تکنیک دلفی چیست؟

آغاز کار تکنیک دلفی برای دستیابی به هدف پیش‌بینی آینده بوده است. شرکت  RAND این تکنیک را در سال ۱۹۵۰ به سفارش نیروی هوایی آمریکا این تکنیک را توسعه داد. این شرکت به عنوان اتاق فکر نیروی هوایی ارتش آمریکا به حساب می‌آمد و در سال ۱۹۴۶ تأسیس شده است. چند سال بعد، این شرکت به سازمانی مستقل تبدیل شد. این شرکت تکنیک دلفی را به عنوان تکنیکی برای مدل‌سازی و پیش‌بینی تأثیر فناوری بر جنگ‌ها ابداع کرد. در آن سال‌ها هنوز تکنیک دلفی در خلاقیت به کار نمی‌رفت.

محققان شرکت رند برای ابداع این تکنیک این‌طور عمل کردند: آن‌ها از گروهی از متخصصان خواستند که به‌صورت ناشناس به یک نظرسنجی واحد جواب بدهند و درباره جواب‌های یکدیگر بازخورد ارائه کنند. این روند آن‌قدر تکرار می‌شد تا نهایتاً جواب نهایی و راه‌حل مطلوب مشخص شود.

در این مقاله با یکی دیگر از تکنیک‌های جالب حل مسئله آشنا شوید: تکینک حل مسئله استخوان ماهی

روش کار چطور است؟

در تکنیک دلفی از لیستی از سؤالات استفاده می‌شود که با دقت خاصی طراحی شده‌اند. این سؤالات چند دور بررسی و تصحیح می‌شوند. گاهی در این تکنیک به‌جای پرسشنامه از مصاحبه استفاده می‌شود تا جواب‌های دقیق‌تری به‌دقت بیاید. کارشناسان موردنظر به‌صورت ناشناس به پرسشنامه جواب می‌دهند و هم‌زمان با دیدگاه و دانش دیگر کارشناسان آشنا می‌شوند. این افراد همدیگر نمی‌شناسند و نمی‌دانند چه کسانی در این طرح حضور دارند.

برای استفاده از تکنیک دلفی در خلاقیت از مکانیسم بازخورد استفاده می‌شود. اطلاعات به دست آمده طی پروسه جواب دهی به سؤالات، تبدیل به بخشی از نتایج تلاش‌های افراد برای پردازش اطلاعات محسوب می‌شوند و به‌صورت مرتب به کارشناسان شرکت کننده در این طرح ارائه می‌شوند. بازخوردهایی که به کارشناسان ارائه می‌شوند صرفاً شامل جواب‌ها نیستند؛ بلکه تمام استدلال‌ها و ملاحظاتی که طی پاسخ‌دهی به سؤالات ایجاد می‌شوند هم به‌عنوان بخشی از پروسه بازخورد محاسبه می‌شوند.

مرحله بعد چیست؟

رویارویی شرکت‌کنندگان با ایده‌های جدید و نظرات متفاوت، هر بار موجب تولید ایده‌های جدیدتر و اجماع نظرات خواهد شد. در این مرحله، متخصصان نظرات و توصیه‌هایشان را نسبت به ایده‌ها بیان می‌کنند. مهم نیست چه تعداد کارشناس در این نظرسنجی کنند، مهم تأثیر نظرات مختلف در باز کردن پنجره‌ها و ایده‌های جدید نسبت به مسئله موجود است. به همین دلیل می‌توان تأثیر شگفت‌انگیز تکنیک دلفی در خلاقیت را دید.

مقاله مرتبط: تفکر حل مسئله چیست؟

عناصر تکنیک دلفی

تکنیک دلفی یکی از روش‌های تحقیق به‌حساب می‌آید که به‌عنوان بررسی تعاملی هم شناخته می‌شود. این روش شامل گفتگو با دیگران است. عناصر مهم در روش دلفی عبارت‌اند از:

نظرات گروهی از متخصصین یا افرادی که از تجربه و آگاهی نسبی نسبت به موضوع مورد بحث برخوردار هستند.

موضوعاتی که سازمان می‌خواهد از طریق روش دلفی به آن تسلط پیدا کند. نقش گروهی که مسئولیت بررسی و تحلیل مسئله اصلی و ارائه بازخورد لازم به شرکت‌کنندگان را بر عهده می‌گیرد بسیار اساسی و مهم است.

