حقیقتی که یادآوری آن اگرچه تکراری است ولی اهمیت دارد در نظر گرفتن « تفاوت‌ها»ست و منظور از این تفاوت نه فقط تفاوت بین یادگیری بزرگ‌سالان که تفاوت یادگیری بین ما و بچه‌هاست. زندگی آن‌قدر در سال‌های کرونا روی جدی و محتاط خود را به ما نشان داده که با خواندن « ما مثل بچه‌ها یاد نمی‌گیریم» دچار ابهام می‌شویم و برایمان جالب است که دلیل این تفاوت را بدانیم.

تفاوت انواع یادگیری در بزرگ‌سالان و کودکان

به خاطر بسپاریم که:

◄ بچه‌ها در فرایند یادگرفتن به کمک دیگران نیاز دارند، آدم‌بزرگ‌ها خودمحور هستند.

◄ بچه‌ها برای یادگیری دیدگاه مشخص و محدودی دارند، بزرگ‌سالان در مسیر یادگیری از تجربه زیسته خودشان بهره می‌برند.

◄ بچه‌ها حتی از فرعیات هم در فرایند یادگیری استقبال می‌کنند، بزرگ‌ترها به کاربرد مستقیم مواد بیشتر توجه دارند.

◄ کودکان یاد می‌گیرند چون بزرگ‌ترها می‌گویند، بزرگ‌سالان به انگیزه بیشتری نیاز دارند.

با خواندن این چند سطر فرایندهای یادگیری در بزرگ‌سالان پیچیده‌تر از یادگیری در کودکان است و باید که در نظر داشته باشیم افراد به‌تناسب سن و سالشان در این فرایند شرکت می‌کنند.  نکته‌ای که ممکن است برای شما هم جذاب باشد اضافه شدن مواد و ابزار خاص به چارچوب انواع یادگیری است و ابزار آموزش کمک بزرگی می‌کند تا یادگیری عمیق‌تر اتفاق بیفتد.

چرا روی یادگیری عمیق تأکید می‌کنیم؟ این تأکید به دلیل ناتوانی ما در مدیریت و استفاده از اطلاعاتی است که با حجم زیادی دریافت می‌کنیم. شاید قدرت کنترل این حجم بالا و دریافت حتی بیشتر را داشته باشیم، ولی تازمانیکه نیاز باشد از آن استفاده کنیم متوجه سخت بودن کار نمی‌شویم. ابزار و مواد درواقع کمک می‌کنند تا سخت بودن یادگیری بعد از دریافت اطلاعات ساده‌تر شود.

وقتی به فرد آموزش داده می‌شود او با خیال راحت می‌گوید مواد و ابزار درستی برای یادگیری در اختیار من قرار گرفته است و با در نظر گرفتن همین اصل بار شناختی حاصل از آموختن بیشتر می‌شود.

انواع یادگیری در افراد را بیشتر بشناسیم

روش یادگیری یک نویسنده یا مترجم با سیستمی که یک نانوا یا برنامه‌نویس برای آموختن دنبال می‌کند متفاوت است. این اصل طی پژوهش‌های زیادی ثابت‌شده. شاید بد نباشد پیش از اینکه مشخص کنید از چه روشی استفاده کنید، آگاهی بیشتری از انواع یادگرفتن داشته باشید.

یادگیری بصری/ فضایی

پردازش اطلاعات یا به عبارت ساده‌تر، یادگرفتن در این نوع یادگیری با دیدن تصاویر انجام می‌شود. فرد به لطف الگوهای بصری واضح، تصاویر و گرافیک‌های مختلف که کلمات کمتری در خود دارند موضوع را بهتر درک می‌کند. جالب اینجاست چنین فردی به معنای واقعی غرق در جزئیاتی می‌شود که ممکن است برای دیگران عادی باشد و ارتباط خوبی بین اجزای بصری پیدا می‌کند.

آموزش مناسب برای افراد بصری

این گروه از در اختیار داشتن خطوط و رنگ‌ها و زندگی میان جدول‌های مختلف و شکل‌های ریزودرشت لذت می‌برند و با پاورپوینت، ویدئو و عناصر گرافیکی میانه خوبی دارند. آن‌ها را با هر آنچه چشم‌هایشان را نوازش می‌کند تنها بگذارید.

یادگیری شنیداری

او با شنیدن، می‌آموزد. درواقع ۷۵% اطلاعات را این‌گونه در ذهن ذخیره می‌کند. قسمت عجیب ماجرا اینجاست که ۳۰% افراد آموزنده‌های شنیداری هستند درحالی‌که بخش زیادی از فضای آموزشی روی این روش یادگیری متمرکز است.

شاید برایتان جالب باشد

ساده‌ترین برنامه برای آموزش به این افراد، آموزش مبتنی بر شنیدن است. حتی مدارس هم از اهمیت آن غافل نشده‌اند!

آموزش مناسب برای افراد شنیداری

او با دعوت به یک سخنرانی، فروارد یک پادکست به پیام‌رسان یا برگزاری کلاس به روش صوتی ( معلم و دانش‌آموز)، شرکت در گفت‌وگوها یا مذاکرات ( حتی شنونده صرف بودن) یا فعالیت در چت‌های گروهی انرژی می‌گیرد و بهتر می‌آموزد. دسترسی به این منابع یادگیری انگیزه کافی به او می‌دهد.

چنین فردی بیشتر به ارائه شفاهی موضوع علاقه دارد و اگر دانش‌آموز باشد از پای تخته رفتن و درس جواب دادن لذت می‌برد. برای او با صدای بلند حرف زدن و دیده‌ها و شنیده‌ها را تعریف کردن جذاب است. در میان همه انواع یادگیری، آموزنده‌های شنیداری نمی‌توانند با دیدن یاد بگیرند چون اهل تکرار کردن دیده‌هایشان هستند.

ارتباط با آموزنده/ افراد شنیداری چگونه است؟

خیلی ساده! با او حرف بزنید. فقط فراموش نکنید که اگر در موقعیت جلسه یا هر نشست مشابه هستید لحن گفتار حرف اول را می‌زند. برای خروج از یکنواختی چنین فضاهایی بهترین راهکار جلب‌توجه چنین افرادی با تغییر لحن است. آن‌ها با نمودار و اینفوگرافی خوشحال نمی‌شوند!

•• مهم: از ترفند یادداشت کلمات روی تخته که ممکن است واضح شنیده نشوند یا عموماً سخت تلفظ هستند نباید غافل شد.

حتی می‌توان در یک دورهمی به‌راحتی تشخیص داد که کدام شخص، شنیداری است. او در مکالمات سؤال زیادی می‌پرسد و عموماً تمایل بیشتری برای به زبان آوردن هر آنچه مربوط به موضوع گفت‌وگو می‌شود دارد. تنها چیزی که ممکن است حواس او را پرت کند، صداهای بیرونی می‌تواند باشد. پس گفت‌وگو، جلسه یا هر برنامه مرتبط دیگر را طوری باید مدیریت کرد که کوتاه، مفید و تأثیرگذار باشد با تأکید بر کوتاه بودن.

این دسته از افراد به‌خوبی شما را با تعریف‌ها و بازخوردهای مؤثر خود به‌صورت کلامی به وجد می‌آورند و جالب است بدانید که با یادگرفتن دستورالعمل‌ها دیگر نیاز نیست نکته‌ای را برایشان بازگو کنید.

یادگیری زبانی

او با صحبت کردن و زبان است که می‌آموزد. از چنین افرادی به‌عنوان کتاب‌خوان‌های کهنه‌کار نام می‌برند که قدرت یادگیری چند زبان را دارند. او با اشاره به ظرافت‌های زبانی در زبان مادری‌اش می‌تواند برای اطرافیان جذاب باشد.

یادگیرنده متکی به زبان و ادبیات مثل شخصی که در یک گروه کتاب‌خوانی کتاب می‌خواند از پرسش‌های مشخص برای درک مطلب استفاده می‌کند. از طرفی ارتباط با او عموماً ساده است. چراکه بعد از شنیدن حرف‌های شما می‌تواند چکیده‌ای ازآنچه گفتید ارائه بدهد تا نشان بدهد چقدر به حرف‌های شما دقت کرده است و آیا شنونده فعال این رابطه بوده یا خیر.

آموزش مناسب برای افراد زبانی

افراد زبانی هر چیزی را که شما می‌نویسید در نظر می‌گیرند. پس بهترین روش ارتباط و آموزش به آن‌ها استفاده از تخته‌های مباحثه است تا هر نکته‌ای در دسترس دید آن‌ها و شما قرار بگیرد.

همچنین حضور در گروه‌های مباحثه کوچک، کتاب‌خوانی‌های هدایت‌شده و تمرین‌های نوشتاری برای این گروه جذاب است. برنامه‌های تلویزیونی و فیلم‌هایی که زیرنویس دارند هم از جمله موردعلاقه های آن‌ها شمرده می‌شوند.

یادگیری محاسباتی/ عقلانی

او اهل استفاده از فرایندهای متفاوت برای مرحله‌بندی با هدف یادگیری است. چیزی در مورد روش علمی شنیده‌اید؟ این روش بهترین مثال است که مراحل زیر را شامل می‌شود:

◄ مشاهده دقیق

◄ زیر سؤال بردن و شک به مشاهدات

◄ در نظر گرفتن فرضیات شناختی که روی برداشت افراد از مشاهدات تأثیر دارد.

تجزیه‌وتحلیل موضوعات با هدف حل مسئله هنر این گروه از افراد است. بنابراین اگر نگران سطح کیفی روند آموزشی خود هستید، یادگیرنده عقلانی به‌راحتی شما را راهنمایی خواهد کرد.

آموزش مناسب برای افراد محاسباتی/ عقلانی

آن‌ها مهارت خوبی در شناسایی مشکل و ارزیابی آن دارند. روش بازی گونه سازی Gamification یا یادگیری مبتنی بر تلاش و پاداش خارج از فضای سنتی و خشک آموزشی، انگیزه بیشتری به این یادگیرنده‌ها می‌دهد.

همچنین از فهرست بندی مطالب، ساخت نمودار و دنبال کردن یک ساختار منطقی برای یادگیری مطالب جدید استقبال می‌کنند.

یادگیری درونی  Intrapersonal

او به‌تنهایی و تفکر برای جذب اطلاعات جدید نیاز دارد. فضا و زمان کافی برای این متفکرین خاموش دو عنصر حیاتی به‌حساب می‌آید تا به لطف آن بتوانند مواد جدید را یکپارچه کنند. نتیجه می‌شود دیدگاه‌های عمیقی که اطلاعات قدیمی را در تنظیمات جدید قرار می‌دهد.

روش این نوع از بهترین انواع یادگیری گردآوری نظرات جدید و ایجاد ارتباط بین هر آنچه ممکن است شفاف نباشد، است.

آموزش مناسب برای افراد درونی

این گروه از افراد به نقش زمان برای تفکر انعکاسی اهمیت زیادی می‌دهند. وقتی اطرافیان این اهمیت را درک کنند و حتی فرصت بیشتری به آن‌ها بدهند، نتیجه مشارکت بیشتر در گروه‌ها و مباحثات خواهد بود. اگر در جمع خود کسی را دارید که به‌خوبی حوادث را گزارش می‌دهد یا ارزیابی خوبی در مورد برنامه‌ها ارائه می‌کند، او یک یادگیرنده درونی است.

•• مهم: انیشتین، سقراط، افلاطون و بسیاری از متفکرین برجسته جهان که شیفته صرف زمان بیشتر برای یادگیری و تفکر بودند از جمله این افراد هستند.

