تفکر خلاق چیست – ذهن

تفکر خلاق در کودکان : نکات طلایی برای والدین

محبوبه معصوم نیا — Mon, 30 Nov 2020 07:23:43 +0000

تفکر خلاق در کودکان : نکات طلایی برای والدین

وقتی از موفقیت در کودکان حرف می‌زنیم، معمولا مهارت‌هایی مانند خواندن، نوشتن، ریاضیات و.. به ذهنمان می‌رسد. غافل از اینکه تفکر خلاق در کودکان نقشی کلیدی برای رسیدن آن‌ها به موفقیت بازی می‌کند. اما خلاقیت چیست و چطور می‌توان تفکر خلاق را در کودکان تقویت کرد؟ جواب این سوال را در این نوشته ما در ذهن خواهید خواند. با ما همراه باشید.

فصل ۱

تفکر خلاق چیست؟

قبل از تعریف تفکر خلاق در کودکان لازم است که تعریف دقیقی از خلاقیت بدانید. خلاقیت یعنی ابداع و خلق چیز جدیدی که قبلا وجود نداشته است. درواقع خلاقیت یعنی بتوان ایده‌ها را به واقعیت تبدیل کرد.

ایده‌ها، اشیا، تفکرات و هرچیزی که بتوان آن‌ها را خلق کرد در این تعریف جا می‌گیرند. البته چیزی که به‌وجود می‌آید باید نو باشد و دارای ارزش هم باشد. بر این اساس، تفکر خلاق یعنی همان فرآیندی که مغز طی می‌کند تا ایده جدید تولید شود.

تفکر خلاق ما را به تفکر به صورت متفاوت قادر خواهد کرد. با این توانایی می‌توانیم برای هر مسئله، راه‌حلی جدید و متفاوت ارائه دهیم. این توانایی می‌تواند شامل خلق چیزهای جدید، روش‌های جدید برای تولید اشیا و تفکرات نو باشد.

البته باید بدانید که خلاقیت چندان بی‌دردسر نیست. تفکر خلاق معمولا با ریسک‌پذیری بالا، آزمایش‌های مختلف و البته اشتباه همراه است.

تفکر خلاق چیست؟

تمام نکاتی که باید از تفکر خلاق، تقویت آن و جزئیات بیشتر بدانید

اکنون بخوانید

بازگشت به فهرست

فصل ۲

چرا تفکر خلاق در کودکان اهمیت دارد؟

تفکر خلاق در کودکان نه‌تنها برای پیشرفت‌های علمی و آکادمیک آنها در آینده بسیار حائز اهمیت است، بلکه می‌تواند بر بسیاری از جنبه‌های دیگر زندگیشان هم تاثیر مثبت داشته باشد. در ادامه بیشتر از تاثیر تفکر خلاق در زندگی کودکان با شما صحبت خواهیم کرد:

افزایش یادگیری

خلاقیت مهم است چون در یادگیری کودکان تاثیر خواهد گذاشت. معمولا همه ما افراد خلاق را به عنوان شخصیت‌های باهوش می‌شناسیم. این انگاره اغلب درست است.

چون افراد خلاق به خوبی می‌توانند از ظرفیت‌های مغزشان استفاده کنند و توان بالقوه مغزشان را به ظرفیت بالفعل تبدیل کنند.

مسئله‌ای که شاید اغلب ما به آن توجه نمی‌کنیم این است که سیستم‌های متداول آموزشی به صورتی طراحی شده‌اند که ناخواسته به خلاقیت کودکان آسیب می‌زنند و آن را غیرفعال می‌کنند.

برنامه‌های تحصیلی بیشتر براساس محاسبات منطقی و علمی پایه‌ریزی می‌شوند و همین مسئله تفکر خلاق را از کودکان می‌گیرد و آن را به قوه‌ای منفعل و بدون استفاده تبدیل خواهد کرد.

