تفکر همگرا و واگرا چه هستند؟

شاید یکی از مهم‌ترین پیش‌زمینه‌های آگاهی از تفاوت میان دو چیز، دانستن تعریف دقیق آن‌ها باشد. به همین دلیل خوب است که قبل از بررسی تفاوت تفکر همگرا و تفکر واگرا تعریف آن‌ها را به‌درستی بدانیم.

تفکر واگرا به شیوه‌ای از تفکر اطلاق می‌شود که در آن افراد برای یک مشکل خاص، چندین و چند راه‌حل متفاوت و دلیل متفاوت در نظر می‌گیرند. ادوارد دوبونو، روانشناس معروف از تفکر واگرا عنوان تفکر جانبی داده است. او تأکید زیادی بر به‌کارگیری خلاقیت در حل مشکلات داشت و بیان می‌کرد که هر مسئله‌ می‌تواند از طریق ارائه راهکارهای غیرمستقیم و خلاق، به‌خوبی حل شود.

غریزی و ذاتی بودن تولید ایده‌ها، انعطاف‌پذیری در پذیرش ایده‌های جدید و پیچیدگی و چندبعدی بودن راه‌حل‌ها از مهم‌ترین ویژگی‌های تفکر واگرا محسوب می‌شوند.

جرج پاول گیلفورد روانشناسی بود که برای اولین بار از اصطلاح تفکر همگرا استفاده کرد. تفکر همگرا یعنی فهم مسائل و پیدا کردن راه‌حلی واحد و مشخص برای چالش‌ها و مشکلات. درواقع تفکر همگرا زمانی به کار می‌آید که شما بتوانید از میان گزینه‌های موجود گزینه مشخصی را برای حل و شناسایی مشکلات انتخاب کنید.

سرعت بالا، دقت کافی و قرار گرفتن بر اساس و پایه منطق از مهم‌ترین خصوصیات تفکر همگرا هستند.

تفکر همگرا و واگرا؛ کدام را انتخاب کنیم؟

 قبلاً در این مقاله به‌صورت مفصل از تعریف تفکر همگرا و واگرا با شما صحبت کرده‌ایم. اما بگذارید قبل از بررسی تفاوت تفکر همگرا و تفکر واگرا یک مسئله مهم را برایتان بگویم. هر دو تفکر همگرا و واگرا در زندگی ما حیاتی و مهم هستند. نمی‌شود یکی را از دیگری برتر و دارای امتیاز بیشتری دانست. مهم این است که بدانیم در  چه موقعیت‌هایی و چطور می‌توان از این دو تفکر متضاد به‌درستی استفاده کرد.

درواقع شیوه کار این‌طور است که وقتی با مشکلی روبه‌رو شدیم، باید گزینه‌های مختلف را برای حل مسئله پیدا کنیم (تفکر واگرا) و سپس گزینه‌ها را محدود کنیم و بهترین راه‌حل ممکن را از میان گزینه‌های موجود انتخاب کنیم. (تفکر همگرا)

می‌توانید برای آشنایی بیشتر با تفاوت میان تفکر خلاق و تفکر منطقی نگاهی هم به این مقاله بیندازید: تفکر نقادانه و خلاقانه

تفاوت‌های میان تفکر همگرا و واگرا

جهت‌گیری

اولین تفاوت تفکر همگرا و تفکر واگرا در مسیری است که این دو نگرش در آنالیز مسائل دارند. تفکر واگرا مسیری‌های مختلفی را برای بررسی مسائل در پیش می‌گیرد. مسیرهایی جانبی که احتمالاً یکی از آن‌ها به راه‌حل اصلی مسئله ختم می‌شود.

درحالی‌که تفکر همگرا کاملاً به‌صورت خطی به مسائل نگاه می‌کند و همیشه به دنبال کشف یک‌راه حل که اصلی‌ترین راه‌حل است، می‌گردد. درواقع تفکر واگرا با در نظر گرفتن همه احتمالات به راه‌حل نهایی می‌رسد، اما تفکر همگرا همواره به دنبال یک راه‌حل است و چندان به احتمالات اهمیت نمی‌دهد.

نوآوری

خلاقیت و نوآوری در ارائه راه‌حل، دیگر تفاوت میان تفکر همگرا و تفکر واگرا است. اساس و پایه تفکر واگرا خلاقیت و نوآوری است. کشف ایده‌های جدید و در نظر گرفتن همه احتمالات تکنیکی است که واگرایی بر اساس آن پیش می‌رود. اما در همگرایی اصولاً سعی می‌شود از تجربه‌های موفق قدیمی استفاده شود. درواقع کسانی که به‌صورت همگرا فکر می‌کنند، علاقه چندانی به آزمایش راه‌حل‌های جدید ندارند و ترجیح می‌دهند از اصول و قوانینی که قبلاً موفقیت آن‌ها به اثبات رسیده است تبعیت کنند تا به حل مسئله برسند.