یادگیری بین فردی  Interpersonal

ارتباطات اجتماعی و عموماً، مردم برای چنین فردی اهرم یادگیری هستند. تعاملات بین فردی کمک می‌کند تا آن‌ها به‌خوبی اطلاعات را دریافت و پردازش کنند. آن‌ها راه‌حل‌هایی را که اجتماع ارائه می‌کند و بحث و تبادل‌نظر را یک پل ارتباطی خوب برای انتقال اطلاعات به حافظه می‌دانند.

خاصیت برونگرا بودن این افراد و بالا بودن سطح هوش هیجانی آن‌ها یک دلیل محکم برای هدایت بحث‌هاست و در چنین جمع‌هایی می‌توانند راه‌حل‌های اجتماعی خوبی ارائه بدهند. همچنین توانایی قابل‌توجهی برای ارزیابی افراد در فرایند یادگیری دارند و اطلاعات خوبی در این مورد به گروه می‌دهند.

آموزش مناسب برای افراد برونگرا

این گروه از افراد علاقه‌مند به‌موقعیت‌های اجتماعی هستند. با هدایت فرایند یادگیری آن‌ها از گروه‌های کوچک به جمع‌های بزرگ و تأثیرگذار می‌توانید شاهد تقویت یادگیری آن‌ها باشید.

یادگیری حرکتی  Kinesthetic

او با عمل کردن یاد می‌گیرد. برای چنین فردی توضیح دستورالعمل کافی نیست بلکه باید با دستانش تجربه کند و وارد عمل شود.

آموزش مناسب برای افراد حرکتی

آموزش‌های تجربی (در حین کار) بهترین روش یادگیری برای این دسته از آموزنده‌هاست. پیشنهاد می‌کنم همراه با یادگیرنده، یک مربی حضور داشته باشد تا تمرین‌های عملی را در فرایند آموزش انجام دهد. انتخاب آموزش‌های مجازی VR یا واقعیت افزوده AR هم از دیگر روش‌های یادگیری به این افراد است.

•• مهم: توجه داشته باشید که یادگیری حرکتی به‌خوبی آموزش نوشتاری یا تصویری مفید نیست و تأثیر ندارد.

آشنایی با ۵ نوع از انواع اختلالات یادگیری

اختلالات یادگیری یا ریشه ژنتیک دارد یا فاکتورهای عصبی طوری کارکرد مغز را تحت تأثیر قرار می‌دهند که روی فرایندهای شناختی مرتبط با یادگیری فرد اثر می‌گذارند. چنین مشکلاتی مهارت‌های اصلی مثل خواندن، نوشتن یا محاسبه کردن را دچار اختلال می‌کنند و در حالت عمیق‌تر ممکن است به مهارت‌هایی مثل سازمان‌دهی، برنامه‌ریزی زمانی، تفکر انتزاعی، حافظه کوتاه/بلندمدت و توجه آسیب وارد کنند.

این اختلالات به‌گونه‌ای هستند که زندگی شخصی و حرفه‌ای فرد و روابط او را تحت تأثیر قرار می‌دهند. اما اگر در سال‌های ابتدایی مدرسه این نارسایی‌ها شناسایی و درمان شوند در بزرگ‌سالی برای فرد دردسر جدی ایجاد نمی‌کند. درحالی‌که با نادیده گرفتن این موضوع و تأخیر در شناسایی نشانه‌ها، اختلالات در دوران تحصیل قبل از دانشگاه و زندگی کاری فرد گریبان او را می‌گیرد و مشکلات جدی برایش به همراه دارد بی‌آنکه بداند چرا مشکلاتی در روابط و کار خود دارد.

•• نکته: اختلالات یادگیری را نباید با مشکلات یادگیری اشتباه گرفت. دومی بیشتر به دلیل ناتوانی بینایی، شنیداری و حرکتی اتفاق می‌افتد یا ناشی از اختلالات ذهنی و همچنین اختلالات عاطفی و همچنین به دلیل نابرابری‌های محیطی، فرهنگی یا اقتصادی ایجاد می‌شود.

به‌صورت کلی اگر بخواهم اشاره کنم، اختلالات در انواع یادگیری در افرادی تشخیص داده می‌شود که میانگین یا بالاتر از میانگین بهره هوشی را دارند. در چنین وضعیتی اغلب شکافی بین ظرفیت فردی و دستاوردهای واقعی به وجود می‌آید و به همین دلیل آن را « اختلال پنهان» می‌نامند؛ فرد ظاهراً بسیار عادی به نظر می‌رسد و شخصیت باهوشی دارد که دستاوردهایش در تحصیل، کار، روابط و سایر تعاملات چشمگیر است. شاید بهتر باشد با پنج نوع از شایع‌ترین انواع این ناتوانی‌ها بیشتر آشنا شویم.

دیس کالکولیا Dyscalculia

یا اختلال ریاضی که برگرفته از کلمه calculation ( محاسبه) است توانایی فرد برای درک اعداد و یادگیری ریاضی را هدف قرار می‌دهد.

افرادی که با این نوع اختلال از انواع یادگیری دست‌وپنجه نرم می‌کنند مهارت‌های محاسبه آسیب‌دیده‌ای دارند و به‌سختی می‌توانند اعداد به بفهمند و از پس معادلات ریاضی بربیایند.

این ناتوانی ارتباط نزدیکی با ضعف بیان اعداد اصلی و همچنین پردازش محاسباتی دارد که درنهایت باعث می‌شود فرد دسته‌بندی اعداد را انجام دهد ولی قادر به شمارش نباشد.

ازآنجاکه مهارت‌های ریاضی برای حل مسائل ریاضی در سطح بالاتر لازم است، ضعف تفکر تحلیلی هم احتمالاً در این افراد تشخیص داده می‌شود.

دیس گرافیا Dysgraphia

یا اختلال نوشتن، توانایی نوشتن و مهارت‌های حرکتی فرد را هدف قرار می‌دهد.

این ناتوانی شامل اختلال در نوشتن خودکار و منطقی حروف و اغلب عددنویسی می‌شود که مورد دوم ناهماهنگی‌هایی را در دانش ریاضی فرد ایجاد می‌کند.

دیس گرافیا باعث می‌شود تا فرد درگیر مشکلاتی در به خاطر سپردن و بازخوانی خودکار حروف و اعداد باشد. همچنین از دیگر دردسرهای ناشی از اختلال موردنظر، ناتوانی‌های اجرایی مثل برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی است.

دیس لکسیا Dyslexia

یا نارساخوانی، توانایی فرد در روان‌خوانی واژه‌ها را هدف قرار می‌دهد.

روان‌خوانی، فهم معنی و تلفظ واژه‌ها از جمله مشکلات فرد درگیر این اختلال است. با چنین زمینه‌ای وقتی فرد باید درک درستی از مطلب و متن موردنظر داشته باشد به مشکل جدی برمی‌خورد.

این نوع اختلال در انواع یادگیری کاری می‌کند تا بیشتر مواقع فرد دچار کمبود آگاهی آوایی و واجی شود و این به معنی ضعف در شنیدن و تشخیص و تلفظ ساختار آوایی کلمات شود. بدین ترتیب نباید از او انتظار درک آوایی و بخش‌بندی درست کلمات را داشت.

همچنین احتمال ناتوانی فرد در پردازش خطی کلمات در یک جمله وجود دارد. یعنی او نمی‌تواند حروف یا ترکیبی از کلمات صدادار را به‌صورت روان و گویا بخواند.

اختلال غیرکلامی  non-verbal learning disabilities

ناگفته نماند که این نوع به‌تازگی در فهرست پنج اختلال یادگیری مهم قرار گرفته است. بنا بر پژوهش‌های انجام‌شده، حدود ۵% افراد با اختلالات یادگیری از مشکلات شناختی-رفتاری و تحصیلی رنج می‌برند که مرتبط با همین ناتوانی یادگیری غیرکلامی است.

در همین مطالعات مشخص شد که ناتوانی‌های غیرکلامی مربوط به مشکلاتی در سه حوزه مهم زیر دارند:

• مهارت‌های حرکتی motoric skills
• حافظه دیداری- مکانی visual-spatial organizational memory
• توانمندی‌های اجتماعی social abilities

نکته جالب‌توجه توانایی‌های مناسب و کافی افراد درگیر به این اختلال در داشتن گنجینه واژگانی خوب، مهارت‌های زبانی پایه و خواندن و درک مطلب قوی است.

اختلال زبانی نوشتاری/ شفاهی Oral / Written Language Disorder

توانایی درک فرد ازآنچه می‌خواند و می‌گوید را هدف قرار می‌دهد.

فرد درگیر این اختلال و همچنین اختلال ویژه درک مطلب مشکلاتی در درک یا بیان شفاهی یا نوشتاری موضوع دارد. ضعف چشمگیر فرد در درک معنا و شناخت دستور زبان متن از دیگر مشکلات گریبان گیر او به شمار می‌آید.

نمونه زیر به‌خوبی کمبود چنین توجهی را در فرد نشان می‌دهد:

« پتو روی کودک کشیده شده است.»

درحالی‌که فرد مبتلابه اختلال درک مطلب و دستور زبان، می‌تواند جمله « کودک روی پتو کشیده شده است» را هم درست بداند.

معرفی کتاب

شاید فرصت خوب باشد تا با دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن، گشت کوتاهی در کتابخانه صوتی مجموعه بزنید و با انتخاب چند کتاب راهگشا، درک بهتر و عمیق‌تری از فرایند یادگیری و اتفاقات اعجاب‌انگیزی که در این مسیر برای مغز می‌افتد پیدا کنید.

بهتر میدانم چند نمونه از کتاب‌های صوتی شنیدنی را معرفی کنم:

از خوب به عالی اثر جیم کالینز James C. Collinse

با خواندن این کتاب ، بیشتر باورهای فعلی خودتان را زیر سؤال می‌برید. این کتاب تعاریفی جدید از واژه‌هایی چون مدیرعامل قدرتمند، مدیریت، به دست آوردن تمام و کمال و یکپارچه کردن سازمان‌ها ارائه می‌دهد و می‌فهمیم که متوسط بودن برای موفق بودن کافی نیست بلکه خوب بودن و حرکت به‌سوی عالی شدن، کلید موفقیت است.

شاید فکر کنید از خوب به عالی یک کتاب مدیریتی و مناسب برای صاحبان کسب‌و‌کار است؛ اما این کتاب راز رسیدن به عالی‌ترین جایگاه انسانی و تفکر خلاق را به شما می‌آموزد. این کتاب به شما یاد می‌دهد در هر موقعیتی که قرار دارید، می‌توانید با وسعت بخشیدن نگرش خود، به جایگاهی والاتر دست‌یابید.

۵۹ ثانیه به قلم ریچارد وایزمن  Richard wiseman

وایزمن در کتاب ۵۹ ثانیه، یک کتاب خودیاری مؤثر و کمک‌کننده، به شما می‌آموزد که فکر کردن چطور می‌تواند شکل رفتار شما را تغییر دهد و تغییرات بزرگی در زندگی‌تان به وجود بیاورد. با خواندن این کتاب خواهید آموخت که: چرا حتی فکر به ورزش کردن و به باشگاه رفتن هم می‌تواند به حفظ فرم بدنتان کمک کند. چطور گل در گلدان خانه می‌تواند شما را به انسان خلاق‌تری تبدیل کند. چرا کارهای عجیب و درعین‌حال بی‌اهمیتی مانند قرار دادن یک مداد میان دندان‌ها می‌تواند باعث شادی شما شود!