درصورتی‌که اگر کمی بیشتر به خلاقیت در مدارس و سیستم‌های آموزشی توجه شود، به صورت ناخودآگاه ظرفیت یادگیری و علمی کودکان هم افزایش پیدا خواهد کرد. چون خلاقیت بخش عمده‌ای از مغز و مهارت‌های کودکان را به کار خواهد انداخت و آن‌ها را به استفاده فراگیر از ظرفیت‌های فکری قادر خواهد کرد.

توسعه مهارت‌های حل مسئله

درطول انجام فعالیت‌های خلاقانه که کودکان را به استفاده از تفکر خلاق وادار می‌کند، آنها می‌توانند یکی از مهم‌ترین مهارت‌های زندگی را بهتر یاد بگیرند. این مهارت همان مهارت حل مسئله است.

مهارت حل مسئله زمانی به کمک ما می‌آید که سعی داشته باشیم راهی برای از بین بردن سد و موانع در مسیرمان پیدا کنیم یا بتوانیم شکاف میان آنچه که هست و آنچه که قرار است باشد را ببندیم.

این مهارت یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی است که باید در زندگی انسان‌ها تقویت شود و مانند بسیاری از مهارت‌های دیگر، از کودکی شروع به توسعه خواهد کرد.

حل مسئله با خلاقیت و تفکر خلاق ارتباط مستقیم دارد. مهم‌ترین عنصری که می‌تواند به ما در حل مسئله کمک کند، داشتن تفکر خلاق است. کودکان می‌توانند با تمرین خلاقیت، به توسعه مهارت حل مسئله با بالاترین کیفیت برسند.

توسعه مهارت‌های اجتماعی

تمرین‌های تقویت تفکر خلاق در کودکان بیشتر مبتنی بر فعالیت‌های گروهی است. در خلال همین فعالیت‌ها، مهارت‌های گروهی و اجتماعی کودکان به خوبی تقویت خواهد شد.

یکی از بزرگترین مشکلاتی که ممکن است کودکان در سال‌های اولیه آموزش تجربه کنند، عدم سازگاری با همکلاسی‌ها و اعضای گروهشان است.

بیشتر کودکان در سال‌های ابتدایی زندگی خودمحور هستند. اگر به درستی با این حس کودکان برخورد نشود، آن‌ها را به افرادی خودخواه تبدیل خواهد کرد. به همین دلیل کارهای گروهی در دوره آموزشی کودکان و آموزش تعامل سازنده با دوستان و همکلاسی‌ها، بسیار اهمیت دارد.

بیایید کمی به عقب برگردیم و به سال‌های آموزش خودمان فکر کنیم. شاید درصد کمی از ما این شانس را داشته‌ایم که به درستی تعامل با دوستان و همکلاسی‌ها را در قالب کار گروهی و همکاری یاد گرفته باشیم.

باید بدانید که تمرین‌های خلاقیت در قالب کارهای گروهی تاثیر شگفت‌انگیزی در توسعه مهارت‌های اجتماعی و گروهی خواهد داشت.

موانع ذهنی تفکر خلاق

از مسائلی که می‌تواند مانع خلاقیتمان شوند، بیشتر بدانید

اکنون بخوانید

توسعه مهارت‌های فیزیکی

اکثر ما فکر می‌کنیم که برای توسعه مهارت‌های فیزیکی کودکان و کمک به رشد جسمی آن‌ها باید الزاما آن‌ها را به باشگاه‌های ورزشی بفرستیم.

البته نمی‌شود منکر تاثیر مثبت تمرینات ورزشی شد. اما اگر دوست دارید کار مثبت‌تری برای کودکان انجام دهید، تمرینات خلاقانه را برای کودکان فراهم کنید.

تمرین‌های تفکرخلاق در کودکان به آن‌ها کمک می‌کند که مهارت‌های فیزیکی‌شان را به بلوغ برسانند. بیایید یک بار روشن کنیم که اصلا توسعه مهارت‌های فیزیکی به چه معناست؟ و زمانی که از توسعه مهارت‌های فیزیکی حرف می‌زنیم، چه انتظاری داریم؟

ببینید! مفهوم توسعه مهارت‌های فیزیکی صرفا به معنای قد کشیدن، تناسب اندام یا رشد درست عضلات نیست. اگرچه این فاکتورها در رشد و بلوغ فیزیکی موثر و تعیین کننده هستند اما مساله اصلی که باید به آن توجه شود این است که توسعه مهارت‌های فیزیکی به این معنا است که ارتباط درست و اساسی میان اندام‌های بدن، عصب‌های محیطی و مغز برقرار شود.