بازخوردهایی که در رابطه با ارائه پرسشنامه به وجود می‌آیند هم بخش مهم دیگری از تکنیک دلفی محسوب می‌شوند.

استفاده از روش دلفی

موارد کاربرد روش دلفی بی‌پایان هستند. تکنیک دلفی تنها در پیش‌بینی آینده کاربرد ندارد، بلکه می‌تواند در اتخاذ تصمیمات مهم و اجرای سیاست‌های شرکت‌ها هم مؤثر واقع شود. نمی‌توان از نقش تکنیک دلفی در خلاقیت و توسعه آن غافل شود.

سازمان‌هایی که خطوط ارتباطی رسمی و غیررسمی آن‌ها به هر دلیلی مسدود شده‌اند یا اصلاً ارتباطی در آن‌ها وجود ندارد، می‌توانند از این تکنیک برای حل مسائل و تصمیم‌گیری‌ها استفاده کنند. چون در این روش نظرات کارشناسان به‌صورت ناشناس با یکدیگر تعامل پیدا می‌کنند و هرگونه تماس شخصی در این روش وجود ندارد. به این صورت دیگر به روابط آسیب‌پذیر این شرکت‌ها خدشه‌ای وارد نمی‌شود و فضای بیشتری برای راه‌حل‌های جدید و احترام بیشتر به نظرات پیدا خواهد شد.

تکنیک دلفی کمک می‌کند که کارشناسانی که نمی‌توانند با نظرات یکدیگر به‌صورت رودررو روبه‌رو شوند، این تکنیک کاربرد زیادی دارد. به این صورت بدون هیچ‌گونه برخورد، با نظرات هم آشنا می‌شوند و نهایتاً به نظرات واحد و رویکرد مشترکی خواهند رسید.

گاهی یک راه‌حل بیش از اندازه در معرض دیدگاه‌ها و برداشت‌های افراد قرار گرفته است. در این صورت همکاری یک گروه ناشناس که به‌صورت مستقل نظرات خود را در مورد موضوع ابراز می‌کنند می‌تواند کمک‌کننده و راهگشا باشد.

مزیت تکنیک دلفی

مزیت بزرگ تکنیک دلفی ناشناس بودن آن است. در این روش اطلاعات مربوط به شرکت‌کنندگان با دیگران به اشتراک گذاشته نمی‌شود و افراد از آن باخبر نخواهند شد. به همین دلیل اگر یک کارشناس اعتبار بالایی داشته باشد و نظرش با نظر دیگران مطابقت نداشته باشد، دیگر کارشناسان می‌توانند بدون هیچ‌گونه ملاحظه‌کاری آن را رد کنند یا در رابطه با آن نظر مخالفشان را ارائه کنند.

می‌توانید این مقاله را هم مطالعه کنید: تفکر جانبی چیست؟

نمونه تکینک دلفی

فرض کنید مشکلی در اطلاع‌رسانی به ساکنان مناطق مختلف وجود دارد. اگر از تکنیک دلفی برای این مشکل استفاده می‌شد، شهرداری در ابتدای کار مدیر پروژه‌ای را تعیین می‌کند و گروهی از متخصصان را درگیر بیانیه این مشکل می‌کند. با روش دلفی از متخصصان حوزه ارتباط با شهروندان استفاده می‌شود تا نهایتاً به راه‌حل واحد برسیم.

قدم اول:

در اولین قدم از اجرای تکنیک دلفی از شرکت‌کنندگان خواسته می‌شود که پرسشنامه‌ای را پر کند. این سؤالات، پرسش‌های مشخصی درباره بیان مسئله دارند و از قبل با دقت تعیین شده‌اند.

رهبر پروژه خلاصه‌ای از کلیه پرسشنامه‌های تکمیل شده را جمع‌آوری می‌کند و بعد از گردآوری اطلاعات، مجدداً پرسشنامه‌ها را به شرکت‌کنندگان برمی‌گرداند. با به اشتراک گذاشتن همه دیدگاه‌ها و اطلاعات مربوطه، شرکت‌کنندگان می‌توانند نظرات خود را درباره روش‌های پیشنهادی بازتاب دهند.