محدوده عمل

تفکر همگرا، ازآنجایی‌که به دنبال یافتن جواب قطعی و دلایل اصلی در بررسی مسائل است، همه گزینه‌ها را خط می‌زند. درواقع تفکر همگرا، شخص را محدود می‌کند تا به جوابی درست و قانع‌کننده برسد.

در مقابل تفکر واگرا همه احتمالات را در نظر می‌گیرد. این تفکر هر احتمالی را دارای ارزش مناسب برای بررسی می‌بیند و در پی پیدا کردن جواب سؤالات از میان همین احتمالات است. به همین دلیل دست اشخاص در این بررسی بسیار باز است و محدوده عمل تفکر واگرا بی‌حدوحصر است.

شک و یقین

حتماً خودتان می‌توانید حدس بزنید که این مورد از تفاوت تفکر همگرا و تفکر واگرا چیست. تفکر همگرا، در ذات خود به‌یقین پایبند است و همیشه به دنبال جواب قطعی است. جوابی که به هیچ‌ صورتی نتوان آن را زیر سؤال برد یا به آن شک کرد.

ازنظر تفکر همگرا همه‌چیز یا سیاه است یا سفید. یا صد درصد شدنی است یا نشدنی. چیزی به نام نسبی بودن وجود ندارد. اگر در بررسی به صد درصد پاسخ رسیدید، یعنی جواب درست را کشف کرده‌اید.

اما تفکر واگرا خلاف این شیوه عمل می‌کند. در تفکر واگرا مفاهیم کمتر سفت‌وسخت پنداشته می‌شوند. طیف رنگ خاکستری همان چیزی است که تفکر واگرا در نگرش به مسائل دارد. از نظر این تفکر سیاه مطلق یا سفید وجود ندارد و هر گزاره می‌تواند به نسبت خود در توضیح مسائل یا ارائه راه‌حل مؤثر باشد.

کارایی

شاید یکی از اساسی‌ترین تفاوت تفکر همگرا و تفکر واگرا در کارایی آن‌ها باشد. تفکر همگرا در تصمیم‌گیری بهترین گزینه موجود است. افرادی که به‌صورت همگرا فکر می‌کنند می‌توانند وظیفه خود را در این حوزه به بهترین شکل ممکن انجام دهند. آن‌ها تخصص خوبی در تشخیص بهترین راه‌حل دارند.

درعین‌حال، افراد با تفکر واگرا می‌توانند بهترین گزینه برای یافتن راه‌حل‌هایی ممکن و کشف دلایل وقوع مسائل و چالش‌ها باشند. تفکر همگرا و تفکر واگرا در عین اینکه کاملاً متضاد از یکدیگر عمل می‌کنند، مکمل هم هستند.

شخصیت

تفاوت تفکر همگرا و تفکر واگرا اثرات متفاوتی را هم در شخصیت افراد به وجود می‌آورد. مطالعات نشان می‌دهد که اصولاً افرادی که از تفکر واگرا بیشتر استفاده می‌کنند، شخصیت‌های برونگرایی دارند. آن‌ها معمولاً شخصیت خلاقی دارند و عاشق استفاده از تجربیات جدید هستند.

از طرفی، کسانی که به برونگرایی تمایل دارند، معمولاً درون‌گراتر هستند. این افراد به‌عنوان شخصیت‌های منطقی و متفکر شناخته می‌شوند و کمتر تمایل به استفاده از تجربیات جدید یا ریسک‌پذیری از خودشان نشان می‌دهند.

وضعیت عاطفی

شاید برایتان جالب باشد بدانید که تفاوت تفکر همگرا و تفکر واگرا اثرات عاطفی متفاوتی را هم ایجاد می‌کند. پژوهشگران متوجه این اثر جالب بر شخصیت افراد شده‌اند. آن‌ها معتقدند اصولاً افرادی که از تفکر واگرا به‌عنوان نگرش غالب بر مسائل استفاده می‌کنند، حالت‌های هیجانی مثبت‌تری دارند و معمولاً به‌عنوان افراد خوش‌بین و مثبت نگر شناخته می‌شوند.

در عوض افرادی که بیشتر از تفکر همگرا به‌عنوان نگرش قالب استفاده می‌کنند، منفی نگر و بدبین هستند. البته میزان تأثیرپذیری و یا تأثیرگذاری تفکر همگرا و واگرا بر شخصیت، چندان مشخص نیست. شاید این مسئله برعکس باشد. یعنی ممکن است چون افراد خوش‌بین بیشتر از ایده‌های متفاوت استقبال می‌کنند و احتمالات بیشتری را در نظر می‌گیرند، تفکر قالب خودشان را واگرایی قرار می‌دهند.