تعادل، هماهنگی و همکاری درست میان اعضا، محصول توسعه مهارت‌های فیزیکی است و باید بدانید که تمرین‌های خلاقیت مانند نقاشی و..، به صورت شگفت‌انگیزی در توسعه این مهارت‌ها موثر خواهند بود.

توسعه مهارت‌های احساسی

تمرین‌های خلاقیت و تفکر خلاق برای کودکان می‌تواند منجر به رشد موثر مهارت‌های اجتماعی و احساسی آنها شود. علت این مسئله آن است که در تمرین‌های خلاقیت معمولا از کودکان درخواست می‌شود که احساسات خود را نسبت به وظایف و تمرینات محول شده بیان کنند.

مثلا یکی از تمرینات مربوط به توسعه تفکر خلاق این است که از کودکتان بخواهید احساسات خود را نقاشی کنند یا درباره آن شعری بخوانند و داستان تعریف کنند. همین تمرین‌ها به کودکان خواهد آموخت که احساسات‌شان را به راحتی بروز دهند و آنها را توصیف کنند.

بیان احساسات در قالب کلمات، تصویر، رنگ‌ها و اشعار به کودکان کمک خواهد کرد که احساسات‌شان را به خوبی بروز دهند و خود را در جامعه پیرامونشان ادغام کنند. ارتباط درست با جامعه و مدیریت احساسات، به بلوغ احساسی کودکان بسیار کمک خواهد کرد.

بازگشت به فهرست

فصل ۳

آثار مثبت تفکر خلاق در کودکان

حالا که از اهمیت تفکر خلاق در کودکان صحبت کردم، خوب است که از آثار مطلوب آن هم حرف بزنم. البته می‌توان هر دو را به یک معنا فرض کرد، اما شاید اگر به صورت عملی آثار مثبت تقویت تفکر خلاق و تمرینات آن حرف بزنیم، تاثیرگذارتر باشد. در ادامه بعضی از اثرات مطلوب آن را با شما به اشتراک خواهم گذاشت:

هماهنگی دست و چشم

یادگیری و توسعه مهارت‌های مربوط به خلاقیت و تفکر خلاق، باعث توسعه مهارت‌های حرکتی می‌شود. البته این نکته را بالاتر هم توضیح داده‌ام. اما خوب است بدانید که این نتیجه مطلوب به اثبات رسیده است.

وقتی کودک سعی می‌کند مداد به دست بگیرد، با قیچی کار کند و سایر فعالیت‌های خلاقانه را انجام دهد، علاوه بر مهارت‌های خلاقانه، مهارت‌های حرکتی پیشرفته‌ای پیدا خواهد کرد.

پرورش تخیل

در اهمیت تخیل همینقدر بس که بدانید انیشتین نقل مشهوری دارد که می‌گوید: تخیل از دانش مهم‌تر است. زمانی که تخیل در کودک پرورش پیدا می‌کند، همزمان که به رشد خلاقیت کودک کمک می‌کند و درنتیجه رشد فردی و بهزیستی کودک به حد مطلوبی خواهد رسید.

درواقع رابطه بین تخیل و خلاقیت رابطه‌ای دوطرفه است. یعنی تخیل به رشد خلاقیت کمک می‌‌کند و خلاقیت هم به پرورش تخیل کودک پروبال خواهد داد.

پرورش منطق

غلبه بر چالش‌های روزمره بخشی از سفر زندگی همه ماست. چه کسی می‌تواند ادعا کند که چالش سختی در زندگی را پشت سر نگذاشته است؟

همه ما با شدت کم و زیاد، به صورت روزمره با چالش مواجه می‌شویم. فعالیت‌های خلاقانه به کودکان کمک می‌کند منطق را در خودشان پرورش دهند.