هردو کتاب را با صدای گرم خانم کاترین صادقپور خواهید شنید.

پایان‌بخش

سفر به دنیای شگفتی‌های مغز شاید به‌تازگی و با پیچیده‌تر شدن زندگی‌های سنتی و ساده جوامع انسانی، جذابیت پیدا کرده است. بسیاری از ما شاید حتی برایمان مهم نبوده باشد که چطور می‌شود برای یک رفتار تکراری در زندگی، چنین دسته‌بندی مهم، متنوع و جالبی داشت. در این مقاله شما با هفت مورد از انواع یادگیری بیشتر آشنا شدید و احتمالاً برایتان تازگی و لطف قدم گذاشتن به باغی مخفی را داشته باشد!

دراین‌بین، اختلالات یادگیری از جمله وابسته‌های فرایند یادگیری در زندگی بشر است که در زندگی مدرن بیش‌ازپیش جلب‌توجه می‌کند. درواقع این نوع اختلالات مشکلی نیست که با انواع روش‌های درمانی برطرف شود. بلکه فرد مبتلا و اطرافیان درگیر باید آن را به چشم یک چالش در تمام طول عمر فرد ببینند.

اگرچه با چاشنی حمایت درست و مداخلات درمانی و دارویی مناسب و به‌موقع فرد مبتلا دستاوردهای چشمگیری در عرصه‌های مختلف زندگی خواهد داشت.

به خاطر بسپاریم که اختلالات یادگیری یک چتر است که تعدادی از خاص‌ترین ناتوانی‌ها را در زیر خود جا داده است و از جمله آن‌ها می‌توان دیسلکسیا و دیسگرافیا را نام برد. بهترین کمک دیگران به فرد درگیر این است که این نشانه‌ها را شناسایی و برای کمک به فرد کمک‌های راهبردی در نظر بگیرند.

منبع:

https://www.verywellmind.com/learning-theories-in-psychology-an-overview-2795082

https://ldaamerica.org/types-of-learning-disabilities/

https://www.inc.com/molly-reynolds/how-to-spot-visual-auditory-and-kinesthetic-learni.html

این نوشته انواع یادگیری و ۷ نوع از قابلیت های شگفت انگیز مغز برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

چند وقت پیش سوار اتوبوس بین‌شهری شمال – تهران که بودم، با نوجوان ۱۵ ساله‌ای آشنا شدم که فرصت پیش آمد تا باهم در مورد آینده‌اش حرف بزنیم. قرار گرفتن در موقعیت آموزشی جدید به دلیل کرونا او را هم دچار افت و دردسر تحصیلی کرده بود و بسیار کلافه و ناامید به نظر می‌رسید. وقتی نوبت به اهداف شغلی‌اش رسید گفت که می‌خواهد بدلکار شود یا در سیرک کار کند.

وقتی داشت رؤیای شغلی dream job خودش را با جزئیات برای من تعریف می‌کرد هم‌زمان فکرم درگیر چند سؤال زیر بود که:

• اصلاً برای عملی شدن این رؤیاها هیچ دوره‌ای دیده است؟ مثلاً کلاس کاراته یا حرکات موزون.
• برنامه خاصی برای آن‌ها چیده است؟
• از نزدیک در تیم سیرک خلیل عقاب (مثلاً) بوده و کار آن‌ها را از نزدیک دیده؟

و هرچه بیشتر توضیح می‌داد من به جواب سؤال‌ها هم راحت‌تر می‌رسیدم. ظاهراً به این نتیجه رسیده بود که آن‌قدر شگفت‌انگیز و خاص است که حتماً یکی از آن دو رؤیایش عملی می‌شود.

تفکر آرزومندانه در کودک و پدر و مادری خسته

پدر و مادرها خیلی از مواقع از روبه‌رو شدن با چنین کودکی وحشت می‌کنند. کودکی که اهل پشت گوش انداختن است و کمبود قابل‌توجه انگیزه دارد چون خیلی از مواقع تلاشی برای رسیدن به اهدافی که در موردش با دیگران حرف میزند نمی‌کند.

** هدف بدون برنامه، فقط یک آرزو است. **

چنین وضعیتی یک منطقه کاملاً مشخص برای نبرد قدرت است؛ جنگ بین والدین و بچه‌ها. احتمالاً شما هم جزو پدر و مادرهایی هستید که با هل دادن، غرولند کردن و تهدید بچه‌ها امید دارید وارد عمل بشوند. هر عملی که آن‌ها را از بودن در مسیر فعلی وارد وضعیت مشخص و سرراستی کند.

این احتمال زیاد هم هست که هرچه بیشتر به او برای رسیدن به «یک هدف مشخص» فشار بیاورید او مقاومت بیشتری برای مخالفت کردن با شما نشان می‌دهد. با بیشتر شدن این مقاومت، نگرانی شما هم در مورد آینده فرزند بیشتر می‌شود. اینجاست که خانواده پا به چرخه معیوب دلواپسی و اضطراب می‌گذارد.

تفکر آرزومندانه در کودک : عبور موقت یا عادت همیشگی؟

بهتر است از اهمیت درک یک موضوع غافل نشویم. اینکه غرق شدن بچه‌ها در چنین افکاری عمدی نیست. بلکه نوعی از خطای فکری است که عموماً در بچه‌ها، همچنین ما آدم‌بزرگ‌ها، پیش می‌آید. شاید بد نباشد با آوردن یک مثال از زندگی خودم از عادی بودن تفکر آرزومندانه بیشتر بنویسم.

همیشه به خودم می‌گویم «دیگه وقتشه پول پس‌انداز کنم.» یا «می‌خواهم برای ارتقای شغلیم در دوره‌های فنی جدید ثبت‌نام کنم.» و بعد به خودم می‌آیم و می‌بینم قدمی برای عملی کردن حرف‌هایم برنداشته‌ام.

چه با یک بچه روبه‌رو باشید چه پای خودتان در میان باشد، تفکر آرزومندانه یک باور اشتباه در مورد خود است که می‌گوید «این فکر من جواب می‌ده» درحالی‌که هیچ برنامه واقعی یا تلاش قابل‌توجهی به سهم خود نداریم. کسی که خودش را درگیر چنین طرز فکری می‌کند ممکن است در این جملات گرفتار شود که «وقت برای انجام این کار هست. بهتره فعلاً نگرانش نباشم.»

کلید مبارزه با این افکار خطاساز، داشتن تجربیاتی برای به چالش کشیدن آن‌هاست. با ورود به بزرگ‌سالی و بلوغ فکری، دیگر همه ما آن‌قدر صاحب‌تجربه شده‌ایم که فرق بین هدف و آرزو را بدانیم.

این موضوع در کودک شکل متفاوتی دارد. «جادوی» پنهان در تفکر آرزومندانه وسیله موفقیت است به‌جای اینکه «سخت‌کوشی» و «تمرکز» برای رسیدن به هدف جای آن را بگیرد. نکته‌اینجاست که او توانایی چندانی برای تشخیص این وضعیت، مثل ما، ندارد.

با توجه به اینکه چنین افکاری شکل چالش به خود می‌گیرد، ولی به نظر من زمینه‌ساز گرفتار شدن کودک به عادات نادرست است که اتفاقاً کنار گذاشتن آن‌ها وقتی قرار است پا به دنیای واقعی بگذارند، کار سختی می‌شود. دنیای واقعی همان‌جایی است که او با هیچ کاری نکردن به هیچ جایی نمی‌رسد.

تفکر آرزومندانه در کودک و عزت‌نفس

شاید بد نباشد این‌طور به موضوع نگاه کنیم که وقتی روی بچه‌ها حساب نمی‌شود تا برای رسیدن به اهدافشان تلاش کنند یا حتی با مسئولیت‌هایشان روبه‌رو نمی‌شوند، خیلی از آن‌ها با کمترین تلاش برای انجام کارهایشان مشکلی ندارند. کودک و نوجوان باید طوری تربیت شوند که بدانند زمان‌هایی باید مسئولیت کارهایی را که انجام دادند، ولی نمی‌خواستند انجام بدهند، بپذیرند.

** مهم: مسئولیت‌پذیر کردن کودک به او یاد می‌دهد تا ارزش سخت‌کوشی و پشتکار را بفهمد. این وضعیت کمک می‌کند تا وقتی ساعت خیال‌بافی تمام می‌شود آن‌ها هم به نتیجه خوبی رسیده باشند و بدانند که وقت تلاش واقعی در دنیای واقعی است.

همان‌طور که همه میدانیم، سخت‌کوشی باعث تقویت عزت‌نفس (لینک) و به انجام رساندن کارهایی است فکر می‌کنید از پس آن‌ها برنمی‌آیید. همین موضوع در مورد کودک هم درست است؛ اگر تلاشی نکند و مزه سروکله زدن با کار و موفق نشدن را نچشد، چطور می‌تواند ارتباط بین سخت‌کوشی و حس خوب (عزت‌نفس بالا) را درک کند؟

پیشنهاد می‌کنم همچنان که خواننده ادامه نوشته هستید به این موضوع بیشتر فکر کنید که اگر شعله انگیزه در وجود کودک رقصان است، برای شروع هرگز دیر نیست. باید به او این قانون را بیاموزیم که با گوشه‌ای نشستن و هیچ کاری نکردن قرار نیست اتفاق خوبی بیفتد.

چطور با تفکر آرزومندانه در کودک روبه‌رو شویم؟

صمیمانه باور دارم که نباید از کنار یک واقعیت، ساده رد شویم. این واقعیت است که رؤیای فرزندتان برای بازیگر یا یک بسکتبالیست حرفه‌ای شدن به‌اندازه کافی قابل‌قبول نیست تا کوتاهی کند و با خودش بگوید «بالاخره که میشه. هنوز وقتش نرسیده!». این اتفاق و باور که بین سنین دوازده تا حتی سال‌های دانشکده می‌افتد بسیار شایع است.

برای مدیریت و کنترل چنین طرز فکری شاید بهتر باشد سه مرحله زیر را دنبال کنید.

تحقیق و کشف استعداد

اگر هدف شما این است که کودک تکالیف مدرسه‌اش را انجام بدهد یا با اعضای خانواده‌اش رفتار درستی داشته باشد. فکر نمی‌کنم این مرحله به درد شما بخورد و بهتر است سریع‌تر به سراغ مرحله دوم بروید!

اما اگر با رؤیاهای او طرف هستید شاید بهتر باشد باهم در مورد آرزوهایش حرف بزنید و کمک کنید تا با یک جست‌وجوی ساده در اینترنت با قلمروی علائق و سرگرمی‌هایش بیشتر آشنا شود. بهترین کمک و همراهی به بچه‌ها، دادن اطلاعات دقیق و واقعی در مورد رؤیایی است که در سر دارند.

شاید بهتر می‌بود آن روزی که با دوست پانزده‌ساله‌ام در مورد شغل موردعلاقه‌اش حرف می‌زدم، به او یک چشم‌انداز واقعی در مورد آنچه دوست دارد می‌دادم و برایش می‌گفتم که برای بدلکار شدن بهتر است با انجمن بدلکاران ایران آشنا شود یا از نزدیک فعالیت چند سیرک معروف در تهران را تماشا کند. بدین ترتیب به او کمک می‌کردم تا با محیط کار، درآمد و آینده حرفه‌ای‌اش واقعی‌تر آشنا شود.