وزن پاسخ‌دهی و صحت پاسخگویی

در تفکر واگرا، جواب‌ها و احتمالات متعددی برای پاسخ دارای ارزش و وزن است. تفکر همگرا در مقابل، تصریح می‌کند که باید به دنبال یک جواب مشخص باارزش بسیار بالا گشت. درواقع در تفکر واگرا ما با پاسخ‌های متعدد و وزن‌های متفاوت طرف هستیم؛ اما در تفکر همگرا با یک پاسخ با وزن صد درصد مواجهیم.

پیچیدگی

میزان پیچیدگی این دو تفکر در نگرش به مسائل، دیگر تفاوت تفکر همگرا و تفکر واگرا است. تفکر واگرا ایده‌های پیچیده را مطرح می‌کند. این تفکر به دنبال ارائه راه‌حل‌هایی است که نو، خلاقانه و بدیع باشند.

در مقابل، تفکر همگرا برای پیچیدگی و نوآوری اهمیتی قائل نیست و درعوض مفاهیم واضح و قوی را ارائه می‌کند.

ریسک‌پذیری

افرادی که به‌صورت همگرا فکر می‌کنند، علاقه چندانی به ریسک‌پذیری ندارند و به همین دلیل است که ترجیح می‌دهند از الگوهای تکراری و تجربه‌های موفق آزمایش‌شده استفاده کنند.

در مقابل، تفکر واگرا تمایل زیادی به ایده‌های ماجراجویانه و ریسک‌پذیری دارند. آن‌ها دوست دارند ایده‌های جدید را امتحان کنند و با آزمایش راه‌حل‌های محتمل به نتیجه جدید برسند.

فعالیت مغز

فعالیت مغز و میزان استفاده از نیمکره‌های مغز دیگر تفاوت تفکر همگرا و واگرا است. ازآنجایی‌که تفکر واگرا با عناصری مانند خلاقیت و هنر در ارتباط است، بیش از هر چیزی با نیمکره سمت راست مغز در ارتباط است و آن قسمت را بیشتر تحریک می‌کند.

اما در مقابل افرادی که به‌صورت همگرا فکر می‌کنند، بیشتر با نیمکره چپ مغز در ارتباط هستند. آن‌ها بیشتر با رفتارهای منطقی و محاسبات ریاضی و احتمالات، نیمکره سمت چپ را تحریک می‌کنند.

استدلال

افرادی که تفکر همگرایانه دارند، بیشتر از استدلال استنتاجی استفاده می‌کنند. این نوع از استدلال به آن‌ها کمک می‌کند که راه‌حل‌های کمتر مورداطمینان را حذف کند تا به راه‌حل نهایی برسند. اما در مقابل افراد با تفکر واگرایانه از استدلال قیاسی استفاده می‌کنند. انگیزه آن‌ها در تفکر شاخه زدن یک گزاره اصلی و ایجاد ایده‌های جدید است.

کمیت و کیفیت

آخرین فاکتور تفاوت تفکر همگرا و تفکر واگرا نگرش آن‌ها به کمین و کیفیت مسائل است. تفکر واگرا بیشتر از هر چیزی به میزان ایده‌های تولیدشده اهمیت می‌دهد تا بتوان بهترین راه‌حل را پیدا کرد. به همین دلیل، آن‌ها با کاهش دادن کیفیت ایده‌ها مشکلی ندارند.

اما در مقابل تفکر همگرا تأکید زیادی روی کیفیت راه‌حل‌های ارائه‌شده دارد. آن‌ها ترجیح می‌دهند یک راه‌حل منطقی و مستدل ارائه کنند که صد درصد کارایی داشته باشد.

این نوشته با سیزده تفاوت میان تفکر همگرا و تفکر واگرا آشنا شوید برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

تفکر واگرا و خلاقیت

قبل از طرح هر مساله‌ای باید به این سوال جواب بدهیم که اصلا تفکر واگرا چیست؟

تفکر واگرا به نوعی از نگرش اطلاق می‌شود که در آن افراد به جای فکر به چارچوب های مرسوم و نظم‌های همیشگی، دوست دارند جور متفاوتی به مسائل نگاه کنند. افرادی که تفکر واگرا دارند برای حل مسائل به روش‌های موسوم اکتفا نمی‌کنند و روش‌هایی را امتحان می‌کنند که عمدتا جدید و خلاقانه به حساب می‌آیند. اصلا به همین دلیل است که نام این تفکر، واگرا است.

بسیاری از روان شناسان عقیده دارند تفکر واگرا مهم‌ترین رکن تفکر خلاق است. اگر می‌خواهید فردی خلاق محسوب شوید، باید واگرا فکر کنید. یعنی باید به دنبال شکستن چارچوب‌ها و درهم ریختن قواعد معمول باشید. به‌این صورت می‌توانید قدمی مهم به سمت خلاقیت بردارید.