قدم دوم

در دور دوم اجرای تکنیک دلفی، شرکت‌کنندگان دوباره پرسشنامه را دریافت می‌کنند. بعد از هر دور پاسخ‌های متخصصان با تأثیرگذاری بر نقطه نظرات یکدیگر، بیشتر به هم شباهت پیدا می‌کند و رویه واحدتری را در پیش می‌گیرد. اگر پاسخ‌هایی که دریافت کرده‌اید در هر مرحله شبیه‌تر شدند، یعنی در حال طی کردن مسیر درستی هستید.

البته دقت کنید که پاسخ‌ها همگی ذهنی هستند و برآمده از دانش، تجربیات و اطلاعات شخصی آن‌ها است. درواقع هر متخصص با خواندن نظرات دیگران به دیدگاه جدیدتری دست پیدا می‌کند که می‌تواند با گذراندن چند دور دیگر به نظریه واحدی ختم شود.

کارشناسان شرکت‌کننده در این نظرسنجی افرادی هستند که در زمینه‌های تحقیقاتی مختلف مشغول به کارند. آن‌ها ارتباط مستقیمی با شهرداری و ساکنین دارند. (اگر یادتان باشد، موضوع ما مربوط به اطلاع‌رسانی شهرداری بود) ممکن است کارشناسان نماینده‌ای از هر محله، مسئول ارتباطات شهرداری، کارمند آژانس ارتباطات یا نماینده روزنامه محلی باشد.

آن‌قدر روند پرسیدن سؤال میان کارشناسان تکرار می‌شود تا نهایتاً اجماع بین شرکت‌کنندگان به وجود بیاید. سرانجام با ترکیب تخصص کارشناسان، می‌توان بر اساس اطلاعاتی که مرحله به مرحله کامل‌تر می‌شوند، توصیه‌هایی را تدوین کرد و درنتیجه به راه‌حلی باکیفیت و مفید رسید.

این نوشته از تکنیک دلفی و تأثیر آن در خلاقیت گروهی چه می‌دانید؟ برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

به عبارتی، وقتی متخصصان زیادی وجود دارند، همه آنها به طور کلی نظریه خود را ابراز می‌کنند که اغلب رسیدن به یک راه حل مشترک یا اجماع دشوار است. کارشناسان تمایل دارند که به نظرات خود پایبند باشند و آماده نیستند که تئوری‌های دیگر را به نفع نظریه خودشان بپذیرند. پس راه حل چیست؟ با ذهن همراه باشید.

روش دلفی چیست؟

تکنیک دلفی راهی سریع برای دستیابی به اجماع برای هرگونه تصمیم گیری است. در این روش، تمام بازخوردهای کارشناسان مختلف توسط ناظم به صورت ناشناس جمع‌آوری می‌شود. بعد از جمع‌آوری، و متداول‌ترین راه حل‌ها انتخاب می‌شوند و در دور دوم برای انتخاب بیشتر ارسال می‌شوند. در هر دور، راه حل‌ها تصفیه می‌شوند و آنهایی که محبوبیت کمتری دارند توسط مجری کنار گذاشته می‌شوند.

بنابراین، بهترین راه حل بعد از چند دور، بدون آسیب رساندن به نظریه کارشناسی یا نام بردن از یک متخصص خاص یا مکتب فکری آنها، انتخاب می‌شود. دلفی مبتنی بر این اصل است که پیش بینی‌ها یا تصمیم گیری‌های یک گروه ساختار یافته از افراد، دقیق‌تر از آنچه که در گروه‌های بدون ساختار است انجام می‌شود.

[su_box title=”همچنین بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]بهبود فرآیند چیست؟ طراحی و بهبود فرآیندهای سازمانی [/su_animate]

[/su_box]

ویژگی‌های اصلی تکنیک دلفی

روش دلفی معمولاً به صورت یک پرسشنامه کتبی در نظر گرفته می‌شود. این امر امکان مشورت، بحث و گفتگوی ناشناس و مستقل را فراهم می‌کند، بنابراین از بروز اختلافات مستقیم، چه اجتماعی (به عنوان مثال روابط قدرت در یک گروه) و چه عملی (فعالیت وقت ‌گیر به ویژه هنگامی که شرکت کنندگان از نظر جغرافیایی پراکنده هستند) جلوگیری می‌کند. برای جلوگیری از تعصب، پاسخ‌ها فقط برای ناظر و نه برای شرکت کنندگان قابل مشاهده است.