فکر به پیدا کردن راه‌حل‌های خلاقانه برای چالش‌های کوچکی که در خلال تمرینات تفکر خلاق برای کودکان طراحی می‌شود، به نحو شگفت‌انگیزی به تقویت منطق و تفکر منطقی در کودکان منجر خواهد شد.

این فعالیت‌ها به کودکان کمک می‌کند که کودکان بتوانند اطلاعات را سازماندهی، مرتب و تجزیه و تحلیل کنند و میان داده‌ها ارتباطات منطقی ایجاد کنند.

افزایش تمرکز

خلاقیت باعث می‌شود کودکتان برای تجربه فعالیت‌های جدید پایداری و صبر زیادی به خرج دهند. همین مسئله صبر او را تقویت می‌کند و به او کمک می‌کند که ایده‌های خود را بسازند.

افزایش قدرت تمرکز کودکان فواید زیادی برای آن‌ها دارد و به آن‌ها کمک می‌کند که وظایف و تکالیف‌شان را با کیفیت بهتری انجام دهند.

افزایش اعتماد به‌نفس

یکی دیگر از اثرات مثبت و مطلوب تفکر خلاق در کودکان تقویت و افزایش اعتماد به‌نفس در آن‌ها است. زمانی که کودکان ایده‌ها و افکارشان را به آنچه می‌خواهند تبدیل می‌کنند، رضایت و عزت نفس در آن‌ها افزایش پیدا خواهد کرد.

این رضایت عمیق از خود منجر به افزایش اعتماد به‌نفس در آن‌ها خواهد شد و به کودک کمک می‌کند تا تواناهایی خود را برای رشد تفکر به کار بگیرند.

توسعه مهارت‌های اجتماعی

توانایی به اشتراک‌گذاری احساسات با دیگران، همکاری با آن‌ها و برقراری ارتباط با دیگران منجر به پیوند و درنهایت دوست‌یابی کودکان با یکدیگر خواهد شد.

همانطور که قبلا هم توضیح دادم، فعالیت‌های خلاقانه با افزایش مهارت‌های اجتماعی و تطابق و سازگاری کودکان با یکدیگر همراه است.

کودکان با انجام این فعالیت‌ها یاد می‌گیرند باید بسیاری از کارها را با کمک دیگران انجام داد و یک نفر همیشه نمی‌تواند از پس همه کارها بربیاید. به همین دلیل سازگاری، همکاری و مشارکت به صورت مطلوبی طی تمرینات خلاقیت تقویت خواهد شد.

درک بهتر دنیا

بسیاری از فعالیت‌های خلاقانه می‌تواند درک بهتر کودکان از مفاهیم فیزیکی در جهان ختم شود مجموعه این ادراکات به درک بهتر از دنیا خواهد رسید.

وقتی کودکان با اشیا، جنس‌ها و سایر اشیا اطرافشان برخورد می‌کنند، تفاوت‌ها را درک خواهند کرد. آنها می‌فهمند هر چیز چه جنسی دارد و رنگ اشیا را درک خواهند کرد.

بازگشت به فهرست

فصل ۴

مهارت‌های تفکر خلاق در کودکان

مهارت‌های زیادی وجود دارند که می‌توانند به صورت مستقیم با خلاقیت در ارتباط باشند. اما به صورت کلی، روان‌شناسان چهار مهارت اصلی را شناسایی کرده‌اند که مسقتیما با خلاقیت و تفکر خلاق در کودکان ارتباط دارند:

کنجکاوی

یکی از تعیین‌کننده‌ترین مهارت‌های مربوط به تفکر خلاق، کنجکاوی است. کنجکاوی صرفا به معنای فضولی و سرک کشیدن بی‌جا در زندگی دیگران نیست. بلکه به معنای شوق زیاد برای کشف حقایق جدید است.

کسانی که کنجکاو هستند، سوالات تاثیرگذار می‌پرسند. سوالاتی که توجه دیگران را به زوایای جدیدی از مسائل جلب می‌کند.