لازمه داشتن تفکر واگرا، نپذیرفتن قالب‌های فکری همسان است. معمولا افرادی که واگرا فکر می‌کنند به استفاده از تجربیات مشابه علاقه‌ای ندارند. آنها اصولا دوست دارند تجربیات جدید را کشف و آزمایش کنند.

به همین دلیل، معمولا تفکر واگرا منجر به خلق راه‌های جدید و بدیع می‌شود. معمولا افرادی که واگرا فکر می‌کنند، افراد خلاقی محسوب می‌شوند.

تفکر همگرا در برابر تفکر واگرا

در نقطه مقابل تفکر واگرا، تفکر همگرا وجود دارد. این تفکر برخلاف تفکر واگرا بر استفاده از تجربیات پیشنیان، پیروی از اصول و مفاهیم سنتی و حرکت در چارچوب قواعد و هنجارها تاکید می‌کند. برخلف تفکر واگرا که مشخصه اصلی افراد خلاق محسوب می‌شود، تفکر همگرا ویژگی اصلی افراد منطقی است.

معمولا کسانی که تفکر خطی و اصول منطقی را دنبال می‌کنند، به صورت همگرا فکر می‌کنند. آنها به دنبال پیدا کردن جواب‌های متعدد برای یک سوال نیستند. بلکه ترجیح می‌دهند از اصولی پیروی کنند که از قبل آزمایش شده است و صحت و اعتبار آنها از قبل تایید شده است.

اصولا افراد با تفکر همگرا، برخلاف کسانی که تفکر واگرا دارند، افرادی قاعده‌مند، دقیق، منظم و محافظه‌کار شناخته می‌شوند. درصورتیکه افراد با تفکر واگرا، افرادی نامنظم، هنجارشکن، خلاق و متفاوت شناخته می‌شوند.

این افراد شخصیت‌های برونگرایی دارند و درمقابل اتفاقات متفاوت از خود انعطاف نشان می‌دهند. می‌توانید برای مطالعه نکات تفاوت تفکر واگرا و تفکر همگرا این مقاله ما را مطالعه کنید. اما در ادامه به صورت مفصل به ویژگی‌های شخصیتی افرادی که تفکر واگرا دارند خواهیم پرداخت.

ویژگی‌ها

کسانی که تفکر واگرا دارند، از چند مشخصه اصلی برخوردارند. مشخصه این افراد به صورت زیر تعریف می‌شود:

برونگرایی

یکی از جالب‌ترین ویژگی‌های افرادی که تفکر واگرا دارند برونگرایی آنهاست. این افراد معمولا بسیار اجتماعی، خونگرم و خوش اخلاق هستند. آنها معمولا به فعالیت در قالب گروه علاقه دارند. مشارکت گروهی و همکاری این افراد با گروه، در وضعیت ایده‌آلی قرار دارد و معمولا جزو افراد موثر در گروه به‌حساب می‌آیند.

آنها مثبت‌نگر هستند و به نسبت افراد با تفکر همگرا، خوش‌برخوردتر و باانرژیترند. همین مشخصه تاثیر زیادی در خلاقیت این دسته از افراد دارد.

کنجکاوی

یکی دیگر از مشخصه‌های افراد با تفکر خلاق، کنجکاوی آنهاست. آنها علاقه دارند از هرموضوعی سر دربیاورند. میل و عطش آنها به کسب دانش و مهارت‌های جدید تمام نشدنی است. همین ولع آنها نسبت به یادگیری دانش و مهارت جدید باعث می‌شود علاقه داشته باشند راه‌های مختلف و غیرمتعارف را برای حل مسائل مختلف امتحان کنند.

مقاله مرتبط: تفکر خلاق چیست؟ چگونه تفکر خلاق داشته باشیم؟

ذهن پیچیده و سیال

افرادی که تفکر واگرا دارند از ذهن پیچیده و سیالی برخوردارند. آنها به سادگی می‌توانند بین مسائل مختلف پل بزنند و مسائل مختلف را باهم ترکیب کنند. قدرت تحلیلی آنها در رویارویی با مسائل بسیار زیاد است و ذهن‌شان در آنالیز و ترکیب پدیده‌ها باهم از توانایی خاصی برخوردار است.

ذهن آنها می‌تواند بین بی‌ربط‌ترین مسائل هم ارتباط منطقی برقرار کند و به همین دلیل است که در پیداکردن راه‌حل‌های نو و بدیع یک استاد تمام عیار به‌حساب می‌آیند.

