کاربردی است. این یعنی اهل ثبات عملکرد نیستیم.

اینکه وابسته ثبات عملکرد نباشیم- مشکلات قدرت نوآوری ما را بیدار کنند- نکته‌ای است که باعث شد در یک ماشین قفل‌شده با حلقه خم‌شده یک آویز لباس باز شود. حتی اولین بار هم دزدان از کارت اعتباری برای باز کردن درها استفاده می‌کردند!

قابل‌اجرا است

اوایل سال ۲۰۰۰ میلادی بود که اولین شرکت‌های آمریکایی که از تفکر خارج از چهارچوب استفاده کردند. این مفهوم موردتوجه سرمایه‌گذار آلمانی هاسو پلاتنر Hasso Plattner شد که در سال ۲۰۰۶ آن را مطرح کرد. او دو مدرسه، یکی در دانشگاه پستدام آلمان و دیگری در دانشگاه استفورد آمریکا، بنیان‌گذاری کرد که هردو نمونه‌های موفق اجرا و آموزش تفکر خارج از چارچوب برای سازمان‌های بزرگ بودند.

تفکر گروهی

یکی از ویژگی‌های چشمگیر سیستم ایده پردازی بکر این است که از تیمی بسیار بزرگ تشکیل‌شده؛ اعضایی از ذی‌نفعان و همه آنانی که در کل فرایند طراحی و پیشرفت کار باید حضور داشته باشد.

به نظر شما با وجود چنین اعضایی چه اتفاقی می‌افتد؟ چشم‌اندازهای متفاوت، استعدادهای متنوع و تجارب ریز و درشتی که همگی ازجمله بهترین منابع رسیدن به یک فکر جدید هستند. تنوع و تفاوت و آمیختن آن‌ها باهم همیشه ضامن رسیدن به ایده‌های ناب است.

فراموش نکنید که

پیش بردن کارها با تفکر خارج از چهارچوب به تیم‌ها کمک می‌کند تا از تفاوت‌هایشان، فرصت بسازند.

شاید بهتر باشد حالا که به انتهای مقاله رسیدیم تشویقتان کنم سری به کتابخانه صوتی مجموعه بزنید و با انتخاب چند کتاب صوتی در حوزه توسعه کسب‌وکار و موفقیت، با این طرز فکر و انواع دیگر تفکر که شکل بهتری به تصورات و برنامه‌ریزی‌هایتان برای موفقیت می‌دهد بیشتر آشنا شوید.

راستی! فراموش نکنید که وارد کافه بازار یا گوگل پلی بشوید تا دسترسی رایگان به اپلیکیشن ذهن داشته باشید. کتاب‌های ما منتظر شنیده شدن هستند.

پایان‌بخش

تفکر خارج از چهارچوب یکی از روش‌های نوین حل مسئله است که تقریباً از سال ۲۰۰۰ میلادی به‌عنوان یک روش کاربردی برای شناخت مسئله، استفاده می‌شود. نکته مهمی که در مورد تفکر خارج از چارچوب نباید نادیده گرفت اهمیت تأثیر آن بر ارتباط با مشتری/مصرف‌کننده است.

هرچه در مسیر درست درک تجربه کاربر از خدمات/ محصول قرار بگیرید، آگاهی شما از نیازهای واقعی او بیشتر می‌شود. درست مثل شرکت لوازم‌خانگی IKEA که تعدادی از طراحان خود را به خانه مشتری‌هایش فرستاد تا از نزدیک با آن‌ها ارتباط برقرار کنند و نوع نیازهای آن‌ها برای استفاده از خدمات و محصول تعیین شود.

۲۶ نکته‌ای که در مورد ایده پردازی بکر در این مقاله نوشته شد، درواقع موارد برجسته‌ای هستند که با خواندن آن‌ها به‌خوبی متوجه تأثیر و نقش چنین تفکری در سازمان‌ها می‌شوید.

اگر شما هم یک شرکت استارتاپی یا هر کسب‌وکار جدی دیگری را مدیریت می‌کنید برای ما بنویسید چقدر با این تفکر آشنا هستید و اثرات استفاده از آن در زندگی حرفه‌ای شما تا کجا بوده است؟

منبع:

https://uxplanet.org/31-things-you-may-not-have-known-about-design-thinking-d6e809ea2707

https://www.wework.com/ideas/professional-development/creativity-culture/what-is-design-thinking

این نوشته ۲۵ نکته نگفته درمورد تفکر خارج از چهارچوب که لازم است بدانید برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

اثر چیرلیدر واقعیت دارد اما نه آن‌طور که شما تصور می‌کنید. اگر عکس گروهی انتخاب اول شما برای پست اول اینستاگرام باشد شاید نشان بدهد که ازنظر اجتماعی و دوستانه روابط خوبی دارید ولی این دقیقاً همان چیزی نیست که باعث تفاوت عکس فردی با گروهی می‌شود و شما را جذاب‌تر نشان می‌دهد.

نکته جالب فراتر از یک تعریف سطحی است. باید به چگونگی کارکرد مغز انسان برای دریافت اطلاعات دقت کنیم!

اثر چیرلیدر و داستان یک مغز شگفت‌انگیز

جذابیت چهره فقط تحت تأثیر ویژگی‌های صورت نیست بلکه همچنین تحت تأثیر چهره‌های دیگر تا پیش از آن یا به‌صورت هم‌زمان هم قرار دارد. این هم‌زمانی باعث شکل گرفتن مفهومی معروف به اثر چیرلیدر cheerleader effect می‌شود. جالب اینجاست که یک سری از مطالعات درستی این تعریف را رد کرده‌اند درحالی‌که بررسی‌های علمی دیگری می‌گویند این اثر کارایی دارد.