به طور خلاصه، این روش با هدف دستیابی به یک پاسخ اجماع (مشروعیت نهایی) استفاده می‌شود. کارشناسان، از ده‌ها تا صدها نفر دعوت می‌شوند تا با توجه به پاسخ سایر شرکت کنندگان، موقعیت خود در رابطه با یک سؤال را بیان کنند. همه پاسخ‌ها مبتنی بر اصل ناشناس بودن و استقلال داوری است. ارائه سوالات می‌تواند باز یا بسته باشد (کیفی یا کمی).

اجماع و اختلاف نظر در روش دلفی

این تکنیک برای تشویق اجماع در مورد موضوعات خاص مانند تنظیم اولویت‌ها، پیش بینی فن‌آوری یا تصمیم گیری در مورد برخی موارد فنی یا پزشکی ساخته شده است. به طور دقیق‌تر، تکنیک دلفی شرایطی را ایجاد می‌کند که برای همگرایی عقاید مطلوب باشد، در حالی که امکان آشکار ساختن نقاط اختلاف را نیز ممکن کند. مورد دوم مهم‌تر است، زیرا این روش را مشروعیت می‌بخشد و اغلب منجر به تعریف مجدد مشکل اولیه می‌شود که نتیجه آن اجماع گروهی است.

دوره‌های متعدد و بازخورد کنترل شده

برخلاف نظرسنجی‌های مرسوم، تکنیک دلفی شامل یک مشاوره تکراری و تعاملی است، به این صورت که از شرکت کنندگان طی چند دور مشورت می‌شود و در هر یک از این دورها نتایج مربوط به دور قبل را دریافت می‌کنند. آنها دوباره نسبت به نتایج قبلی (فرآیند بازخورد کنترل شده) مجدداً موقعیت خود را نشان می‌دهند. علاوه بر اظهار نظر، شرکت کنندگان باید مطالب دیگری را برای توجیه پاسخ خود ارائه دهند. همچنین حفظ ناشناس بودن پاسخ دهندگان نیز حائز اهمیت است. با ترکیب سؤالات بسته) و سؤالات باز، روش دلفی هم نتایج کمی و هم کیفی ایجاد می‌کند.

تکنیک دلفی در کجا استفاده می‌شود؟

روش دلفی، دو استفاده معمول دارد:

• هنگامی که بسیاری از کارشناسان درگیر هستند و احتمالاً اجماع به سرعت اتفاق نمی‌افتد.
• هنگامی که کارشناسان از نظر جغرافیایی پراکنده شده‌اند و دشوار است که آنها را به یک اتاق برای بحث و گفتگو، طوفان مغزی و ارائه بهترین استراتژی دعوت کرد.

تکنیک دلفی در واقع یکی از روش‌های تصمیم گیریِ گروهی است. همچنین این تکنیک در موارد زیر نیز استفاده می‌شود:

• مدیریت زمان: مدت فعالیت تخمین زده می‌شود.
• مدیریت هزینه: هزینه‌ها برآورد می‌شوند.
• مدیریت ریسک: خطرات مشخص می‌شوند.
• مدیریت حوزه: مطالبات افراد جمع‌آوری می‌شوند.

معمولاً یک یا چند مورد دیگر، مستلزم استفاده از تکنیک دلفی هستند:

• نیاز به درگیر کردن افراد با پیشینه‌های مختلف: افرادی که ملزم به شرکت در رفع یک مشکل بزرگ یا پیچیده هستند، ممکن است فاقد تجربه ارتباطی بوده و از شغل مهارت‌های مختلفی برخوردار باشند.
• محدودیت‌های لجستیکی: تعداد شرکت کنندگان بیش از حد زیاد است که به طور مؤثر نمی‌توان تعامل چهره به چهره ایجاد کرد.
• نیاز به آماده‌سازی قبل از جلسه: اثربخشی جلسات چهره به چهره می‌تواند با یک فرآیند ارتباط جمعی افزایش یابد. تکنیک دلفی به عنوان ابزاری برای تصمیم گیری، به طور ضمنی یا صریح منجر به ایجاد اجماع در مورد نتایج فرآیند (انتخاب، توصیه‌ها، نظرات یا برنامه‌های عملی) می‌شود.
• نیاز به پذیرش اجتماعی تصمیمات: روند ارتباطات باید داوری شود و یا ناشناس بودن فرآیند کار نیز تضمین شود. این رویه همچنین ممکن است با هدف افزایش آگاهی جمعی از مردم و همچنین کارشناسان دانشگاهی، صنعتگران یا سازمان‌های عمومی انجام شود.
• جمع کثرت عقاید: ناهمگونی شرکت کنندگان باید به منظور تضمین صحت نتایج حفظ شود، یعنی از هرگونه شرایط تسلط توسط یک گروه بزرگ یا یک شخصیت قوی با جلوگیری شود. ظهور بیشترین تنوعِ نظرات باید تقویت شود.
• اکتشاف سناریوهای احتمالی: مشارکت باعث کاهش عدم اطمینان می‌شود و تصمیم‌گیری را در زمینه‌های پیچیده و یا نامشخص تسهیل می‌کند. این روش اجازه می‌دهد تا از طریق تعریف و هماهنگی در کارها اقدام مشترک انجام شود.
• جستجو برای به دست آوردن دانش: انجام نظرسنجی در چند دور باعث افزایش یادگیری در بین شرکت کنندگان می‌شود. به عنوان مثال، مشاوره می‌تواند اولین رویکرد برای بحث و گفتگوی مخالف در درون هیئت مدیره قبل از انتشار آن به فضای عمومی باشد.

فرآیند انجام تکنیک دلفی

ده مرحله زیر، فرآیندهای روش دلفی هستند:

• تشکیل تیم دلفی برای انجام و نظارت بر پروژه
• انتخاب یک یا چند نفر برای هیئت مدیره
• تهیه پرسشنامه دور اول دلفی
• برگذاری آزمون پرسشنامه
• ارسال اولین پرسشنامه‌ها به هیئت مدیره
• تحلیل پاسخ‌های دور اول
• تهیه پرسشنامه‌های دور دوم
• ارسال سؤالات پرسشنامه دور دوم به هیئت مدیره
• تحلیل پاسخ‌های دور دوم.
• تهیه گزارش توسط تیم تحلیل‌گر برای ارائه نتیجه گیری مناسب

فواید و معایب روش دلفی

جوانب مثبت تکنیک دلفی به شرح زیر هستند:

• اجماع سریع
• شرکت کنندگان می توانند در هر نقطه از جهان اقامت کنند.
• پوشش طیف گسترده‌ای از تخصص‌ها
• از تفکر گروهی جلوگیری می‌شود.
• امکان پیش بینی یک سوال خاص و یک بُعدی
• هزینه نسبتاً کم برای اداره و تحلیل فرآیند
• امکان دستیابی به مقادیر زیادی اطلاعات وجود دارد.

[su_box title=”همچنین بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]تفکر سیستمی در سازمان ؛ اهمیت، هدف و فواید رویکرد سیستمی [/su_animate]

[/su_box]

جوانب منفی روش دلفی شامل موارد زیر هستند:

• تأثیر متقابل در شکل اصلی مورد غفلت قرار می‌گیرد.
• با تغییرات پارادایم به خوبی کنار نمی‌آید.
• موفقیت روش بستگی به کیفیت شرکت کنندگان دارد.
• می تواند وقت گیر باشد.
• نظرات مختلف ممکن است به اندازه کافی مورد بررسی قرار نگیرد.

کلام آخر

روش دلفی چیست را در بالا به طور جامع توضیح دادیم. با این حال، ضروری است بدانید که از این تکنیک می‌توان برای کاربردهای درون سازمانی برای کسب و کارها و شرکت‌ها نیز بهره برد. تکنیک دلفی در اصل برای رسیدن به یک نظر واحد از تئوری‌های مختلف است، اینکه بتوان نظرات متفاوت را در قالب موضوعات مختلف دسته‌بندی کرد و با نظر کارشناسانه، بهترین نظرات را فیلتر و سپس اجرا کرد.

این نوشته تکنیک دلفی چیست؟ ؛ رسیدن به یک راه‌حل مشترک در دل اختلاف نظرها برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.