انعطاف‌پذیری

مهم‌ترین ویژگی افرادی که به صورت واگرا فکر می‌کنند، انعطاف‌پذیری آنها است. آنها به سادگی می‌توانند با موقعیت‌ها و چالش‌های جدید روبه‌رو شوند. برای این دسته از افراد، هیچ بحرانی وجود ندارد. بلکه هر موقعیت و تغییر جدید، یک چالش جذاب است و به سادگی می‌توان با آن روبه‌رو شد.

آنها از تغییرات نمی‌ترسند و از آنها فرار نمی‌کنند. بلکه آغوش‌شان برای رویارویی با تغییرات جدید باز است و با روی خوش از آن استقبال می‌کنند. اگر با عوض شدن برنامه کاری و تغییر موقعیت، عصبانی نمی‌شوید یا ذهن‌تان بهم نمی‌ریزد، احتمالا یک فرد با تفکر واگرای قوی هستید یا پتانسیل تبدیل شدن به چنین شخصیتی در شما وجود دارد.

تفکر واگرا در چه موقعیت‌هایی به کمک‌مان می‌آید؟

واقعیت این است که استفاده مطلق از تفکر واگرا، همیشه خوب نیست. ما نیاز داریم که برای پیدا کردن صحیح‌ترین انتخاب‌ها در زندگی‌مان از ترکیب این تفکر و تفکر همگرا استفاده کنیم. اما تفکر واگرا به چه کارمان می‌آید؟

همانطور که قبلا هم گفتیم، این تفکر مهم‌ترین وجه اثرگذار بر خلاقیت است و وقتی قرار است دست به کارهایی بزنیم که به خلاقیت زیادی نیاز دارند، کمک بزرگی برای ما خواهد بود. از طرفی در تصمیم‌گیری نهایی و انتخاب میان گزینه‌ها، به تفکر همگرا نیاز داریم.

[su_box title=”همچنین بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]تکنیک طوفان فکری مکتوب ؛ روشی گروهی برای بیدار کردن ایده‌ها و خلاقیت[/su_animate]

[/su_box]     

ما باید بتوانیم درنهایت بین گزینه‌های موجود یک گزینه را انتخاب کنیم و به تصمیم درست برسیم. در این مواقع است که تفکر همگرا با چاشنی منطق به مهم‌ترین نیاز ما تبدیل می‌شود.

کشف پدیده‌ها

یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی که نیاز ما به تفکر واگرا را افزایش می‌دهد، زمانی است که مغزمان به آنالیز، تحلیل و کشف پدیده‌ها نیاز دارد. وقتی می‌خواهیم به دلایل موجود برای یک مساله فکر کنیم، به تفکر واگرا نیاز داریم تا مغزمان توان ترکیب و تحلیل مسائل را به‌دست بیاورد.

با استفاده از تفکر واگرا می‌توانیم مسائل زیادی را تحلیل کنیم و بین متغیرهای مختلف، پیوند برقرار کنیم تا به درک ۳۶۰ درجه‌ای از پدیده‌ها برسیم.

درک صحیح موقعیت‌ها

یکی دیگر از فواید این تفکر درک صحیح موقعیت است. وقتی مغزمان توان کسب اطلاعات دقیق از علل پدیده‌ها را پیدا کرد، می‌تواند متغیرهای زیادی را بررسی کند و در چالش‌های گوناگون به صحیح‌ترین درک ممکن برسد.

شاید از نظر افرادی که منطقی فکر می‌کنند، تفکر افراد خلاق کمی عجیب به‌نظر برسد؛ اما معمولا این دسته از افراد به درک درستی می‌رسند.

پیدا کردن راه‌حل

پیدا کردن راه‌حل‌های نو و بدیع از دیگر فواید داشتن تفکر واگرا است. افراد خلاق می‌توانند با صرف این تفکر در تحلیل مسائل و پیوند دادن متغیرها به یکدیگر، معمولا راه‌حل‌هایی پیدا کنند که نو و بدیع هستند.

شاید درصدی از خطا همیشه همراه کسانی که به صورت واگرا فکر می‌کنند وجود داشته باشد؛ اما معمولا راه‌حل‌های آنها نو و بدیع و درصورت درستی، به بهترین شکل ممکن عمل می‌کند. آنها هیچ‌وقت تسلیم نمی‌شوند و سعی می‌کنند به بهترین شکل ممکن از پس حل مسائل بربیایند.

[su_box title=”همچنین بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]تفکر حل مسئله چیست؟ روش ها و تکنیک های تمرکز و تفکر برای حل مسئله[/su_animate]

[/su_box]     

اختراع و نوآوری

معمولا مخترعان از افراد خلاق هستند و این تفکر مهم‌ترین رکن خلاقیت به‌حساب می‌آید. کسانیکه به صورت واگرا فکر می‌کنند از ایده‌های نو و بدیع استقبال می‌کنند و از واکنش غیرمتعارف دیگران به راه‌حل‌هایشان نمی‌ترسند. آنها از تمسخر یا مخالفت سایرین نسبت به راه‌حل‌هایشان ابایی ندارند و به درستی کارشان ایمان دارند.