در مطالعات اخیر یک سری موقعیت‌های مرزی این اثر که از آن به‌عنوان اثر جذابیت گروهی group attractiveness effect  هم نام می‌برند هم آزمایش شده است.  مفهوم موردنظر به‌صورت طبیعی در ساختارهای گروهی، عکس‌های چهره تک‌نفری و چهره‌های گردآوری‌شده کامپیوتری اتفاق می‌افتد.

نه اندازه گروه و نه موقعیت چهره تأثیری بر اثر چیرلیدر ندارد. هرچند جذابیت چهره‌های کناری چهره هدف تأثیرگذار است؛ یعنی هرچه جذابیت چهره‌های غیر هدف کمتر باشد اثر چیرلیدر در مورد چهره هدف بزرگ‌تر است.

پژوهش‌های پیشین نشان داد که پردازش حافظه تصویری باعث چنین اتفاقی می‌شود. این مطالعات بیانگر این واقعیت بودند که میانگینی از داده‌های تصویری مغز این اتفاق را رقم می‌زند. چراکه این میانگین جذابیت چهره‌ها را بیشتر می‌کند. به‌عبارت‌دیگر، هر چهره‌ای که هدف قرارگرفته باشد، وقتی در یک قاب گروهی و کنار چهره‌های دیگر است، جذابیت بیشتری دارد تا زمانی که در یک قاب انفرادی باشد.

اثر چیرلیدر و کدگذاری سلسله مراتبی

این آزمایش‌ها همچنین یک فرایند پردازش حافظه تصویری دیگر را هم نشان داد و آن کدگذاری سلسله مراتبی hierarchical encoding  است که اثر موردنظر را یک‌بار دیگر تأیید می‌کند اما این بار وقتی در کنار چهره‌های « جذاب‌تر» دیگری قرار می‌گیرد.

کدگذاری سلسله مراتبی می‌گوید اطلاعات در حافظه فعال تصویری به‌طور مستقل ذخیره نمی‌شود بلکه بانظم بسیار دقیقی نمایش داده می‌شود.

گروهی که به‌عنوان مشاهده‌گر در این آزمایش انتخاب‌شده‌اند، گروهی از چهره‌های جذاب را به‌عنوان یک گروه جذاب کدگذاری می‌کنند. نکته جالب اینجاست که چهره‌های با جذابیت کمتر از این کدگذاری سلسه‌مراتبی سود می‌برند و آن‌ها نیز برچسب جذاب را دریافت می‌کنند.

نتیجه به‌دست‌آمده اینکه کدگذاری سلسه‌مراتبی باعث سوگیری (خطای شناختی) در مورد عدد میانگین می‌شود. اگر یک تصویر تکی شامل چندین دایره آبی و سیاه نشان داده شود که در آن بیشتر دایره‌های سیاه، بزرگ هستند و بیشتر دایره‌های آبی، کوچک، بنابراین دایره متوسط ، وقتی آبی‌رنگ است، در حافظه به‌عنوان شکلی که بزرگ‌تر می‌شود به خاطر سپرده می‌شود تا وقتی‌که سیاه است.

به‌عبارت‌دیگر، به یادآوردن آیتم‌های تکی وابسته به میانگین گروهی است. پس یک‌بار دیگر یادآوری می‌کنم که چهره‌ها وقتی در کنار سایر چهره‌های جذاب قرار می‌گیرند، جذابیت بیشتری دارند تا وقتی به‌تنهایی ثبت شوند. هرچه جذابیت چهره هدف کمتر باشد انتظار داریم که چهره‌های کناری آن‌که بیشتر به چشم می‌آیند، بر جذابیت این چهره هم اضافه کنند.

اثر چیرلیدر معکوس

اما نقطه مقابل اثر چیرلیدر، reverse cheerleader effect است که در مورد تأثیر چهره‌های کناری با جذابیت کمتر بر چهره هدف سخن می‌گوید. کدگذاری سلسله مراتبی مغز کاری می‌کند تا چهره وقتی به‌صورت تکی ثبت می‌شود جذاب‌تر از زمانی باشد که با چهره‌های معمولی در یک قاب قرار می‌گیرد.

حالا تصور کنید چهره هدف برابر با میانگین چهره‌های کناری که چندان هم جذاب نیستند باشد. در این حالت کدگذاری سلسله مراتبی هیچ تأثیری را نشان نمی‌دهد.

◄ شاید برایتان جالب باشد که بدانید

ازنظر روان‌شناختی اثر چیرلیدر می‌خواهد نشان بدهد که اثرات متضاد باعث چنین اتفاقی می‌شوند. جذابیت چهره‌های کناری در یک تصویر گروهی، معیار استاندارد مقایسه جذابیت چهره هدف است. به‌عبارت‌دیگر، تضاد بین جذابیت چهره‌ها و چهره هدف، جذابیت درک شده را بیشتر می‌کند.