افراد کنجکاو معمولا سوالاتی می‌پرسند که غالب افراد متوجه آن نیستند. آن‌ها می‌توانند به خوبی جزئیات را ببیند و آن‌ها را زیر سوال ببرند. افراد کنجکاو می‌توانند به خوبی تحقیق کنند. آن‌ها عاشق کشف واقعیات علمی هستند و می‌توانند الگوهای تکرار شونده را کشف کنند.

این افراد بهترین گزینه برای تشخیص ناهنجاری‌ها درون سیستم هستند و به خوبی از پس این وظیفه برمی‌آیند. چون می‌توانند نگاه متفاوتی از درون به بیرون داشته باشند.

ذهن باز

ذهن باز همیشه در بزرگسالان معنا و مفهوم ندارد. کودکان هم می‌توانند به شرط پرورش صحیح تفکر خلاق دارای ذهن باز باشند و به سادگی افکار و سلایق مخالف سلایق خودشان را بپذیرند.

کودکانی که ذهن باز دارند می‌توانند به سادگی با ایده‌های متفاوت و نظرات مخالف همگروهی‌هایشان روبه‌رو شوند. آن‌ها می‌توانند به سلیقه دیگران احترام بگذارند و درمورد سلیقه و نظرات متفاوت فکر کنند.

آن‌ها می‌توانند خودشان را به جای دیگران بگذارند و تا حدودی موقعیتشان را درک کنند. این کودکان قابلیت ادراک نظرات متفاوت افراد نسبت به عقاید مختلف دارند و پذیرش بالایی و تطابق بالایی نسبت به دیگران دارند.

عدم قطعیت یکی دیگر از نشانه‌های افراد با ذهن باز است . کودکانی که ذهن باز دارند، اصرار و پافشاری زیادی روی نظراتشان ندارند و همیشه با تردید به گزاره‌هایشان نگاه می‌کنند. آن‌ها برای تحلیل یک مسئله، لیست چندگانه از دلایل احتمالی را بیان می‌کنند.

افراد کنجکاو معمولا سوالاتی می‌پرسند که غالب افراد متوجه آن نیستند. آن‌ها می‌توانند به خوبی جزئیات را ببیند و آن‌ها را زیر سوال ببرند. افراد کنجکاو می‌توانند به خوبی تحقیق کنند. آن‌ها عاشق کشف واقعیات علمی هستند و می‌توانند الگوهای تکرار شونده را کشف کنند.این افراد بهترین گزینه برای تشخیص ناهنجاری‌ها درون سیستم هستند و به خوبی از پس این وظیفه برمی‌آیند. چون می‌توانند نگاه متفاوتی از درون به بیرون داشته باشند.

تخیل

تخیلی یکی دیگر از مشخصه‌های تفکر خلاق در کودکان است. تخیل و تصویرسازی ذهنی در کودکان به شکل رویابافی خود را بروز می‌دهد. کودکانی که تخیل قوی دارند، می‌توانند به سادگی در ذهنشان داستان خلق کنند و در دنیای رویایی‌شان زندگی کنند.

آن‌ها علاقه زیادی به ایده‌پردازی درباره قصه‌ها و دنیای قصه‌ها دارند و برای کشف دنیا علاقه نشان می‌دهند. این دسته از کودکان همان‌هایی هستند که کافیست یک کلمه و ایده به آن‌ها بدهید تا آن را به داستانی که موردعلاقه‌شان است تبدیل کنند.

این دسته از کودکان به اختراع و ساخت‌وساز علاقه دارند و می‌توانند ایده‌های مختلف را پالایش کنند و به ایده‌ای بارور برسانند.

حل مسئله

مهارت حل مسئله یکی دیگر از مهارت‌های مرتبط با تفکر خلاق است. کودکانی که به صورت مطلوبی این توانایی را دارند، می‌توانند مشکلات کوچک را شناسایی کنند. آن‌ها بعد از شناسایی مشکلات قادر خواهند بود راه‌حل‌هایی منطقی و یا خلاقانه برای حل آن‌ها پیشنهاد کنند.