چگونه تفکر واگرا را در خودمان تقویت کنیم؟

داشتن تفکر واگرا در بسیاری از موارد به کمک ما می‌آید. بنابراین تقویت توان تفکر واگرا اهمیت زیادی دارد. با استفاده از دستورالعمل‌های زیر می‌توانید این تفکر را در خودتان تقویت کنید:

• ایده‌پردازی کنید و ایده‌هایتان را روی کاغذ بنویسید. یادتان باشد هرایده‌ای ارزش فکر کردن و پرداخته شدن دارد.

• در تحلیل مسائل و موضوعات مختلف، همه جوانب را درنظر بگیرید و فقط به یک وجه ماجرا نگاه نکنید. تفکر تک بعدی شما را از واگرایی دور خواهد کرد.

• آغوشتان را برای مواجهه با تغییرات باز کنید. به تغییرات به چشم چالش‌های جذابی نگاه کنید که می‌توانند تجربیات ارزشمندی را برایتان به همراه داشته باشند.

• دایره معاشرت‌تان را وسیع کنید. هم‌نشینی با افراد و کارکردن در گروه به معنای کسب تجربه‌های جدید و استفاده از تجربیات دیگران است. چه چیزی در داشتن تفکر واگرا از این مساله کارامدتر است؟

• کسب مهارت و دانش را فراموش نکنید. هرچقدر که مهارت‌های بیشتری داشته باشید، توان تفکرتان به طرز موثری افزایش خواهد یافت. هر دانش جدید، مانند پنجره‌ای جدید رو به دنیا است و افق دید شما را گسترش خواهد داد.

• از هر فعالیتی که ذهن‌تان را تقویت می‌کند استقبال کنید. از بازی‌های فکری تا خواندن کتاب و انجام تمرین‌های تقویت ذهن. همیشه به دنبال ورزش دادن مغز و توان ذهنی‌تان باشید.

[su_box title=”همچنین بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]

[/su_animate]

[/su_box]     

این نوشته تفکر واگرا چیست؟ افراد خلاق چطور فکر می کنند؟ برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

در مقاله حاضر این دوتفکر را بررسی می‌کنیم و ویژگی‌های هردو دسته را باهم مقایسه خواهیم کرد. با ما در ذهن همراه باشید تا بفهمید جز کدام دسته از افراد هستید. آیا تفکر واگرا دارید یا تفکرتان همگرا است.

تفکر همگرا و تفکر واگرا

قبل از اینکه به سراغ بررسی تفاوت‌های دو تفکر همگرا و واگرا برویم، باید به صورت مفصل معانی و تعاریف این دو تفکر را بررسی کنیم. اصلا تفکر همگرا و واگرا چه معنایی دارد؟

تفکر همگرا

تفکر همگرا گونه‌ای خاص از بینش و نگاه به محیط و اتفاقات پیرامون زندگی است که براساس پیش‌فرض‌ها و راه‌حل‌های منطقی که از قبل امتحان شده‌اند و دیگران آنها را تجربه کرده‌اند انجام می‌شود.

افرادی که تفکر همگرایانه دارند به صورت مشخص، آشنا و سازمان یافته به مسائل نگاه می‌کنند و تفکری منطقی دارند. آنها جواب‌های منطقی که در چارچوب‌های عقلی و اندیشه‌ای می‌گنجد را پیش‌روی مسائل می‌گذراند.

تفکر واگرا

اما درمقابل، تفکر واگرا بر راه‌حل‌های نوآورانه و خلاق متمرکز می‌شود. افرادی که تفکر واگرایانه دارند، معمولا از روش‌های غیرمعمول، خلاق و عجیب برای حل مسائل و چالش‌ها استفاده میکنند.

تفکر واگرا درپی شکستن چارچوب‌های ذهنی و کلیشه‌های معمول است و یکی از پیش‌شرط‌های مهم تفکر خلاق و خلاقیت به حساب می‌آید. درواقع تفکر واگرا افراد را قادر می‌سازد که اطلاعات را سازماندهی کنند و جواب‌های جدید بسازند.

تفاوت‌های تفکر همگرا و تفکر واگرا

حالا که متوجه شباهت‌ها و تفاوت‌های تفکر همگرا و واگرا شدید، بهتر است به مقایسه و بررسی این دو تفکر برویم. با ما در ادامه هم همراه باشید.