اثر چیرلیدر چگونه بر سر زبان‌ها افتاد؟

این اصطلاح جذاب اولین بار در سریال « چطور با مادرت آشنا شدم» How I Met Your Mother استفاده شد. شخصیت بارنی استینسون Barney Stinson از این اصطلاح برای توضیح این موضوع استفاده کرد که یک زن وقتی در جمع باشد جذاب‌تر است تا وقتی تنها باشد. البته برداشت‌ها و حرف‌های بارنی یک نمونه از کمدی آمریکایی است ولی این حرف‌ها و نظرات مبنای پژوهش قرارگرفته اند.

شواهد علمی قابل‌توجهی در سال ۲۰۰۳ در مورد اثر چیرلیدر منتشر شد که بر اساس پنج دسته از مطالعات بود. این بررسی‌ها در هر دو جنس زن و مرد نمره بندی شد و بر اساس آن، جذابیت افراد وقتی جزئی از یک گروه باشند بیشتر بود تا اینکه به‌تنهایی کاری را انجام دهند.

درو واکر Drew Walker و ادوارد وول Edward Vul به ۱۳۰ شرکت‌کننده عکس‌های گروهی نشان دادند که شامل سه چهره زن و سه چهره مرد بود. در مرحله بعد، هر چهره از تصویر جدا و چهره تکی به شرکت‌کننده‌ها نشان داده شد.

همان‌طور که بالاتر هم برایتان نوشتم، شرکت‌کنندگان جذابیت چهره‌ها در عکس گروهی را بیشتر از عکس انفرادی آن‌ها تأیید کردند که این، فارغ از جنسیت افراد بود. نکته جالب‌توجه بی‌اهمیت بودن اندازه گروه است؛ چه گروه بزرگ باشد چه کوچک تأثیری بر جذابیت چهره افراد نمی‌گذارد. امتیاز به‌دست‌آمده از این فرایند صرفاً به خاطر گروهی بودن است.

◄ شاید دوست داشته باشید بدانید

مطالعات زیادی با تکیه‌بر همان جمله کوتاه بارنی برای شناخت بیشتر اثر چیرلیدر انجام شد که ازجمله آن، در سال ۲۰۱۵ بود تا جذابیت چشمگیر افراد در گروه بازهم تأیید شود.

خطای دید ابینگهاوس و ارتباط آن با اثر چیرلیدر

قدرت شگفت‌انگیز این اثر را آنگاه می‌توانیم بهتر درک کنیم که به چگونگی کارکرد مغز بپردازیم. گرایش‌ها روانی انسان چندان متمرکز روی جزئیات تکی دریافتی از محیط اطراف نیست. او به‌جای اینکه خودش را وقف توجه به جزئیات کند، فوراً اطلاعات را به‌صورت گروهی چکیده می‌کند.

** مهم: شواهد علمی میگویند مغز ما برای چنین دسته‌بندی تنظیم شده است. بدین‌صورت که دسته‌بندی اطلاعات یک مزیت تکاملی متفاوت است که با کاهش بار ادراک ناشی از تجزیه‌وتحلیل جزئیات ( اطلاعات تصویری)، ضامن بقای انسان می‌شود.

بهترین مثال برای این اثر ادراکی اصطلاح خطای دید ابینگهاوس Ebbinghaus Illusion  است که در ادامه بیشتر خواهید خواند.

در این خطای دید، دایره‌های داخلی اندازه یکسانی دارند درحالی‌که اطلاعات جانبی( دایره‌های کناری) برداشت شما را تغییر می‌دهند. در این تصویر به‌جای تمرکز بر ویژگی‌های تکی دایره‌های داخلی، برداشت ما به اطلاعات گروهی تغییر می‌کند.

این وضعیت، پردازش بالا- پایین شناخته‌شده است. یعنی کل عناصر مهم‌تر از ویژگی‌های تکی تفسیر می‌شوند. چنین وضعیتی نقطه مقابل پردازش پایین- بالا است که از اطلاعات تکی و جزئی به کل می‌رسیم. این توضیح در مورد خطای دید برای اثر جذابیت کار گروهی هم درست است. این اثر مغز را متوجه گروه به‌عنوان کل می‌کند نه توجه به ویژگی‌های فردی.

چنین اثری حتی می‌تواند در مورد گرایش‌ها اجتماعی هم کاربرد داشته باشد. طبقه‌بندی‌های اجتماعی یک فرایند ذهنی است که در آن افراد بر اساس ویژگی‌هایی مثل سن، جنسیت و نژاد گروه سازی می‌کنند. به خاطر داشته باشید که چنین دسته‌بندی سریعی مبتنی بر اطلاعات اجتماعی کمک می‌کند تا تعاملات اجتماعی سریع‌تر اتفاق بیفتد که البته پیامدهای جدی و گسترده‌تری دارد.

برتری کار گروهی بر فردگرایی در اثر چیرلیدر

مطالعات علمی ثابت کردند که وقتی تصویری از خودتان در یک فعالیت گروهی نشان می‌دهید، هرگونه ویژگی فردی غیرجذاب شما به حالت تعادل می‌رسد و چندان به چشم نمی‌آید. اما نکته اینجاست این اطلاعات چطور قرار است به نفع شما باشد؟ اصلاً کار سختی نیست!

شاید بهتر باشد این بار که قرار است عکس پروفایلتان را انتخاب کنید اثر جذابیت کار گروهی را به خاطر بیاورید. اگر قرار است دنبال کننده‌های شما در شبکه‌های اجتماعی افراد مهم و تعیین‌کننده‌ای باشند، چه‌بهتر که یک عکس گروهی از خودتان منتشر کنید. درنتیجه زمانی که این افراد تصمیم بگیرند در مورد شما تحقیق کنند ( هیچ بعید نیست پای ارتقای شغلی یا شروع یک رابطه عاطفی دلگرم‌کننده در میان باشد!) با دیدن این عکس گروهی به جذابیت شما ایمان می‌آورند.