** فراموش نکنید که

تحقیق و کشف استعداد نباید یک فرایند سخت‌گیرانه طولانی باشد. جنبه سرگرمی و اکتشافی ماجرا را بیشتر کنید تا تعاملی که با تفکر آرزومندانه در کودک دارید، او را خسته و دل‌زده و ارتباط شما را شبیه تنبیه و کنترل نکند.

در این زمینه خوشبختانه بسیاری از انتشارات ایران اقدام به نشر کتاب مشاغل برای کودکان کرده‌اند. در کنار تصاویر جذاب، مشاغل مختلفی توضیح داده می‌شود.

هدف سازی

در یک مکالمه صمیمانه با کودک، از او بخواهید تا هدفی را که مربوط با علاقه اوست مشخص کند. این هدف حتی می‌تواند برای تغییر یک رفتار در او باشد که قبلاً باهم در موردش حرف زده‌اید.

فراموش نکنید که هدف‌گذاری ازجمله کارهای سخت برای بچه‌هاست مخصوصاً اگر مسئولیت تعیین آن با خودشان باشد. برای نمونه؛ اگر برای انجام تکالیف مدرسه تنبلی می‌کند، قدم‌های بزرگ برندارید! اول‌ازهمه او باید دلش بخواهد در طرحی که تنظیم کرده‌اید و تشویقی‌هایی که در نظر گرفته‌اید مشارکت کند.

زمانی در گفت‌وگو با یکی از مشاوران تحصیلی متوجه این واقعیت شدم که دانش‌آموزان وقتی قرار است هدف‌گذاری کنند اول‌ازهمه برنامه‌ای برای خودشان می‌ریزند که مفهوم عجیب زیر را در دل خودش جای داده است:

« من حسابی کار می‌کنم»

البته این جمله خیلی هم عالی است ولی مصالح کافی برای تمام کردن کار نیست. اما وقتی از او بپرسیم « کی میخوای حسابی کار کنی؟» یا « اونچه که انجام میدی بهم میگه که چقدر داری حسابی کار می‌کنی». با گفتن این جملات به او نشان می‌دهیم که هدف نیاز به برنامه‌ریزی خاص، قابل‌مشاهده، قابل ارزیابی و یک نگاه واقعی دارد.

اما برای اینکه مطمئن شوید تفکر آرزومندانه در کودک شما قرار است جای خود را به واقع‌گرایی و هدفمند بودن بدهد، بهتر است کیفیت تفکر بر پایه اصول اولیه را در او ارزیابی کنید و ببینید چقدر با روش « پنج چرا؛ چه کسی، چه چیزی، چه زمانی، کجا، چرا و چطور» می‌توانید پی به خاص بودن هدف او ببرید.

منظور از قابل‌مشاهده بودن این است که می‌توانید عملی شدن برنامه او را ببینید و در مورد تغییر رفتارش با او حرف بزنید. منظور از قابل‌اندازه‌گیری بودن این است که می‌توانید با اعداد یا نمره بالا در مورد تغییرات حرف بزنید. برای نمونه؛ افزایش زمان مطالعه یا مشارکت در یک فعالیت.

منظور از واقعی بودن این است که برنامه تنظیم شده مناسب کودک و با توانمندی‌های او همخوانی داشته باشد. برای اینکه بدانید هدف تعیین‌شده متناسب با توانایی کودک است یا نه باید ببینید آن‌طور که باید عمل می‌کند یا خیر.

از همه این حرف‌ها مهم‌تر، نباید نادیده گرفت که کارهای سخت یا اهداف پیچیده برای کودک در نظر نگیریم.

نظارت بر هدف

وقتی شما و کودکتان تصمیم گرفتید روی چه موضوع یا هدفی کار کنید، حالا می‌توانید آن را روی برگه بنویسید. پیشنهاد من این است که در فواصل مشخص، جلساتی برگزار کنید و باهم در مورد اینکه کار چطور پیش می‌رود، کجای مسیر را دارید خوب پیش می‌روید و کدام قسمت اشتباه است حرف بزنید.

** مهم: در نظر گرفتن یک آیتم تشویقی برای زمانی که کودک به نتیجه مثبت می‌رسد و تلاش‌هایش به بار می‌نشیند یک موتور محرک قوی برای تقویت پیشرفت او می‌تواند باشد.

چطور از نتیجه مثبت مطمئن باشم؟

همان‌طور که بالاتر هم برایتان نوشتم، خاص، قابل‌مشاهده، قابل ارزیابی و واقعی بودن هدفی که کودک با همراهی شما انتخاب کرده یک تابلوی تمام‌نما از نمایش تلاش او برای رسیدن به هدف است.

اگر او همچنان برای انجام کارهایش تنبلی می‌کند شاید بهتر باشد که دوباره روتین روزانه او را چک کنید تا مطمئن شوید برنامه‌ای که تنظیم کرده بودید نظم و اصول خودش را دارد و مسئولیت کارهایش را پذیرفته و برای هدفش تلاش می‌کند. برای نمونه؛ استفاده نکردن از هیچ‌کدام از وسایل صوتی و تصویری تا زمان تمام شدن ساعت مطالعه.

** مهم: ماجرای بزرگ در یک روز اتفاق نمی‌افتد. تنها افراد اندکی هستند که دست از زندگی عادی خودشان برداشتند تا روزی تصویرشان در لوگوی مجله منتشر شود!

◄ به خاطر بسپارید که

تأکید روی کامل بودن نباید باشد. بلکه تمرکز اصلی باید روی کمک به کودک برای یادگرفتن، در قدم اول، باشد و در قدم دوم رؤیای خود را به‌طور حرفه‌ای بشناسد. همه پدر و مادرها به دنبال تغییرات ساده کوچکی هستند که با گذر زمان بیشتر می‌شوند و کاری می‌کنند تا کودک یاد بگیرد فرد واقع‌گرا و مسئولیت‌پذیری باشد.

اختلال ADHD و تفکر آرزومندانه در کودک

اختلال نقص توجه- بیش فعالی که با نام اختصاری ADHD شناخته شده است ازجمله اختلالات شایع در میان کودکان به‌حساب می‌آید.

اگر یک کودک شش‌ساله در مورد رؤیایش، خواننده معروف شدن، با شما حرف بزند شما احتمالاً فکر خاصی نمی‌کنید. چون میدانید بچه‌ها در این سن و سال این‌گونه افکار را در سر می‌پرورانند. اما وقتی یک نوجوان شانزده‌ساله که صدای خوبی ندارد از چنین آرزویی حرف میزند معنی خوبی نمی‌دهد. چون واقعی نیست.

بیشتر بچه‌ها در سنین ۹یا ده‌سالگی متوجه می‌شوند که تفکر آرزومندانه چیزی را به واقعیت تبدیل نمی‌کند. درحالی‌که کودکان درگیر اختلال نقص توجه به‌طورکلی یک خوش‌بینی افراطی نسبت به خود و دنیای اطرافشان دارند.آن‌ها ممکن است روی توانمندی‌هایشان زیادی حساب باز کنند و همچنین به این نتیجه برسند که هیچ اتفاق بدی قرار نیست برای آن‌ها بیفتد. بنابراین تصمیماتی می‌گیرند که چندان درست و اصولی نیست.

شاید بد نباشد کمی بیشتر با این اختلال و خوش‌بینی بیش‌ازاندازه آشنا شوید و بدانید چطور می‌شود به کودک کمک کرد تا تصمیمات بهتری مبتنی بر واقعیت بگیرد نه بر اساس تفکر آرزومندانه.

تأثیر خوش‌بینی افراطی روی کودک با اختلال ADHD

تفکر مثبت و امید و رؤیا داشتن می‌تواند برای کودکان انگیزه‌بخش باشد. اما درصورتی‌که این رؤیاها ریشه در واقعیت نداشته باشد باید منتظر اثرات منفی آن‌ها روی کودک بود. این خوش‌بینی بیش‌ازحد باعث می‌شود تا کودک کارهایی را انجام دهد که هیچ علاقه‌ای به آن‌ها ندارد.

چند نمونه را باهم می‌خوانیم:

• دانش‌آموز دبستانی مصرانه به همکلاسی‌هایش می‌گوید که او بهترین بسکتبالیست مدرسه است. حرف او آن‌قدر دور از واقعیت است که بقیه می‌خندند. او با این طرز فکر کاری می‌کند تا دوستی برایش نماند یا دوست مناسب خودش نداشته باشد.
• دانش‌آموزش مقطع راهنمایی فکر می‌کند ایرادی ندارد اگر تکلیف مدرسه را دیرتر انجام دهد. ولی نه به این دلیل که معلم اجازه داده است بلکه روز گذشته با دوستانش وقت‌گذرانی می‌کرده و دوست نداشته که از آن‌ها جدا شود و به تکالیفش برسد. درنهایت او نمره پایینی بابت این تصمیم می‌گیرد.
• دانش‌آموز مقطع دبیرستان که در دو درس علوم و ریاضی ضعیف است قصد دارد دکتر شود. از عهده دروس پیش‌نیاز برمی‌آید ولی نمره آزمونش چندان خوب نیست. وقتی موفق نمی‌شود بیشتر تلاش می‌کند تا یک مدرسه دیگر برای پذیرش پیدا کند. چنین تجربه‌ای به اعتمادبه‌نفس او ضربه می‌زند و کاری می‌کند تا احساس شکست کند.

◄ همچنین بد نیست بدانید که

خوش‌بینی افراطی و تفکر آرزومندانه باعث می‌شود رفتارهای خطرآفرین و تصمیمات ضعیف از فرد سر بزند. نوجوان مبتلابه اختلال ADHD ممکن است به این نتیجه برسد چون خانه دوستش نزدیک است موقع رانندگی نیازی به بستن کمربند ایمنی نیست.

سه راهکار ساده برای رهای از تفکر آرزومندانه در کودک

هر پدر و مادری با تماشای ادامه‌دار شدن رفتارهای مبتنی بر تفکر آرزومندانه وقتی کودک بزرگ‌تر می‌شود نگران می‌شوند. اگر ادامه چنین روندی باعث تصمیم‌گیری‌های ضعیف شود باید بیش از این هم نگران شد. قصد دارم در ادامه سه راهکار مفید و عملی را در اختیارتان قرار دهم تا کودک، دید واقعی‌تری نسبت به خود، دنیای اطرافش و دیگران داشته باشد.

تشویق بیجای خیال‌بافی‌ها ممنوع

فرزند شما عاشق فوتبال است. ولی این عشق به معنای بااستعداد بودن او در این زمینه نیست. وقتی وارد هفت‌سالگی می‌شود و تازه در حال یادگرفتن بازی است، تشویق کردن یک حرکت انگیزه‌بخش به‌حساب می‌آید.

اما وقتی فرزند وارد پانزده‌سالگی شد، استعداد چندانی در فوتبال نداشت و سطح بازی‌اش هم پایین‌تر از سطح یک بازیکن هم سن او بود، اشتیاق بیش‌ازحد برای بهتر کردن عملکرد ممکن است باعث انکار واقعیت موجود باشد.

پس چه بهترکه تشویق‌ها را برای اهداف و رسیدن به آن‌ها کنار بگذاریم. این تشویق‌ها راه را به او برای رسیدن به موفقیت نشان می‌دهد نه اینکه ناامیدش کند.