اگر با کودکانی که مهارت‌های حل مسئله پرورش‌یافته‌ای دارند صحبت کنید، می‌بینید که به سادگی می‌توانند راه‌حل‌های پیشنهادی برای چالش را توسعه دهند، پالایش کنند و درنهایت راه‌حلی جذاب از آن تولید کنند.

آن‌ها از شکست در ارائه راه‌حل نمی‌ترسند و مصمم هستند تا به نتیجه برسند.

تقویت ذهن خلاق

با روش‌های تقویت تفکر خلاق بیشتر آشنا شوید

اکنون بخوانید

بازگشت به فهرست

فصل ۵

آیا می‌توان تفکر خلاق را تقویت کرد؟

یکی از مهم‌ترین گزاره‌های مربوط به خلاقیت و تفکر خلاق در کودکان که در سال‌های اخیر رد شده است، این تفکر است که بعضی از افراد به صورت ذاتی خلاق به‌ دنیا می‌آیند و بعضی از افراد هم نه.

خبر خوب اینکه خلاقیت به صورت بالقوه در همه ما وجود دارد و می‌تواند فعال و تقویت شود. در سال‌های اخیر محققان به شواهدی دست پیدا کرده‌اند که نشان می‌دهد خلاقیت می‌تواند تقویت شود، تمرین شود یا آموزش داده شود.

نکته جالب در این رابطه این است که روانشناسان عقیده دارند کودکان از بدو تولد با تفکر خلاق متولد می‌شوند. اما در طول زندگی با آموزش‌های غیراصولی و نادرست، خلاقیت در آن‌ها خاموش می‌شود. درواقع تفکر خلاق در کودکان وجود دارد و صرفا باید حفظ شود.

اهمیت خلاقیت در زندگی چیست؟

هفت درس مهم که خلاقیت به ما می‌دهد

اکنون بخوانید

آموزش‌های مدرسه، محاسبات منطقی، فرآیند زندگی و… همگی ما را از فردی خلاق به فردی واقع‌گرا با تفکرات منطقی تبدیل می‌کند که دیگر مجالی برای خلاقیت و ابداع نخواهیم داشت. اما خبر خوب اینکه فرقی ندارد در چه سن و سالی باشیم. باروری تفکر خلاق و تقویت آن از هر سن و سالی امکان‌پذیر است و چه دوره‌ای بهتر از کودکی؟

بازگشت به فهرست

فصل ۶

سن خلاقیت

یکی از نکات جالبی که در مورد خلاقیت وجود دارد این است که بدانید همه ما در بازه‌ای از سن و سالمان دوره اوج خلاقیت را تجربه می‌کنیم. سن خلاقیت یکی از موضوعات موردعلاقه روانشناسان برای تحقیق است.

روانشناسان براساس آزمایش‌ها و تحقیقات به این نتیجه رسیده‌اند که بسیاری از افراد در سن ۵۰ سالگی، دوره اوج خلاقیت را تجربه می‌کنند. حتما به این مسئله دقت کرده‌اید که بسیاری از نویسندگان، نقاش‌ها، آهنگسازان و سایر هنرمندان در این سن و سال، بهترین آثار خود را خلق می‌کنند.

از طرفی، دسته‌ای دیگر از روانشناسان حدس می‌زنند که ممکن است افراد اوج خلاقیت را زودتر تجربه کنند. چیزی که روانشناسان تحت عنوان اوج خلاقیت زودرس می‌نامند. به نظر آن‌ها ممکن است این تجربه در اواسط دهه دوم زندگی سراغ ما بیاید.

با این حساب می‌توانیم دو دوره اوج فعالیت تفکر خلاق را در ذهن درنظر بگیریم. اولی در اواسط دهه دوم زندگی و دومی هم درمیانه سال‌های دهه پنجم زندگی قرار دارد.

اما مسئله اصلی در رابطه با خلاقیت این است که همه این فعالیت‌ها و اوج‌گیری آن‌ها به شرطی اتفاق می‌افتد که زمینه‌های بروز در سال‌های ابتدایی زندگی تقویت و آموزش داده شوند.