لازم به تکرار نیست که عکس‌های گروهی شما را به‌عنوان یک فرد اجتماعی هم معرفی می‌کند. همچنین، آیا باید یادآوری کنم که در عکس گروهی باید مشخص باشد شما کدام فرد جذاب هستید؟! مخاطب شما نباید در پیدا کردن تصویرتان گیج شود.

اثر چیرلیدر چگونه کار گروهی را جذاب‌تر می‌کند؟

حالا که با یک اصطلاح شگفت‌انگیز و ارتباط آن با عملکرد مغز آشنا شدید، چه‌بهتر که اثر چیرلیدر را در مقیاس گسترده‌تری بشناسیم و با شش مورد از فواید کار گروهی بیشتر آشنا شویم.

آشنایی با چشم‌اندازهای مختلف و متفاوت

کارگروهی team work  باعث می‌شود تا موضوعات را از چشم‌اندازهای مختلف بررسی کنید. برای اینکه بتوانید در مورد مسئله‌ای بحث و روش مذاکره در مورد آن را پیدا کنید، بهترین کار این است که به حرف‌های دیگران گوش دهید.

چیزی که همیشه مهم است میزان تأثیرگذاری نظرات دیگران برای تفکر شخصی شماست که دیدتان را گسترده‌تر می‌کند و این همان تفکر جمعی است که نباید از تأثیرش غافل شد.

◄ هرگز فراموش نکنیم که

هم‌تیمی‌های ما فقط « همکار» حساب نمی‌شوند. آن‌ها مثل مربی و معلم برای ما هستند. نکته نهفته در کار گروهی این است که «اجتماعی بودن» تا میزان چشمگیری یادگیری را تقویت می‌کند.

در این فرایند جذاب نه‌تنها با دیدگاه دیگران آشنا می‌شویم بلکه دیدگاه همدیگر را به اشتراک می‌گذاریم، مخالفت می‌کنیم و یا به چشم‌انداز یکپارچه‌ای در مورد موضوعات مختلف می‌رسیم. چه بسیار دیدگاه‌هایی که ذهنیت ما را در مورد باوری که داریم تغییر یا جنبه‌های ضعیف تفکر ما را به‌خوبی نشان داد.

باور کنیم فقط در کار گروهی با دیگران است که می‌توانیم بخشی یا بخش‌هایی از چشم‌انداز فکری خودمان را تغییر دهیم و باهوش‌تر ازآنچه انتظارش را داشتیم به نظر برسیم.

بهبود دایره واژگان

اجازه بدهید با یک مثال آشنا ادامه بدهم؛ یادگیری زبان دوم. چند نفر از شما تجربه جریمه شدن به دلیل فارسی حرف زدن در کلاس زبان آلمانی یا هر زبان دیگری را دارید؟!

تعامل گفتاری با دیگران تا میزان زیادی بهترین روش برای یادگیری است. بسیاری از مربیان زبان‌های خارجی معتقدند که یادگیری بر اساس موقعیت یکی از اثرگذارترین روش‌ها برای بهبود دایره واژگانی است. چنین موقعیتی فرد یادگیرنده را وادار می‌کند که به زبان دوم خودش حرف بزند تا بتواند در موقعیت‌های اجتماعی متفاوت موفق باشد.

این، یک مثال ساده است که ما به ازای آن را در زندگی واقعی به‌خوبی می‌توانیم پیدا کنیم. هرچقدر تعامل بیشتر و تمایل بیشتری برای کار گروهی داشته باشیم بهتر می‌توانیم با روش‌های حل مسئله ای که دیگران انتخاب می‌کنند آشنا شویم. این ترفند نمایش خوبی از اثر چیرلیدر یا همان جذابیت کار گروهی است.

اینکه دیگران چگونه در مورد موضوعات مختلف « حرف می‌زنند»، از چه کلمات و عباراتی استفاده می‌کنند تا بتوانند یک ماجرا را تعریف کنند بسیار تعیین‌کننده است. حتی در همین فرایند تعاملی ما یاد می‌گیریم چه واژه‌ها و کلماتی بی‌تأثیر هستند و دیدگاه شما را به‌خوبی توضیح نمی‌دهند.

◄ شاید برایتان جالب باشد بدانید که

من، به‌عنوان یک نویسنده محتوا طی همین یک سال اخیر با افرادی در حوزه کاری‌ام ارتباط داشتم که تأثیر بسیار زیادی در تقویت دایره واژگانی در حرفه‌ام داشتند و خواسته یا ناخواسته کمک کردند ادبیات شغلی خودم را تقویت کنم. گاهی که با دوست همکار یا حتی یک غریبه حرف می‌زنم، از تسلطی که برای توضیح یک موضوع دارم شگفت‌زده می‌شوم و این موضوع برایم غرورآمیز است!

یادگرفتن برای یاددادن

این یک حس فاتحانه و غرورآفرین است که در تیم، شما کارشناس جمع باشید. از طرف دیگر اینکه ذهنیت درستی در مورد موضوعات مختلف نداشته باشید هم می‌تواند خسته‌تان کند. اما همین دانایی و آگاهی هم دلیل محکمی برای این نیست که بیشتر برای یادگیری تلاش نکنید.