دیدگاه واقع‌بینانه بیشتری به او بدهید

بله، میدانم که به‌عنوان پدر و مادر دلتان نمی‌خواهد حباب رؤیاهای فرزندتان را بترکانید! اما یادآوری می‌کنم که اگر شما کاری نکنید، دنیای واقعی وارد عمل می‌شود. مهم است که در مورد واقعی بودن موقعیت‌ها با او حرف بزنید حتی اگر این واقعیت برای او دردناک باشد.

برای نمونه؛ دختر/پسر شما تصمیم گرفته برای مهمانی تولدش، یکی از بچه‌های پرطرفدار مدرسه را هم دعوت کند. درحالی‌که خودش جزو دانش‌آموزان معمولی مدرسه به‌حساب می‌آید. احتمال اینکه دانش‌آموز محبوب دعوت او را رد و بچه شما را ناراحت کند، زیاد است.

شاید بهتر باشد قبل از انجام این کار صادقانه و صمیمانه با او صحبت کنید و یک چشم‌انداز واقعی اگرچه تلخ به او بدهید.

«  عزیز دلم دعوت کردنش کار قشنگیه و میدونم دلت میخواد اونم باشه. فقط یادت نره اون جزو بچه‌های خاص مدرسه است و ممکنه دعوتت رو قبول نکنه. پس دعوتش کن ولی اگر جواب منفی گرفتی ناراحت نشو.»

حرف زدن در مورد پیامدهای تفکر آرزومندانه

آرزو کردن قرار نیست چیزی را واقعی کند. برای نمونه؛ فرزند نوجوان شما یک عشق سرعت است و فکر می‌کند رانندگی شبانه برای او حادثه‌ای نمی‌آفریند. کار سخت شما اینجاست که شروع می‌شود. اینکه چطور و با چه استدلالی او را قانع کنید که شکار رانندگان خلاف‌کار در شب هم ساده است و تکرار بی‌قانونی باعث ضبط گواهینامه رانندگی‌اش خواهد شد، هنر بزرگی است که فقط از یک مادر یا پدر دانا برمی‌آید.

اگر علاقه به مطالعه کتاب های بیشتری در حوزه آموزش و پرورش کودک دارید، پیشنهاد میکنم با دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن سری به کتابخانه کتابهای صوتی مجموعه بزنید و دست خالی بازنگردید!

پایان‌بخش

رؤیابافی بچه‌ها رفتار عجیب و بازدارنده‌ای نیست. نکته‌ای که به‌عنوان والدین نباید فراموش کنید توجه به اهمیت حمایت از آن‌هاست. با حمایت به‌موقع از رؤیاهای کودک و دادن چند پیشنهاد صمیمانه برای کشف و تقویت استعدادها و علایقش کمک می‌کنید تا به موفقیت برسد.

علاوه بر این، چالش بزرگ برای والدین آنجاست که به بچه‌ها فرصت بدهند تا بپذیرند تفکر آرزومندانه در کودک یک اتفاق عادی در سن و گوش‌به‌زنگ و بزرگ‌ترها هم به آن مشغول هستند. با نشان دادن این همراهی، ذهنیت آن‌ها هم دستکم برای چند مرتبه‌ای که می‌خواهند کاری را انتخاب کنند، تغییر می‌کند.

همراهی و همدلی پدر و مادر در چنین وضعیتی نشان می‌دهد که چقدر مشارکت فعالانه و مسئولیت‌پذیری در امر تحصیل بچه‌هایشان مهم است و چرا والدین برای کارهایی که انجام می‌دهند یک سری قوانین و استاندارد دارند.

این اصل را هرگز نباید فراموش کنیم که آموزش مداوم به کودک و نوجوان برای هدف‌گذاری مهم است. آخرین تکه این معمای آشنا تنظیم یک دستورالعمل است تا باوجودآن بدانید کودک شما در کجای مسیر رسیدن به هدفش ایستاده است.

منبع:

https://www.empoweringparents.com/article/does-your-child-rely-on-wishful-thinking-how-to-motivate-him-toward-attainable-goals/

https://www.understood.org/articles/en/adhd-and-overoptimism-what-you-need-to-know

این نوشته تفکر آرزومندانه در کودک چگونه مانعی بزرگ برای ورود به دنیای واقعی می‌شود؟ برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

به اعتقاد کارشناسان حوزه رشد اطفال، یک کودک تقریباً ۴-۵ ساله باید بتواند به مدت ۲-۵ دقیقه از زمان عمر خود را با تمرکز و توجه کافی بگذراند. اما نباید نادیده گرفت که این قانون کلی، مثل هر دستورالعمل برای رشد بچه‌ها بستگی به‌موقعیت دارد.

دکتر نیل روخاس  Neal Rojas، متخصص رفتارشناسی اطفال از دانشگاه کالیفرنیا اضافه می‌کند « آیا منظور ما اولین کار در ساعات صبح است یا نیمه‌روز، یا وقت چرت ظهرگاهی یا قبل از خواب؟ روی سخن من با پدر و مادرهاست که شاهد تنوع در روز هستند. دامنه توجه و تمرکز بسیار متغیر است.»

برای تقویت تمرکز و توجه کودک پیشنهاد می‌کنم تمرین‌ها و اصول زیر را به خاطر بسپارید.

توجه کردن برای تقویت توجه

ت

این یک هنر است که برای توجه گرفتن از بچه‌ها به آن‌ها توجه کنند. دکتر روخاس در ادامه می‌گوید «  برای پدر و مادر کار سختی نیست که عمیقاً در کاری فرو بروند و ثابت باقی بمانند. اما از طرفی توجه پراکنده‌ای هم دارند. اما اگر قرار است با همین ویژگی انتظار حواس‌جمع از بچه‌هایمان داشته باشیم و از آن‌ها بخواهیم که از لحظه خارج نشوند، نتیجه‌ای نخواهیم گرفت.»

پس چاره چیست؟ بهترین راهکار برای کاهش حواس‌پرتی در کودکان و تقویت توجه و تمرکز آن‌ها این است که با حضور فیزیکی کنار آن‌ها، زمانی که می‌خواهیم توجه کافی روی موضوعی داشته باشند، نشان بدهیم توجه کافی هم به آن‌ها داریم.

قرار است از او بخواهید تا لباس‌های چرکش را برای شست‌وشو از اتاقش بیاورد؟ لازم نیست از آشپزخانه بلند صدایش کنید یا از اتاق نشیمن طوری از او بخواهید تا برای تماشای تلویزیون بیاید که صدایتان در خانه طنین‌انداز شود! دکتر مارگارت نیکلز Margret Nickels  روانشناس بالینی و مدیر مرکز اطفال و خانواده در انستیتو اریکسن Erikson شیکاگو بر اهمیت این موضوع و انجام ندادن آن تأکید کرده است.

توجه واضح و دقیق به کودک نتیجه بسیار خوبی خواهد داشت. روبه‌روی او بایستید، ارتباط چشمی را فراموش نکنید و در همین وضعیت و ضمن لمس شانه‌های او بگویید « میخوام که الآن این کار رو انجام بدی.». انتظار داشته باشید که درخواست شما نادیده گرفته شود. بپرسید « الآن دلت میخواد چه کاری انجام بدی؟» و اگر جواب درستی می‌دهد اضافه کنید « به من نشون بده که میدونی چه کاری می خوای انجام بدی.»

مزه دار کردن کارهای خسته‌کننده

این داستان تکراری « دوست ندارم انجامش بدم» هیچ‌وقت قرار نیست پایان داشته باشد! گاهی خسته‌کننده و بی‌مزه بودن یک سری وظایف، کاری می‌کند تا بچه‌ها مشکلاتی برای تمرکز روی انجام آن داشته باشند چون علاقه‌ای به انجام دادنش ندارند. فعالیت‌های منظم و تکراری در دوران مدرسه از جمله آن‌هاست.

آن‌ها را تنها نگذارید و با مزه دار کردن فعالیت‌های خسته‌کننده  با چند انتخاب نوآورانه فرصت لذت و البته کاهش حواس‌پرتی در کودکان را فراهم کنید. مثلاً؟ ساخت حرف « ث» یا عدد سن با لگوها روی فرش اتاق می‌تواند بازی ساده و مفرحی باشد که گاهی بین انجام تکالیف روزانه و در دست گرفتن مداد برای نوشتن دیکته، می‌تواند بی‌حوصلگی و فراری بودن او را جبران کند.

حرکت و فعالیت بدنی

ورزش و تمرین بدنی کمک بزرگی به کاهش حواس‌پرتی در کودکان می‌کند. با گنجاندن ورزش در زمان استراحت بین کلاسی کودکان دوره پیش‌دبستانی و ابتدایی، می‌توانیم انتظار توجه کافی به مسئولیت سپرده شده به آن‌ها را داشته باشیم.

شاید بهتر این باشد که در کار آن‌ها، گاهی از اسباب‌بازی‌های ورزشی مثل توپ‌ها و طناب استفاده کنیم تا نسبت به انجام آن‌ها ترغیب شوند. با انجام فعالیت‌های بدنی به صورت خانوادگی، پیاده‌روی‌های عصرگاهی و شبانه، بازی‌های گروهی در پارک یا دوچرخه‌سواری شک نکنید تصویر خوبی برای انجام دادن آن‌ها در ذهنشان می‌سازیم.

تقویت قوای مغزی

آموزش یا انجام بازی‌ها و فعالیت‌های فکری یکی دیگر از روش‌های تقویت تمرکز در کودک است. بهتر است کمی وقت کنار بگذاریم تا بازی‌های فکری موردعلاقه او را شناسایی کنیم؛ انواع جورچین‌ها، کارت‌های بازی و حتی مشارکت برای تهیه شام می‌تواند از جمله این موارد باشد.

همچنین با کنار گذاشتن زمانی که بتوانید چند فعالیت فکری دیگر را انجام دهید، به کودک نشان می‌دهید توجه او برایتان مهم است. مثلاً اگر برای پیاده‌روی دونفره به پارک محله می‌روید شاید بد نباشد یک بار هم فقط راه نروید و توجه او را به لانه‌هایی که کلاغ‌ها روی بلندترین شاخه درخت‌ها می‌سازند جلب کنید.

دنبال کردن رد پای گربه وقتی از زمین خیس و گل و آلود بیرون می‌آید یا کامل کردن تصویر محو کوهی که از دورترین نقطه در حال خودنمایی است از جمله کارهای جذاب و توجه برانگیز دیگر است که برای کودک شما می‌تواند خاطره‌انگیز باشد.

فراموش نکنید که تکرار این بازی‌ها، با تقویت توجه او درنهایت باعث بهبود و افزایش تمرکز و کاهش حواس‌پرتی خواهد شد.

نه گرسنه، نه خسته!

از سنگ‌ریزه‌های بین مسیر نباید غافل شد؛ سنگ‌ریزه‌های ناپیدا ولی آزاردهنده‌ای مثل گرسنگی و خستگی. بهترین کار انتخاب و کنار گذاشتن یک لقمه مقوی و جمع جور برای پیش از انجام تکالیف یا هر فعالیت نیازمند به تمرکز و توجه است.

احتمالاً با مقاومت کودک برای نخوردن یک غذای سالم و پیچیدن یک ساندویچ چرب و چیل یا حتی پر از مربای شیرین روبه‌رو خواهید شد. درحالی‌که انتخاب هوشمندانه باید شامل ترکیبی از غلات، تخم‌مرغ آب‌پز یا نیمرو با روغن کم یا ماست و کره بادام‌زمینی باشد که در کنارش مقداری موز و سیب چشمک می‌زند.