بینش

اولین و مهم‌ترین تفاوت دو تفکر هم‌گرا و واگرا در نوع بینش این دونوع تفکر به مسائل پیرامون است. درحالی که تفکر همگرا تنها جنبه‌های خاص و منطقی ماجرا را مورد بررسی قرار می‌دهد و نگاه تک بعدی نسبت به مسائل دارد، تفکر واگرا جنبه‌ها و زوایای متفاوتی را مورد بررسی قرار می‌دهد و چالش‌ها را چند بعدی نگاه می‌کند.

انعطاف‌پذیری

افرادی که تفکر همگرایانه دارند، درمقابل مسائل و چالش‌های پیش آمده، انعطاف کمتری از خودشان نشان می‌دهند. اگر نظم ذهنی مورد نظر آنها بهم بریزد، شالوده امور از دستشان درمی‌رود و نمی‌توانند خودشان را با وضعیت جدید مطابقت دهند.

درواقع برای کسانی که تفکر همگرا دارند انطباقشان با مسائل و محیط‌های جدید بسیار سخت‌تر از کسانی است که واگرایانه فکر می‌کنند.

درمقابل افرادی که دارای تفکر واگرا هستند، بسیار منعطف عمل می‌کنند. چالش‌های جدید، موقعیت‌های جدید و تغییرات، برای این دسته از افراد اصلا سخت و دشوار به‌نظر نمی‌رسد و می‌توانند به سادگی خودشان را با موقعیت‌های متفاوت مطابقت دهند.

علت این امر، به طرز فکر آنها برمی‌گردد. چرا که تفکر واگرا براساس ارائه راه‌حل‌های جدید و بدیع است و با نظم ذهنی از پیش ساخته شده و منطقی تفکر همگرایانه، تفاوت‌های زیادی دارد.

هنجارها

تفکر واگرا، تفکری کاملا هنجار شکن است و از عادات و عرف پیروی نمی‌کند. کسانی که واگرایانه فکر می‌کنند درپی شکست نظم موجود هستند و شنا در جهت مخالف رودخانه برایشان کار مشکلی نیست.

از نظر آنها هر راهی که به خوبی به چالش جواب بدهد و کار کند، پذیرفتنی است.

درصورتیکه در تفکر همگرایانه، سمت و سوی تمایل افراد به سنت‌ها، عادات و عرف است. هنجارها و عرف جامعه برای افرادی که همگرا فکر می‌کنند بسیار با اهمیت است و معمولا تمایلی به برهم زدن آن ندارند.

این افراد بسیار قانون‌مندتر از افراد با تفکر واگرا هستند.

روش عمل

افرادی که تفکر همگرا دارند، از اصول مشخصی برای حل مسائل استفاده می‌کنند. برای این افراد همیشه دو به اضافه دو مساوی با چهار است. درمقابل کسانی که تفکر واگرا دارند، دوست دارند از راه‌های متفاوت برای رسیدن به هدف استفاده کنند.

مسیر مشخص و از پیش تعیین شده، فرمول‌ها و قواعد و الگوها برای این دسته از افراد معنای خاصی ندارد.

 افرادی که تفکر واگرایانه دارند معمولا قابل پیش‌بینی نیستند و ریتم حرکت‌شان به سمت ارائه راه‌حل نهایی معمولا مشخص نیست. گاهی ضرباهنگ حرکتشان کند است و گاهی سرعت‌شان به‌طرز غیرقابل باوری افزایش پیدا می‌کند.

نتیجه‌دهی تصمیمات

معمولا تصمیماتی که افراد با تفکر همگرا می‌گیرند، منطقی‌تر است و به همین دلیل، درصد خطا و اشتباه آنها بسیار کمتر از افرادی است که به صورت واگرا فکر می‌کنند.

آنها ذاتا تمایلی به ریسک کردن ندارند و به همین دلیل دوست دارند از اصول منطقی و آزمایش شده پیروی کنند.

اما افرادی که تفکر واگرایانه دارند، ترجیح می‌دهند از روش‌های جدید و خلاقانه استفاده کنند. روش‌هایی که الزاما به نتیجه مطلوب منجر نخواهد شد، اما جذابیت‌های زیادی دارد.

میل به هنجار شکنی و استفاده از دانش و اطلاعات در تولید راه‌های بدیع، علت اصلی این تفاوت میان تفکر همگرا و تفکر واگرا است.

شخصیت

معمولا افرادی که تفکر همگرا دارند در جامعه به عنوان افراد منطقی و منظم شناخته می‌شوند. این افراد چارچوب ذهنی مشخصی دارند و به سادگی می‌توانند با قواعد عرف هماهنگ شوند.

داشتن نظم و برنامه ذهنی برای انجام کارهای روزانه و پروژه‌ها به این دسته از افراد آرامش می‌‌بخشد و نتیجه کارشان را تضمین می‌کند. آنها دوست دارند به عنوان افراد قانون‌مند شناخته شوند و درعرف به عنوان انسان‌های موجه، معروف هستند.