اگر نقش آموزش‌دهنده یا معلم را دوست دارید نباید فراموش کنید که بهینه‌سازی اطلاعات و دانسته‌هایتان باید مرتب انجام شود. حتی اگر آنچه را میدانید تمام و کمال باشد بازهم لازم است تا بررسی کنید آیا آن‌قدر کافی است که دیگران بتوانند موضوع را درک کنند و نیازی ندارید تلاش زیادی برای آموختن کنید.

به‌عنوان بخشی از فرایند یاددادن به همکاران، بهتر است داده‌هایتان را به بخش‌های کوچک‌تری تقسیم کنید که هر بخش به‌تنهایی و سادگی قابل یادگرفتن باشد. به عبارتی تفکر بر پایه اصول اولیه که یکی از کارآمدترین روش‌ها برای درک دقیق و موشکافانه مطالب است و ذهن را از حالت وابسته و مقلد خارج می‌کند.

آموزش برای مدیریت افراد

یکی از دلایل اصلی تمسخر کار گروهی از طرف بسیاری از اطرافیان ( و چه‌بسا خود ما!) این است که مجبوریم با آن‌هایی کارکنیم که دل‏ خوشی از بودن کنارشان نداریم. بله، این واقعیت دارد.

این تنش بین فردی لزوماً به دلیل تفاوت‌های شخصیتی نیست. شاید ترجیحات یادگیری شما شکل رقابتی داشته باشد درحالی‌که مثلاً گروهی که شما عضو آن هستید، اعضای کم‌حرف، زیادی لفظ قلم و یادگیرنده‌های درون‌گرا باشند. وجود چنین تفاوت آشکاری باعث می‌شود تا موفقیت برای یادگرفتن دچار تنش‌هایی شود که درنهایت مشکلاتی را برای گروه به همراه دارد.

اما مسیر عبور از این چالش فقط تغییر ذهنیت است. اگر در حال حاضر عضو یکی از همین گروه‌های تنش دار هستید، باید خدمت شما عرض کنم که دقت به سناریوی یادگیری گروهی را شانس بزرگی بدانید که به لطف آن می‌توانید مهارت زندگی ساز مدیریت افراد را به‌خوبی بیاموزید.

شاید برایتان جالب باشد که همین مهارت در بسیاری از مناسبات ارتباطی به درد می‌خورد و لزوماً نباید در کار گروهی اتفاق بیفتد. چه بسیار مهمانی‌های شام خانوادگی که وجود تفاوت‌های شخصیتی چشمگیر باعث می‌شود مدیریت درستی برای تعامل بهتر شخصیت‌ها در نظر بگیریم!

شاید پذیرفتن نقش یک مصلح اجتماعی و تلاش برای ارتباط گرفتن افراد مختلف کمی ترسناک و بیش‌ازاندازه متعهدانه باشد ولی شک نکنید اگر صبورانه و هدفمند در این مسیر قدم بردارید و برای بهتر شدن کارگروهی، این تفاوت‌ها را هدایت و مدیریت کنید، جذابیت شخصیتی به‌مراتب بیشتری از آن شما خواهد شد که می‌شود همان اثر چیرلیدر معروف!

اهرمی به نام افراد بااستعداد

زیبایی کار گروهی یعنی تنوع استعدادها و آشنایی با روش‌های مختلف یادگیری. یکی از باارزش‌ترین مزایای فعالیت گروهی همین است! همچنین واضح است که به دلیل تعامل مناسب و کافی با افراد بااستعداد تیم که در فعالیت یا حوزه مشخصی باهوش‌تر و کارآزموده‌تر از بقیه هستند می‌توانیم فرصتی عالی برای ارتقای حرف‌های خودمان هم بخریم.

آن عضو تیم که با اهرم تفکر خلاقانه می‌تواند خروجی کار را به‌خوبی کنار هم قرار دهد به هم‌تیمی‌هایش چشم‌انداز زیبایی از بهبود نهایی محصول را می‌دهد. آن دیگری که یک پژوهشگر بااستعداد است از گروهش در گردآوری اطلاعات برای ارتقای عملیاتی تیم حمایت می‌کند.

** بسیار مهم: تیم پویا قرار نیست همیشه یک صاد پژوهشگر بااستعداد یا یک دال برنامه‌نویس خدادادی ثابت داشته باشد. اگر به استعداد خودتان به‌عنوان مدیر آگاه ایمان داشته باشید پس باید بدانید که آموزش و توسعه دانش بین اعضای تیم، تا دیگر اعضا هم در سطح کارشناسان قرار بگیرند و فوت‌وفن کار را بدانند، چقدر اهمیت دارد.

این یک پیروزی فاتحانه است که دست از کار فرد محور برداریم و با کارگروهی فرصت یادگیری بهتر و عمیق‌تر را به خودمان هدیه بدهیم. چه بسیار استراتژی‌های جدیدی که در همین مسیر برای ارتقای شغلی خود می‌آموزیم و موقعیت ما را به‌عنوان عضوی از یک تیم تقویت می‌کند.

آموختن روش مذاکره

این قسمت احتمالاً برای مدیران و همدردی با آن‌ها نوشته‌شده است! یکی از دلسردکننده‌ترین موارد کارگروهی می‌تواند این باشد که محصول نهایی پروژه تیمی دقیقاً همان چیزی که مدیر می‌خواهد نباشد.