در مورد خسته نبودن هم همیشه « خواب به‌موقع و کافی» بهترین درمان و پیشگیری است. این خواب لزوماً محدود به خواب شبانه نمی‌شود و هر نوع استراحت در طول روز، مخصوصاً استراحت پس از بازگشت به خانه از مدرسه، کمک بزرگی خواهد بود.

وقفه و استراحت از جمله بهترین راهکارها برای پیشگیری از خستگی مفرط است. اگر این استراحت‌ها از همان دوران کودکی و تا پیش از ورود به دبستان در برنامه روزانه فرد گنجانده شود، در بلندمدت تبدیل به عادتی مثبت و باعث تقویت  و افزایش تمرکز و سرزندگی در طول روز خواهد شد.

تشویق و تحسین

این اصل حتی روی ما آدم‌بزرگ‌ها هم معجزه می‌کند چه رسد به بچه‌ها که تأثیر عمیق و به‌مراتب بیشتری دارد. اما حقیقتی که در بسیاری از فرهنگ‌ها همچنان ریشه قوی دارد « نتیجه گرا بودن » بسیاری از ماست! بدون اغراق تقریباً همه ما داوران توانایی هستیم که نتیجه یک عمل را می‌بینیم، نگاه تحسین برانگیزی به کودک می‌اندازیم و با غرور میگوییم « آفرین! کارت درسته! ببین چه گلی کاشتی.» درحالی‌که توجه ناچیزی به کیفیت و میزان تلاش او در مسیر رسیدن به هدف و انجام وظیفه‌اش داریم.

این وضعیت در زمان عملکرد ضعیف بچه‌ها تشدید می‌شود. شاید بهتر باشد به جای استفاده از جمله « انباری رو خوب مرتب نکردی!» بگوییم « من دیدم که چقدر عالی تلاش کردی تا اون میز رو سر جای خودش ثابت کنی و قوطی‌های رنگ رو طوری بچینی که روی زمین سقوط نکنن.»

چطور با حواس‌پرتی مبارزه کنم؟

کودک باید بتواند پاسخ مناسبی برای این سؤال پیدا کند. در این مسیر او را تنها نگذارید و به او بیاموزید که چطور می‌تواند به جنگ حواس‌پرتی برود.  اینکه با قطعیت به او بگوییم هیچ‌وقت حواسش پرت نمی‌شود یک شبیه‌سازی از قصه‌های پریان و افسانه‌های تکراری است! پس چه‌بهتر که یاد بگیرد چطور وقتی دچار این حالت شد، خودش را جمع‌وجور کند.

اولین و اثرگذارترین روش برای کاهش حواس‌پرتی در کودکان تمرین « استراحت» به‌محض احساس عدم تمرکز است. البته اینکه حین حضور در کلاس و تدریس معلم دچار این حالت شود و بخواهد استراحت کند چندان مؤدبانه نیست. پس بهتر است برای چند لحظه چشمانش را ببندد و با چند دم و بازدم عمیق حواس‌پرتی‌اش را مدیریت کند.

زمان‌بندی منظم و روزانه برای انجام تکالیف مدرسه

تقریباً هر کودک سالمی، به‌استثنای مواردی که از اختلال عدم تمرکز رنج می‌برند، با دنبال کردن یک روتین درسی روزانه احساس بسیار بهتری دارد. کنار او باشیم تا بتواند با سلیقه خودش و نظارت ما یک برنامه‌ریزی درست شامل انجام تکالیف، استراحت و سایر فعالیت‌های دیگر داشته باشد.

داشتن یک روتین درسی فقط روشنی راه برای بچه‌ها نیست. همه ما آدم‌بزرگ‌ها این روتین را جزوی از راه‌های کاهش حواس‌پرتی در زندگی شخصی و حرفه‌ای خود میدانیم.

♦♦ یادآوری مهم: وقت استراحت کودک است؟ او را در فضای شخصی زمان آرامش و تنهایی‌اش، رها کنید.

تنظیم زمان استراحت بین فعالیت روزانه

اگر قصد دارید که سطح توجه و تمرکز کودک به صفر برسد، حتماً برنامه‌های فشرده درسی برای او بچینید تا فرصت نفس کشیدن را هم از دست بدهد!

روتین خوابیدن و بیدار شدن روزانه

ذهن آرامی که استراحت کافی دارد بدون تردید ذهن متمرکز و سرزنده‌ای خواهد بود. کنار کودک باشیم تا برای خودش و باراهنمایی ما بتواند یک روتین خواب و بیداری اصولی با ساعات منظم بچیند.

جذب همه اتفاقات روز و آمادگی ذهن برای روز بعد بهترین اتفاقی است که ذهن کودک آرام می‌تواند تجربه کند تا دچار خستگی و دل‌زدگی ناشی از کم‌خوابی نشود.

انجام بازی‌ها و فعالیت‌های تمرکزی جذاب

قرار نیست همه معجزات در کلاس درس و زیر نظر مربی و معلم اتفاق بیفتد. ترتیب دادن یکی دو بازی فکری سرگرم‌کننده جذاب از دیگر روش‌های کاهش حواس‌پرتی در کودکان و تقویت توجه و تمرکز آن‌هاست. در کنار افزایش تمرکز، مهارت‌های حل مسئله در کودک هم شکل می‌گیرد و تقویت می‌شود.

آشنایی با چند بازی کودکانه مناسب

یک سری بازی برای تقویت تمرکز هستند که نیازی به ابزار و وسایل خاص و اتفاقاً هیچ پیچیدگی و دستورالعمل سختی هم ندارند. بازی‌هایی که حتی آدم‌بزرگ‌ها را هم سرگرم می‌کنند!

• توپ را فوت و هدایت کن!- این یک بازی گروهی و مفرح است و یک قانون دارد؛ توپ را فوت و هدایت کن تا داخل سبد بیفتد. از کودک بخواهید تا توپ سبک روی میز را طوری با فوت کردن هدایت کند تا درنهایت داخل سبدی که یک گوشه میز منتظر توپ است سقوط کند.

♦♦ نکته: این بازی فقط برای تقویت توجه کودکان نیست. بلکه باعث بهبود تنفس و کنترل دم و بازدهم آن‌ها هم می‌شود.

• یک، دو، سه…هپ!- از جمله بازی‌های واقعاً لذت‌بخش و نوستالژیک خیلی از ما بزرگ‌ترهاست که حالا باید جزوی از خاطرات نسل بعدی ما شود. با انتخاب یک عدد مشخص، هرزمان که یکی از بچه‌ها به مضرب آن عدد برسد، باید به جای عدد موردنظر بگوید « هپ».
• توپ دردسرساز- هیجان این بازی به‌مراتب بیشتر از دو بازی قبل است. این بازی بهتر است که سه‌نفره انجام شود با دو توپ زرد و قرمز. توپ اصلی قرمز است و توپ دردسرساز، زرد.

بچه‌ها توپ اصلی را بین هم پرتاب می‌کنند درحالی‌که این بین، یکی از آن‌ها توپ زرد را هم پرت می‌کند. نفری که توپ زرد را می‌گیرد بلافاصله باید آن را پس بدهد و مراقب باشد که توپ اصلی روی زمین نیفتد.

چرا این بازی اهمیت دارد؟ فعال‌سازی گیرنده‌های مغزی کودک از مهم‌ترین امتیازات این بازی است. او باید تابع قانون بازی فقط به موضوعی که مشخص شده دقت کند و مسائل فرعی باعث حواس‌پرتی‌اش نباشد.

تمرین ذهن آگاهی

از جمله اثرگذارترین روش‌های کاهش حواس‌پرتی در کودکان تشویق آن‌ها برای انجام یک روتین ذهن آگاهی است. برای او باید توضیح بدهیم که ذهن آگاهی  یعنی تمرکز در زمان حال، مثل خوردن یک بستنی خوشمزه و توجه نکردن به هیچ دیگر جز همان خوردنی لذیذ. یعنی درک حس قشنگ لیس زدن بستنی و شکستن روکش شکلاتی‌اش.

حالا او یاد گرفته که وقتی تمرکز پایینی دارد باید کار و درس را به مدت ۵-۶ دقیقه کنار بگذارد و با چند تنفس عمیق، تمرین ذهن آگاهی‌اش را شروع کند.

کودک می‌تواند در این فرایند آرام‌سازی از خودش بپرسد که چرا تمرکز ندارم و چه کار کنم تا دوباره حواسم جمع شود؟

یک موضوع هیجان انگیز

کمبود تمرکز گاهی به دلیل بی‌علاقگی کودک به کتاب یا تکلیفی است که باید انجام دهد. با احساس یا مشاهده این موقعیت بهتر است موضوع را عوض کنیم و مثلاً کتاب کار فعلی را با کتاب دیگری که می‌تواند در آن لحظه برایش جذاب‌تر باشد جایگزین کنیم.

نشستن روی صندلی‌های جلویی کلاس

با توضیح موقعیت برای معلم کودک، معلم متوجه شرایط او می‌شود و اقدامات لازم را برای کنترل حواس‌پرتی‌اش انجام می‌دهد. ازآنجایی‌که ماهیت کلاس با سروصدا گره خورده است، کودکی که دچار تمرکز پایین است بهتر است جلوتر از دیگران بنشیند تا زیر نظر معلم و دورتر از منبع سروصدا باشد که معمولاً انتهای کلاس بیشتر است.

لزومی ندارد در این مورد فقط با معلم یا بخش آموزش مدرسه هماهنگ کنیم. کافی است تا کودک شرایط خود را درک کند تا بدون ابهام، صندلی جلویی را برای نشستن انتخاب کند.

♦♦ نکته: شناسایی منابع مزاحمت‌آفرین با اشاره خود کودک و معلمش، نشستن کنار پنجره، دوستان پرحرف، صندلی خراب و شکسته، از جمله مهم‌ترین اقدامات است.

فضای اختصاصی برای درس خواندن

این فضای اختصاصی فقط نباید در خانه کودک فراهم شود. مهم‌ترین و طولانی‌ترین زمانی که کودک سپری می‌کند در فضای آموزشی بیرون خانه است. چه‌بهتر اگر این نکته در نظر  و فضای مناسب با وجود ابزار و تجهیزات آموزشی- سرگرمی کافی در نظر گرفته شود.

آموزش کودک برای مدیریت فضای آموزشی تا آنجا را هر از چند گاهی مرتب و تمیز کند از دیگر ترفندهای تقویت تمرکز در مدرسه اوست. تأثیر این آموزش در بلندمدت، عادت به یک نظم شخصی و به خاطر سپردن جای هر وسیله است.

کودک کم‌توجه چه زمانی کمک می‌خواهد؟

گاهی پیش می‌آید که کودکی مشکلات تمرکز و توجه جدی دارد و با دنبال کردن این راهکارها اتفاق مثبتی برای کاهش حواس‌پرتی او نمی‌افتد. راه‌حل مشخص است، او نیاز به کمک یک معلم، رفتارشناس و حتی روانشناس دارد.

یک سری پرچم‌های قرمز در این مسیر هستند مثل دردسرهای تمرکز برای انجام هر کاری که شکل مزمن و چندساله پیدا کرده و کاری می‌کند تا کودک حتی برای ۲-۳ دقیقه هم قدرت توجه کافی نداشته باشد. در چنین وضعیتی او نیاز به راهنمایی مداوم برای انجام فعالیتش دارد. او بدون مدیریت در تغییر مسیر از یک فعالیت به فعالیت دیگر تقریباً قادر به انجام هیچ کاری نیست و توانایی کنترل مختل‌کننده‌ها را ندارد.