درمقابل کسانی که واگرایی را ترجیح می‌دهند، شخصیت‌های خلاقی دارند. آنها در قواعد و عرف‌های معمول جا نمی‌شوند و عادت به شکستی هنجارها در این دسته از افراد بیدارند.

البته منظور از هنجارشکنی به معنای منفی آن نیست. آنها صرفا انسان‌هایی هستند که علاقه زیادی به شنا خلاف جهت رودخانه دارند. ماهیت تفکر آنها این دسته از افراد را به چنین شخصیت‌هایی تبدیل کرده است و معمولا نمی‌توانند براساس نظم و برنامه عمل کنند.

[su_box title=”همچنین بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]موانع تفکر خلاق ؛ چه چیزی درذهن ما جلوی خلاقیت ما را می‌گیرد؟[/su_animate]

[/su_box]     

اگر بخواهیم در انتها نتیجه‌ای از شخصیت افرادی که این دوتفکر در آنها غالب است داشته باشیم، می‌توانیم بگوییم افراد با تفکر همگرا، می‌توانند قانون‌گذاران خوبی باشند.

آنها افرادی قابل اتکا و قابل اعتماد هستند که تصمیماتی می‌گیرند که معمولا به نفع خیر عمومی و منطقی است.

اما افرادی که تفکر واگرا دارند، می‌توانند مدیران موفقی باشند. راه‌حل‌های پیشنهاد شده از طرف افرادی که تفکر واگرا دارند کمی جسورانه است، اما می‌تواند بسیار کارگشا و عملی باشد.

معمولا مخترعان و هنرمندان تفکر واگرایانه دارند.

پیش‌بینی و ارزیابی نتایج

از آنجایی که افراد با تفکر همگرا روی اصول و قواعد از پیش تعیین شده و فرمولاسیون مشخص حرکت می‌کنند، به سادگی می‌توان نتایج کارشان را پیش‌بینی کرد.

این افراد می‌توانند نتیجه کارشان را از قبل محاسبه کنند و معمولا نتیجه نهایی‌شان با درصد خطای پایین، با پیش‌بینی‌شان مطابقت دارد.

درمقابل نتیجه کار افرادی که تفکر همگرا دارند، ابدا قابل پیش‌بینی نیستند. آنها از روش‌های غیرمرسوم و غیرقابل پیش‌بینی برای ارائه راه‌حل‌ها استفاده می‌کنند و به همین دلیل نمی‌توان به صورت دقیق پیش‌بینی کرد که دقیقا به چه نتیجه‌ای خواهند رسید.

تفکر همگرا و تفکر واگرا؛ کدام بهتر است؟

مقایسه کارایی و برتری دونوع تفکر واگرا و همگرا با هم شبیه به این است که مثلا بخواهیم بگوییم غذا بهتر است یا آب.  واقعیت این است که نمی‌توان هیچ کدام از انواع تفکر همگرا و واگرا را به یکدیگر برتری داد.

هرکدام از انواع این تفکرات در جای خود بسیار مناسب و کارگشا هستند. در مواقع فکر به راه‌حل‌ها بهتر است به صورت واگرایانه فکر کنیم؛ اما موقع تصمیم‌گیری، تفکر همگرایانه بهتر نتیجه می‌دهد.

مساله اصلی این است که سازوکار جامعه به نحوی باشد که افراد با تفکر همگرا و واگرا بتوانند در جای مشخص و مناسب شخصیت‌شان باشند تا بتوانند به بهترین شکل ممکن استعدادهایشان را بروز دهند و جامعه را به حداکثر بهره‌وری برسانند.

البته بهترین حالت این است که یاد بگیریم در مواجهه با چالش‌های متفاوت، مناسب با موقعیت موردنظر، تفکرمان را به سمت تفکر واگرا یا همگرا تغییر دهیم.

این مساله همان چیزی است که در آموزش و پروش و تربیت کودکان باید توجه ویژه‌ای را به خود اختصاص دهد. تمرین ویژگی‌های مثبت هردو نوع فکر بهترین حالتی است که می‌توانیم درمواجهه با چالش‌های زندگی از خودمان بروز دهیم.

خلاقیت و انعطاف تفکر واگرا در کنار منطق و نظم همگرایی، می‌تواند از ما انسان‌های ایده‌آلی بسازد که بهترین تصیم‌های ممکن را در موقعیت‌های مختلف زندگی می‌گیرد.

[su_box title=”در ذهن بهترین ها را بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]

[/su_animate]

[/su_box]     

این نوشته مقایسه تفکر همگرا و تفکر واگرا؛ چه کسانی خلاق‌ترند؟ برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.