اگر شما یک رهبر کمال‌گرا باشید تماشای « تمام‌عیار نبودن» محصولی که در ابتدا برای گروه تعریف کرده بودید و اکنون در مرحله نهایی به دستتان رسیده می‌تواند یک انرژی سوز کامل باشد.

اما اگر بخواهیم کمی خوش‌بینانه یا دستکم متفاوت به موضوع نگاه کنیم، این خروجی می‌تواند یکی از بخش‌های جذاب کارگروهی باشد که طی یک فرایند اتفاق افتاده است؛ خروجی متفاوت ناشی از تفاوت دیدگاه‌ها!

این یعنی همه اعضای تیم زیر نظر مدیر به هم فرصت و فضای کافی و مناسبی می‌دهند تا ایده هرکسی بخشی از پروژه باشد و به عبارتی هر فردی بخشی از مالکیت پروژه را در اختیار داشته باشد. « بده و بستان» هایی که در کارگروهی اتفاق می‌افتد به‌صورت « وابستگی مثبت متقابل» تعریف شده است که یعنی گروه درهم‌آمیخته می‌شود.

◄ بهتر است همواره به یاد داشته باشید

نادیده گرفتن ایده پردازی‌های اعضای تیم و مذاکره نکردن در مورد آن‌ها باعث می‌شود تا کم‌کم شمع اشتیاق آن‌ها کم‌فروغ شود و دیگر تلاشی برای بهتر شدن نکنند. این اتفاق در بلندمدت اثرات منفی ماندگاری می‌گذارد.

در راستای این هدف، مذاکره و تأیید از ضروریات هر موفقیت تیمی است. واضح است که اعمال سلیقه شخصی در یک پروژه نتیجه‌ای ندارد درحالی‌که اگر هدف اصلی، موفقیت پروژه با همفکری همه اعضای تیم باشد، نه‌تنها موفقیت آن تضمین شده است بلکه بنا بر اثر چیرلیدر، جذابیت شخصیت ناشی از هوش همراهی و همدلی دوچندان می‌شود.

• اینکه تیم و همدلی تیمی مهم است.
• اینکه وابستگی دوسویه ارزش به‌حساب می‌آید.
• اینکه تحمل و بردباری، خود نوعی عمل مثبت شمرده می‌شود.

درس‌هایی است که کار گروهی قرار است در گذر زمان به ما بیاموزد. ارزش‌هایی که جزوی از مهارت‌های هوش عاطفی هستند و ما را تبدیل به شنونده‌های فعال و همراهانی یادگیرنده می‌کنند.

اگر هنوز پا به سرزمین کتابهای صوتی مجموعه نگذاشته اید دیگر بیش از این دست دست نکنید. شاید وقت آن رسیده برای تازه ترین جلسه تیمی خودتان یک کتاب صوتی در حوزه خلاقیت یا مدیریت در گروه واتس اپ یا تلگرامتان دانلود کنید! در ضمن، با دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن کار خودتان را راحت میکنید.

برای پایان

شاید حتی بعد از خواندن این نوشته بازهم دل خونی از کار گروهی داشته باشید و جذابیت‌های آن همچنان در نظر شما، خسته‌کننده و مانع پیشرفت باشد! شاید بد نباشد برای یک‌بار هم که شده کمی مثبت فکر کنید و به خودتان نهیب بزنید که « هی! به یک‌بار امتحانش می ارزه!»

یادآوری می‌کنم که با ورود به گروه و پذیرش نقش در کار گروهی به‌راحتی و با کمترین هزینه با روش‌های نوین یادگیری آشنا می‌شوید و محصولات جدیدی را در این مسیر می‌توانید وارد بازار کنید.

یکی از پرتکرارترین مکان‌هایی که می‌توان اثر چیرلیدر و جذابیت فردی کشف‌شده در کار گروهی را به‌خوبی مشاهده کرد، دانشگاه‌ها و محیط‌های کار است. فعالیت آن‌ها همواره پویایی خود را حفظ می‌کند و اعضای تیم در بسیاری از مواقع از ارتباط سودمندی که بینشان برقرار می‌شود، لذت می‌برند.

راستی، آخرین عکس گروهی که اثر چیرلیدر را در آن به‌خوبی درک کردید چه عکسی بود؟!

منبع:

https://www.skillsyouneed.com/rhubarb/group-work-benefits.html

https://theconversation.com/yes-the-cheerleader-effect-is-real-and-you-can-make-it-work-in-your-favour-92501

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyg.2021.607448/full

این نوشته اثر چیرلیدر cheerleader effect چیست و چه کاربردی دارد؟ برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

تفکر گروهی

آیا تابحال به افرادی برخورده‌اید که وقتی در جمعی شروع به صحبت می‌کنند، تفکرات خودشان را هم‌جهت با تفکر غالب گروه هماهنگ می‌کنند؟ حتی گاهی هماهنگی تفکراتشان با گروه به قیمت تناقض‌گویی در مورد عقایدشان منجر می‌شود.

 گاهی برای خودمان هم پیش می‌آید که موقع تصمیم‌گیری در گروه سعی می‌کنیم بسیاری از قسمت‌های عقاید خودمان را نادیده بگیریم تا با گروه هماهنگ شویم. به نظر شما مشکل از کجا آب می‌خورد؟

ریشه این مشکل را باید در مفهوم تفکر گروهی جستجو کرد. تفکر گروهی مفهومی روان‌شناختی است. این مفهوم به وضعیتی اشاره می‌کند که افراد به خاطر میل درونی برای هماهنگی و ایجاد وضعیتی هارمونیک در گروه، خودشان را با تصمیمات و نظراتی که هیچ ارتباطی به تفکراتشان ندارد تطبیق دهند.