شاید بهتر باشد در ادامه با یکی از شایع‌ترین مشکلات رفتاری در کودکان که نیاز به درمان و تحت نظر قرار گرفتن دارد بیشتر آشنا شویم.

اختلال ADHD در کودکان

اختلال نقص توجه یا کم‌توجهی ADHD از جمله شایع‌ترین اختلالات رفتاری برای شناسایی منابع کاهش حواس‌پرتی در کودکان است. نشانه‌هایی مثل کم‌توجهی، بیش‌فعالی یا محرک‌های دورکننده تمرکز در خلال انجام یک فعالیت از جمله مهم‌ترین نشانه‌های این اختلال است.

◄ کودک درگیر این اختلال:

• مرتب حرکت می‌کند و فعال است.
• بی‌قرار است و مدام در خود می‌پیچید.
• ظاهراً حرف‌های دیگران را گوش نمی‌دهد.
• نمی‌تواند بدون سروصدا بازی کند.
• پرحرف است.
• وسط حرف دیگران می‌پرد یا زیاد از حد کنجکاو است.
• به‌راحتی حواسش پرت می‌شود.
• کارها را نیمه‌تمام رها می‌کند.

تشخیص اختلال ADHD

تشخیص این اختلال با مشاهده یکی دو نشانه مشابه ممکن نیست. بنابراین بهترین کار کمک گرفتن از یک پزشک متخصص اطفال است.

متأسفانه آزمایش بالینی خاصی برای تشخیص این اختلال وجود ندارد. در عوض فرایندی شامل چندین مرحله از جمله گردآوری اطلاعات از منابع مختلف هست که به روشن‌تر شدن مسئله کمک خواهد کرد. در این مسیر همه افرادی که به نحوی با کودک در ارتباط هستند باید به ارزیابی هر چه‌بهتر رفتارهای او بپردازند و وقت و دقت کافی را کنار بگذارند.

سه پرسش تشخیصی زیر از جمله فرایندهای آغازین درمانی است:

♦ کودک شما چه نشانه‌هایی دارد؟

♦ از چه زمانی متوجه این نشانه‌ها شدید؟

♦ چطور این رفتار(ها) روی فرزند و سایر اعضای خانواده اثر می‌گذارند؟

پزشک متخصص با مشاهده شش یا بیشتر نشانه‌های خاص از عدم تمرکز یا بیش‌فعالی که در یک بازه زمانی منظم بیش از شش ماه اتفاق افتاده است، این اختلال را تشخیص می‌دهد. او همچنین رفتارهای کودک را با رفتارهای کودکان هم سن و سالش مقایسه و ارزیابی می‌کند.

مهم: تشخیص این اختلال در کودکان زیر ۵ سال بسیار سخت و بین سنین ۴-۱۸ سال نشانه‌های آن قابل‌مشاهده است. اگرچه در حدود ۱۲ سالگی، این نشانه‌ها شروع می‌شوند.

اما چرا تا قبل از پنج‌سالگی –سن پیش‌دبستانی-  امکان تشخیص علائم وجود ندارد؟ کودکان در سنین پیش‌دبستانی به‌سرعت و به‌راحتی تغییر می‌کنند و ثبات علائم تقریباً غیرممکن است و تقریباً بسیاری از کودکان در این بازه سنین نشانه‌هایی از ADHD را در موقعیت‌های مختلف بروز می‌دهند.

علائم مشابه اختلال کم‌توجهی یا حواس‌پرتی که ممکن است با علائم اصلی اشتباه گرفته شود به دلایل زیر شکل می‌گیرد:

• تغییرات ناگهانی در زندگی (جدایی پدرومادر، مرگ یکی از اعضای خانواده، نقل مکان)
• تشنج‌های تشخیص داده نشده
• اختلالات درمانی- پزشکی که روی عملکرد مغزی اثر می‌گذارد.
• اضطراب
• افسردگی
• اختلال شخصیت مرزی

سه نوع اختلال ADHD در کودکان

پیاده‌سازی راهکارهای کاهش حواس‌پرتی در کودکانی که از این اختلال رنج می‌برند سخت‌تر و پیچیده‌تر است به‌ویژه اگر نوع اختلال به‌درستی تشخیص داده نشود. نشانه‌هایی که تشخیص داده می‌شود معمولاً در سه ‌طبقه‌بندی قرار می‌گیرد:

◄ نوع بیش‌فعال/ تحریک‌پذیر- کودکانی که در این دسته قرار دارند با وجود رفتارهای تحریک‌پذیر و بیش‌فعال، در بیشتر مواقع می‌توانند توجه و تمرکز خود را حفظ کنند.

◄ نوع بی‌توجه – این دسته‌بندی تا پیش‌ازاین اختلال کمبود توجه ADD نام داشت. این کودکان اصولاً فعال نیستند. در فعالیت کلاسی یا سایر فعالیت‌های دیگر توجه و تمرکز خود را از دست نمی‌دهند. با این اوصاف، نشانه‌های اختلال در آن‌ها چندان چشمگیر نیست.

◄ نوع ترکیبی ( ترکیب دو نوع بالا)- این دسته از جمله شایع‌ترین نوع از انواع اختلال ADHD است.

درمان اختلال ADHD

فرایند درمان ممکن است شامل برنامه‌های آموزشی خاص، مداخلات روان‌شناختی و درمان دارویی باشد. نباید از نظر دور داشت که هرچه اطلاعات بیشتری در مورد این اختلال و روش‌های درمانی داشته باشیم، کمک بهتری به درمانگر برای درمان خواهیم کرد.

درمان‌های رفتارشناختی برای کودکان با اختلال  ADHD

این روش درمانی شامل ایجاد یک ساختار منسجم و منظم، تشویق به داشتن روتین روزانه و بیان شفاف خواسته‌ها و انتظارات برای کودک می‌شود. از دیگر درمان‌ها در این حوزه باید به موارد زیر اشاره کرد:

• آموزش مهارت‌های ارتباطی – اجتماعی– با فراگرفتن چنین آموزش‌هایی کودک می‌تواند ارتباطات اجتماعی خود را توسعه دهد و حفظ کند.
• آموزش مهارت‌ها به والدین و حمایت‌های گروهی– این روش مختص پدر و مادرهایی است که در تلاش کاهش حواس‌پرتی در کودکان با اختلال کم‌توجهی و بیش‌فعالی هستند.

بهترین روش درمانی برای کودک حواس‌پرت من چیست؟

درمان کلی از بین روش‌های درمانی نوشته شده برای هر کودک مبتلابه اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی وجود ندارد. این یعنی هر کودکی پیشینه فردی و نیازهای خاص خودش را دارد که برای تعیین درمان قطعاً باید این موضوع در نظر گرفته شود.

برای نمونه اگر کودک مبتلا نمی‌تواند ارتباط خوبی با درمان دارویی بگیرد بدون شک نتیجه معکوس منتظر درمانگر و والدین خواهد بود. از طرفی، کودکی که از اضطراب و افسردگی رنج می‌برد با درمان ترکیبی دارو و درمانگری رفتارشناختی ارتباط بسیار بهتری برقرار می‌کند.

فراموش نکنید که مجموعه ذهن کتابخانه پرباری را راه اندازی کرده است که در قفسه های مجازی آن، بی شمار کتاب صوتی در حوزه روانشناسی و سایر حوزه ها منتظر انتخاب شدن هستند! اما پیشنهاد میکنم پیش از انتخاب کتاب مورد علاقه تان، از دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن غافل نشوید.

پایان‌بخش

هر کودکی، تا پیش از نوجوانی، می‌تواند بهترین پیشینه روانی و یا برعکس را تجربه کند و به‌عنوان یک اندوخته معنوی بسیار ارزشمند آن را تا پایان عمر به همراه داشته باشد.

حال تصور کنید این گنجینه پنهان، با یک مشکل رفتاری در حال دست‌وپنجه نرم کردن باشد بی‌آنکه بداند چنین مسئله‌ای سلامت روانی و ارتباطات اجتماعی او را تحت تأثیر منفی قرار داده است. نقش پدر و مادر و هر فردی که به‌نوعی راهنما و آموزشگر اوست در این موقعیت بسیار تعیین‌کننده و پررنگ خواهد بود.

کودک یا بزرگسالی که از مشکل عدم تمرکز یا در حالت شدیدتر، اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی ADHD رنج می‌برد نیاز به توجه به‌مراتب بیشتری خواهد داشت. حضور و تلاش اطرافیان برای کاهش حواس‌پرتی در کودکان می‌تواند کمک بزرگی به کاهش و درنهایت بهبود شرایط آن‌ها کند.

منبع:

https://www.oxfordlearning.com/how-to-help-child-focus-in-school/

https://www.webmd.com/add-adhd/childhood-adhd/adhd-children

https://www.parents.com/kids/development/intellectual/how-to-improve-attention-spans/

https://b2n.ir/b50711

این نوشته کاهش حواس‌پرتی در کودکان چگونه بزرگسالی مثبتی به دنبال دارد! برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

فرآیند یادگیری در کودکان

در حالت عادی، هیچ‌کس از بدو تولد بااستعداد یادگیری بالا به دنیا نمی‌آید. البته نمی‌توان از نقش  شخصیت فردی افراد در تبدیل شدن به افراد مستعد غافل شد. اما بیشتر کودکانی که یادگیرنده خوبی محسوب می‌شوند، درواقع مجبور بوده‌اند که خوب شوند. از همه مهم‌تر اینکه هر دانش‌آموز که دارای مهارت‌های پایه‌ای یادگیری است و انگیزه درستی بری یادگیری دارد، می‌تواند به فردی مستعد تبدیل شود. درواقع تقویت یادگیری کودکان با روش‌های ساده‌ای امکان‌پذیر است که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌کنم.

قبل از اینکه این استراتژی‌ها را با شما به اشتراک بگذارم، باید نکته مهمی را یادآوری کنم. بزرگ‌ترین اشتباهی که معلمان و والدین کودکان می‌توانند هنگام رشد کودک انجام بدهند، محدودیت یادگیری آن‌ها به کلاس‌ها و مدرسه است. یادگیری یک پروسه واحد نیست که در مکانی خاص انجام شود؛ بلکه این پروسه از منابع متعددی تشکیل می‌شود. رشد فکری، اجتماعی و علمی کودک سه عامل اصلی تأثیرگذار در توان یادگیری کودکان هستند که باید به‌صورت هم‌زمان و همگام رشد پیدا کنند. اگر می‌خواهید واقعاً توان یادگیری کودک را تقویت کنید، باید استراتژی‌های زیر را پیاده‌سازی کنید:

یک؛ فضای مطالعه را در کودک پرورش و توسعه دهید

حتماً دیده‌اید که بسیاری از افراد موفق ادعا می‌کنند که رمز موفقیتشان مطالعه است. امروز باید این نکته را اضافه کنم که مطالعه، کلید اصلی تقویت یادگیری کودکان هم است. کودکانی که با عشق به مطالعه متولد می‌شوند، باعلاقه بیشتری فرآیند یادگیری را جلو می‌برند. در برابر آن‌ها، کودکانی که با مطالعه می‌جنگند، با یادگیری هم خواهند جنگید.

مطالعه نه‌تنها به کودکان کمک می‌کند تا واژگان غنی‌تری تولید کنند، که به مغزشان هم کمک می‌کند تا چگونگی پردازش مفاهیم و ارتباطات رسمی را یاد بگیرند. مهارت‌هایی که از طریق مطالعه به دست می‌آید، بسیار فراتر از افزایش عملکرد در کلاس‌های یادگیری زبان است.