این میل به تطابق و همگرایی با گروه از علاقه ذاتی افراد به اهداف، اعضا و ماهیت گروه سرچشمه می‌گیرد. افراد در این وضعیت سعی می‌کنند از هرگونه مناقشه و درگیری و بحث اجتناب کنند و به همین علت بسیاری از نظرات اکثریت اعضای گروه را بی قید و شرط قبول می‌کنند.

چرا دچار تفکر گروهی می‌شویم؟

درگیر شدن با تفکر گروهی، علل و ریشه‌های متفاوتی دارد. پرداختن به علل تفکر گروهی می‌تواند به درک بهتر این رفتار کمک کند.

اصولا کسانی که درگیر تفکر گروهی می‌شوند، از اینکه نظرات مخالفشان باعث طرد شدنشان از گروه شود، هراس دارند. آنها می‌ترسند با بیان نظرات مخالف جایگاه خود را در گروه از دست دهند یا تنزل پیدا کنند.

از طرفی دیگر، ترس رد شدن افکار توسط دیگران هم می‌تواند یکی از عوامل گروه‌اندیشی باشد. این نوع از ترس‌ها غالبا در خاطرات کودکی و تجربه‌های بد رد شدن افکار توسط والدین یا اطرافیان ریشه دارد.

اما جدا از عوامل روان‌شناختی تفکر گروهی، می‌توان به یک عامل مهم دیگر هم اشاره کرد. ترس از برهم خوردن هماهنگی و یا افت گروه به خاطر بیان افکار متفاوت می‌تواند یکی از عوامل تفکر گروهی باشد. وقتی گروه بیش از اندازه برای افراد ارزشمند می‌شوند و به نوعی به تقدس می‌رسد، پایبندی غیراصولی اعضا بر هماهنگی می‌تواند باعث ایجاد گروه اندیشی شود.

یگی دیگر از عوامل تفکر گروهی، ترس افراد از پذیرش مسئولیت نظرات متفاوت است. معمولا وقتی نظری مخالف جمع داریم و از اینکه به کرسی نشاندن نظراتمان باعث ایجاد مخاطراتی شود که باید به خاطرشان پاسخگو باشیم، از بیان نظرمان طفره می‌رویم؛ چون پرداخت هزینه سنگین این مخاطرات را درتوان خودمان نمی‌بینیم.

دیکتاتوری و جبرگرایی در گروه هم می‌تواند به تفکر گروهی منجر شود. وقتی گروه رهبری مقتدر داشته باشد که جلوی ابراز هر تفکر مخالف و متفاوت را می‌گیرد، سایر اعضا به خودسانسوری دست می‌زنند و با بقیه نظرات هماهنگ می‌شوند. اینجاست که باید از تفکر گروهی حرف زد.

معمولا افرادی که اعتماد به‌نفس کافی ندارند و ارزش و اعتبار هویت‌شان را در گرو عضویت در گروهی خاص می‌بینند، سعی می‌کنند به هر قیمتی عضو آن گروه بمانند. حتی اگر به قیمت سرکوب عقاید و ارزش‌هایشان تمام شود.

عوارض تفکر گروهی

شاید برایتان عجیب باشد که بدانید تفکر گروهی، یکی از مخرب‌ترین عادات در گروه‌ها است که می‌تواند گروهی را به نابودی بکشاند. چطور؟ در ادامه با ما همراه باشید.

تفکر گروهی برخلاف ظاهر فریبنده و خوش قیافه‌اش، پدیده‌ای مخرب به حساب می‌آید. تفکر گروهی می‌تواند از درون باعث فروپاشی یک گروه و یا افت شدید آن شود.

گروه اندیشی باعث می‌شود خلاقیت اعضا سرکوب شود و با تصمیم‌گیری غلط به‌مرور اعضا از گروه دلسرد شوند و تفکر خلاق به کلی زیر سوال یرود.

تفکر گروهی باعث می‌شود که گروه ناخواسته وارد روندهای اشتباه و تصمیمات غلط شود و به شدت تنزل پیدا کند.

تفکر گروهی با اغراق در میزان توانایی‌های گروه، می‌تواند باعث برآورد غلط از وضعیت گروه شود و گروه از درون شروع به فروپاشی کند. وقتی تفکر گروهی بر گروه حاکم باشد، مدیران معمولا وقتی به وضعیت هشداردهنده گروه پی می‌برند که کار از کار گذشته باشد.

چطور بفهمیم وارد پروسه تفکر گروهی شده ایم؟

هروقت در اجتماع یا گروهتان این نشانه‌ها را دیدید، به تسلط پیدا کردن تفکر گروهی شک کنید.

انتقاد ناپذیری

وقتی درگروه نپذیرفتن نظرات مخالف پررنگ باشد، حتما پای تفکر گروهی درمیان است. معمولا در این وضعیت افراد گروه با نظرات مخالف به شدت طرد می‌شوند یا اصلا نادیده گرفته می‌شوند. آنها از اینکه نظرات مخالف را بیان کنند می‌ترسند و یا از درون علاقه‌ای به بیان نظرات مخالف‌شان ندارند و از بیان نظرشان احساس شرمساری یا گناه خواهند کرد.

توهم آسیب ناپذیری

از آنجایی که در تفکر گروهی، اصل بر تبادل اطلاعات موافق و آن دسته از اطلاعاتی است که بر موفقیت گروه صحه می‌گذارند، رفته رفته گروه دچار توهم خودبرتربینی و آسیب ناپذیری خواهد شد. اعضا معمولا درک صحیحی از شرایط و واقعیات ندارند و خود و گروه را به صورت مقدسی شکست ناپذیر فرض می‌کنند.

رفتار براساس الگوهای از پیش تعیین شده

اعضای گروه در وضعیت تفکر گروهی، براساس نوعی رفتار و الگوی از پیش تعیین شده و شعاری رفتار می‌کنند. آنها هرکسی که با خودشان باشد را مقدس و دیگرانی که علیه‌شان هستند را پلید می‌دانند. پیش‌فرض‌های مقدس‌ مآبانه و نگرش سیاه و سفید اعضا از دیگر علایم درگیری آنها با تفکر گروهی است.

عدم درک صحیح واقعیت

از آنجایی که در وضعیت تفکر گروهی، کسی جرات ابراز نظرات مخالف را ندارد، اطلاعات به صورت صحیحی پایش نمی‌شوند و به درستی به اعضا انتقال پیدا نمی‌کنند. تنها اطلاعاتی به گروه خواهند رسید که حاوی اخبار مثبت از وضعیت گروه باشند.

این وضع منجر به عدم درک صحیح از جایگاه و وضعیت گروه خواهد شد و اعضا به درستی از ضعف‌ها و نقاط قوت باخبر نخواهند شد.حال اگر این گروه جمعی از دانش جویان باشند قطعا ضرورت تفکر انتقادی را زیر سوال خواهد برد.

هماهنگی بدون منطق اعضا

هروقت دیدید در گروهی آرا همه اعضا بدون هیچ نظر مخالفی شبیه به هم است، به درست بودن روند کار آن گروه شک کنید. نمی‌توان تفاوت‌های میان عقاید انسان‌ها را انکار کرد و درک شباهت‌های فکری اعضای گروه کمی سخت و مشکل است. شما را نمی‌دانم اما من که با دیدن این وضعیت در گروه یاد نظام کره شمالی می‌افتم!

چطور از ورود به وضعیت تفکر گروهی جلوگیری کنیم؟

گیر کردن در وضعیت تفکر گروهی واقعا نگران کننده است. اما می‌توان با به کار بستن توصیه‌هایی از گیرافتادن در این وضع جلوگیری کرد.

اگر رهبر یا رئیس گروه هستید یا توان تاثیرگذاری بر رهبری گروه را دارید:

• به اعضای گروه آزادی عمل و اختیار بدهید. آنها را در تصمیم‌گیری و ابراز عقاید محدود نکنید و به همه تفکرات اعضا احترام بگذارید.
• از گروه‌های دیگر و روندهای موفقیت‌شان الگو بگیرید و همیشه از بیرون به گروه‌تان نگاه کنید. سعی کنید برای قضاوت روند گروه‌تان تمام پیش‌فرض‌های ذهنی و ارزش‌های از پیش تعیین شده را کنار بگذارید.
• ایجاد فضایی برای تبادل نظر میان اعضای گروه و پویایی جریان مشورت و همفکری می‌تواند تا حدود زیادی از تفکر گروهی جلوگیری کند.
• از اعضای دیگر گروه‌ها بخواهید که روند پیشرفت گروه شما را بررسی کنند و نظراتشان را با شما درمیان بگذارند.
• از اعضای گروه درخواست کنید که اگر راه‌حل‌های متفاوتی دارند با بقیه درمیان بگذارند و اعضایی که نظرات متفاوت دارند را تشویق کنید.
• احترام به فردیت اعضا و نظرات شخصی‌شان، مهم‌ترین کاریست که به عنوان رهبر می‌توانید برای رشد گروه انجام دهید. آن را از اعضا دریغ نکنید.

و در پایان

تفکر گروهی برخلاف اسم مثبتش، نتایج زیان‌باری را بر گروه باقی می‌گذارد. حتما می‌دانید که می‌توانیم این نتایج را به جامعه و سیاست هم گسترش بدهیم. درواقع جامعه چیزی جز گروه بزرگ انسانی نیست. پس هر قاعده‌ای که درمورد گروه‌ها گفته می‌شود در مورد جامعه و سیاست هم صدق خواهد کرد.

 معمولا تفکر گروهی و رفتارهای مشابه این تفکر را نماینده نظام‌های سوسیالیستی و چپ می‌دانند. نظام‌هایی که خواسته یا ناخواسته درخودشان سطوحی از دیکتاتوری و سرکوب را به همراه دارند. اما در مقابل، فردیت و فردگرایی نماینده نظام‌های آزاد و دموکرات شناخته می‌شود.

[su_note note_color=”#a631a8″ radius=”10″ class=””]

البته واقعیت این است که برای رسیدن به نتیجه مطلوب نه می‌توان به فردگرایی مطلق تکیه کرد و نه به تفکر گروهی. بلکه باید از نتایج مثبت هردو تفکر استفاده کرد تا بهترین نتیجه را گرفت.

[/su_note]

نظر شما چیست؟ شما با فردگرایی موافقید یا تفکر گروهی؟

این نوشته آیا با تفکر گروهی آشنا هستید؟ برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.