سعی کنید دنیایتان را با مطالعه پر کنید تا کودکانتان هم مطالعه را یاد بگیرند. مهارت مطالعه و عشق به خواندن کتاب را توسعه دهید. کودکتان با دیدن شور شما برای مطالعه، به مطالعه علاقه‌مند خواهد شد.

یادتان باشد که چیزی را برای خواندن به کودک تحمیل نکنید. بگذارید که خودش موضوعات موردنظرش را انتخاب کند و آنچه به نظرش سرگرم‌کننده می‌رسد را انتخاب کند. به این صورت بیشتر به مطالعه ترغیب خواهد شد.

برای مطالعه بیشتر: تقویت حافظه کودکان با ده روش استتثنائی و موثر

دو؛ بگذارید کودکتان کنترل را به دست بگیرد

وقتی از تقویت یادگیری کودکان حرف می‌زنیم، محور کلیدی در مفهوم تجربه و کنترل کودکان خلاصه می‌شود. وقتی کودک احساس می‌کند کنترل فرآیند را به‌ دست گرفته است، بهتر یاد می‌گیرد. برعکس، زمانی که احساس کند همه‌چیز از کنترلش خارج شده است از مسیر یادگیری دور خواهد شد. راهنمایی والدین و معلم در فرآیند یادگیری کودک اهمیت زیادی دارد اما به همان اندازه هم نقش کودک در کنترل فرآیند اهمیت دارد.

اجازه بدهید که کودک به‌تنهایی یادگیری را تجربه کند. فرقی ندارد، خانه یا کلاس درس. این کار به کودک امکان می‌دهد که مستقیماً در انتخاب موضوع یادگیری دخالت کند. سعی کنید دست کودک را در انتخاب موضوع موردعلاقه برای یادگیری باز بگذارید یا به او گزینه بدهید تا خودش انتخاب کند که چه چیزی را تجربه کند. به این صورت یادگیری او با انگیزه بیشتری دنبال می‌شود.

سه؛ کودک را به داشتن ارتباطات باز و صمیمانه تشویق کنید

یکی از راه‌های تقویت یادگیری کودکان این است که آن‌ها را تشویق کنیم تا درباره آنچه یاد می‌گیرند آزادانه صحبت کنند و نظرشان را بگویند. خوب است فضایی باز برای گفتگو ایجاد کنید که کودکان بتوانند راحت نظرشان را درباره چیزهایی که یاد گرفته‌اند بیان کنند. وقتی کودکان نظراتشان را به اشتراک می‌گذارند، حتماً احساساتشان را تائید کنید؛ حتی اگر مخالف باشید.

وقتی کودک احساس کند که نظرش اهمیتی ندارد، احتمالاً از روند یادگیری دور خواهند شد. کسانی به‌خوبی یاد می‌گیرند که مطمئن باشند می‌توانند درباره تجربه تحصیلی‌شان حرف بزنند، بدون آنکه مورد قضاوت و سرزنش شوند یا نادیده گرفته شوند.

چهار؛ روی علاقه‌مندی‌های کودکتان متمرکز شوید

زمانی که یادگیری کودکان را به حوزه‌هایی بکشانید که کودک به آن‌ها علاقه دارد، قطعاً روند یادگیری‌اش سریع‌تر خواهد شد. اگر واقعاً دوست دارید که یادگیری کودکتان را تقویت کنید، او را به جستجو و کشف در موضوعاتی که موجب هیجانش می‌شود تشویق کنید.

مثلاً اگر به دایناسورها علاقه دارد، به او کمک کنید تا کتاب، فیلم و داستان‌هایی درباره دایناسورها پیدا کند. سپس به او کمک کنید تا حداقل پنج نوع از دایناسورهای موردعلاقه‌اش را شناسایی کند و توضیح بدهد که چرا هرکدام را دوست دارد.

پنج؛ انواع مختلف سبک‌های یادگیری را به او معرفی کنید

باید بدانید که راه‌ها و سبک‌های زیادی برای یادگیری وجود دارند و هر کودک ترجیحی برای یادگیری دارد. به همین دلیل خوب است که برای تقویت یادگیری کودکان سبک‌های مختلف آموزش را روی کودک امتحان کنید و ببینید که با کدام سبک ارتباط بهتری برقرار می‌کند. سعی کنید باهم سبک یادگیری او را کشف کنید و از تکنیک‌هایی استفاده کنید که باعث سرعت بخشی به یادگیری آن‌ها می‌شود.

این کار را می‌توانید با کمک مشاوران آموزشی و شناسایی ابزارهای قوی‌تر حسی کودک برای یادگیری انجام دهید. سعی کنید با مشارکت کودک، سبک موردعلاقه‌اش را کشف کنید و از همان برای یادگیری استفاده کنید.

شش؛ پابه‌پای کودکتان به یادگیری اشتیاق نشان دهید

در بسیاری از مواقع، مخصوصاً وقتی چیزی جدید و سخت برای یادگیری وجود دارد، شور و شوق کودکان برای یادگیری کاهش پیدا می‌‌کند. اگر کودک یا دانش‌آموز شما متوجه شود که شما هم صادقانه به یادگیری علاقه دارید، به‌احتمال‌زیاد به یادگیری علاقه‌مند می‌شود. این فرقی ندارد، تاریخ باشد یا علوم، ادبیات یا انشا و حتی ریاضی؛ به او کمک کنید تا درک کند که یادگیری یعنی کشف دنیای جدید و در این سفر با او همراه شوید.

بدون اینکه بیش‌ازاندازه هیجان‌زده شوید یا بیش‌ازحد بی‌حال باشید با او به کشف دنیای جدید و اطلاعات جدید بروید. کودک شما از دیدن لذت شما برای یادگیری و شوقتان برای اکتشاف، از یادگیری مسائل جدید استقبال خواهد کرد.

شاید مطالعه این مقاله هم برای شما جالب باشد: تفکر انتقادی در کودکان؛ چگونه کودکانی متفکر پرورش دهیم؟

هفت؛ یادگیری را از طریق بازی جذاب کنید

یادگیری مبتنی بر بازی یکی از مفاهیم نه‌چندان جدید در تقویت یادگیری کودکان است. این روش به دلایل زیادی می‌تواند سودمند باشد. استفاده‌ از بازی‌ها به‌عنوان یک ابزار آموزشی نه‌تنها فرصت‌هایی برای یادگیری عمیق‌تر و پیشرفت مهارت‌های شناختی فراهم می‌کند، که به انگیزه کودکان برای یادگیری هم کمک می‌کند. ذهن کودک، زمانی که کودک به‌صورت جدی با یک بازی درگیر می‌شود، لذت یادگیری در سیستم جدید را تجربه می‌کند. بازی‌ها هم سرگرم‌کننده هستند و هم باعث ایجاد مزیت انگیزه اضافه برای یادگیری در کودکان می‌شوند که می‌تواند یادگیری را در آن‌ها تقویت کند و به آن سرعت ببخشد.

از این طریق، کودکان می‌توانند به‌صورت گروهی هم آموزش را پیش ببرند و مهارت‌های تیمی را تقویت کنند. این کار برای یادگیری در کلاس بسیار مفید است. خصوصاً اینکه می‌توان بازی‌های جذاب رقابتی طراحی کرد و کودکان را به یادگیری بیشتر تشویق کرد.

مقاله مرتبط: کار گروهی در کودکان و راه‌های تقویت آن

هشت؛ روی محتوای آموزشی کودکان متمرکز شوید، نه مهارتشان

به‌جای اینکه از نتیجه امتحانات کودکتان از او سؤال کنید، ازآنچه آموخته است سؤال بپرسید. تمرکز روی یادگیری و محتوای آنچه کودک آموخته به او یاد می‌دهد که نمرات در برابر آموزش واقعی اهمیت چندانی ندارند. او می‌فهمد که نتیجه چندان اهمیت ندارد و تلاش او است که اهمیت دارد.

وقتی از کودک در برابر محتوای آموزشی سؤال کنید، می‌فهمد که نسبت به عملکرد او حساس هستید نه نتیجه‌ای که خواهد گرفت و به او این فرصت را خواهید داد که دروس خود را در عملکرد روزمره‌اش به کار بگیرد. همین مسئله باعث می‌شود کودکتان نسبت به آموزش احساس بهتر و راحت‌تری داشته باشد.

نه؛ به کودکتان نظم را آموزش بدهید

یکی دیگر از روش‌های تقویت یادگیری در کودکان این است که به آن‌ها سازمان‌دهی کردن وسایل و حتی اطلاعات را آموزش بدهید. به او کمک کنید تا تکالیف درسی یا کتاب‌هایش را سازمان‌دهی کند تا ذهن آماده‌تری برای یادگیری داشته باشد. حتماً خودتان هم تجربه کرده‌اید که وقتی اطرافتان نظم دارد، بهتر یاد می‌گیرید. کودکتان هم مانند شماست و از این قاعده مستثنا نیست.

ده؛ کودکتان را به خاطر دستاوردهایش تشویق کنید

مهم نیست کودکتان چه دستاوردی دارد، مهم این است که موفقیتش را تشخیص دهید و او را تشویق کنید. این مسئله مخصوصاً برای کودکان دبستانی ضروری است. کودکتان با این کار متوجه خواهد شد که شما او را به رسمیت می‌شناسید و از او قدردانی می‌کنید. نیاز نیست جایزه‌هایی که به او می‌دهید بزرگ و چشمگیر باشد. کافی است بداند برای چه چیزی جایزه می‌گیرد و کاری که برای او انجام می‌دهید در حکم جایزه است. حتی  پیتزا یا بستنی برای این کار کافی است.

یازده؛ روی نقاط قوت کودک متمرکز شوید

تمرکز روی نقاط قوت کودک به او انگیزه می‌دهد تا برای یادگیری بیشتر تلاش کند. این مسئله می‌تواند به صورتی جدی در تقویت یادگیری کودکان مؤثر باشد. والدینی که روی نقاط ضعف کودکشان مانور می‌دهند، آن‌ها را سرخورده و دلسرد می‌کنند. سعی کنید در درجه اول کودکتان را به‌درستی بشناسید و هر جا که احساس کردید شکست خورد، نقاط قوتش را به او یادآوری کنید.

در ریاضی ضعیف عمل کرده است؟ ایرادی ندارد. سعی کنید او را به خاطر عملکرد قوی در علوم تشویق کنید و به او یادآور شوید که قرار نیست همیشه عملکرد فوق‌العاده‌ای داشته باشیم. همین‌که کودک درک کند که هیچ‌کس عالی نیست، انگیزه‌ای برای تلاش پیدا خواهد کرد.

برای مطالعه بیشتر: مهارت حل مسئله در کودکان و راه‌های تقویت آن را بشناسید

دوازده؛ روزانه مطالبی را برای یادگیری اختصاص دهید

هرروز روز یادگیری است. کودکتان باید بداند که انسان باید هرروز چیزی جدید یاد بگیرد. در هر زمان و هر فرصت او را تشویق کنید که دنیای اطرافش را بشناسد. او را فردی جستجوگر و پرسشگر بار بیاورید و او را تشویق کنید تا با دنیای اطراف ارتباط برقرار کند.

طبقه‌بندی، تفکر و انتقاد ازآنچه می‌بیند و تجربه می‌کند به کودک خواهد آموخت که دنیای اطراف هرروز چیزی برای یادگیری دارد.

این نوشته دوازده استراتژی کاربردی برای تقویت یادگیری کودکان برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.