یعنی اگر دوست دارید خلاقیت‌ فرزندتان در سال‌های بزرگسالی به ثمر برسد، باید به فکر تقویت و آموزش تفکر خلاق در کودکان باشید. اما چطور؟ در ادامه با روش‌های تقویت و آموزش خلاقیت به کودکان آشنا خواهید شد.

بازگشت به فهرست

فصل ۷

آموزش تقویت تفکر خلاق در کودکان

بسیاری از والدین و معلم‌ها بدون آنکه بدانند، پرورش خلاقیت را جزو اولویت‌های آموزشی کودکان به‌حساب نمی‌آورند. برای آن‌ها، مهارت‌های درسی و منطقی، دوچرخه سواری، شنا و… اهمیت بیشتری دارد.

اما باید بدانید که پرورش خلاقیت بسیار حیاتی و مهم است. حتما تابحال فهمیده‌اید که تفکر خلاق تا چه اندازه می‌تواند در مهارت‌های آینده کودکان و موفقیت آن‌ها در هر زمینه شغلی و تحصیلی تاثیرگذار باشد.

خبر خوب اینکه تفکر خلاق و خلاقیت به سادگی تقویت می‌شود و می‌توانید با چند راهکار ساده در خانه یا مدرسه، آن را به کودکتان آموزش دهید. خب! منتظر چه هستید؟ بیایید با هم روش‌های تقویت و پرورش تفکر خلاق در کودکان را بررسی کنیم.

روش اول

زمانی که کودکتان برای حل مشکلات درسی یا به‌صورت ساده‌تر، مشکلات کوچکی که در اتاقش با آن‌ها روبه‌رو می‌شود و از شما کمک می‌خواهد، یکی از آن فرصت‌های طلایی برای پرورش خلاقیت او است.

سعی کنید از این فرصت استفاده کنید و بلافاصله جواب را در اختیار او قرار ندهید. بهتر است مانند یک دوست یا همکلاسی با او مشورت و همفکری کنید و از او بخواهید مسئله را بهتر بررسی کند و ایده‌هایش را با شما به اشتراک بگذارد.

خوب است که ایده‌های کودکتان را تحسین کنید. مخصوصا آن دسته از ایده‌هایی که خارج از عرف و چارچوب هستند و غیرطبیعی به‌نظر می‌رسند.

روش دوم

با کودکتان بازی کنید. سعی کنید بیشتر بازی را انجام دهید به استراتژی نیاز دارند و نقش رهبری را به او بسپارید. یکی از راه‌های مهم تقویت خلاقیت در کودکان این است که به آن‌ها اختیار عمل دهید و خودتان را در نقش پیرو او بگذارید.

بگذارید کودکتان به‌صورت مستقل تصمیم بگیرد که چطور بازی را پیش ببرد. سعی کنید درمقابل وسوسه هدایت بازی به سمتی که فکر می‌کنید منطقی‌تر است مقاومت کنید. به کودکتان اجازه دهید در فضای خلاق ذهنی خود سیر کند و در آن قدم بزند.

روانشناسان معتقدند که این نوع از تعامل پیام حمایت از تفکرات خلاقانه را از طرف شما به کودک ارسال می‌کند و به او اعتماد به‌نفس لازم برای تفکرات نو و جدید را خواهد بخشید.

بگذارید کودکتان به‌صورت مستقل تصمیم بگیرد که چطور بازی را پیش ببرد. سعی کنید درمقابل وسوسه هدایت بازی به سمتی که فکر می‌کنید منطقی‌تر است مقاومت کنید. به کودکتان اجازه دهید در فضای خلاق ذهنی خود سیر کند و در آن قدم بزند.

روش سوم

سعی کنید با استفاده از آموزش‌های آنلاین، تعمیرات آسان لوازم منزل را یاد بگیرید و با همکاری کودکتان آن را انجام دهید. رنگ کردن دیوارهای خانه، تعمیر نشتی شیر آب و… می‌تواند تمرین موثری برای پرورش تفکر خلاق در کودکان باشد.

کودکان با این تمرینات کوچک مهارت حل مسئله را یاد می‌گیرند و متوجه خواهند شد که می‌توانند برای رفع مشکلات روی پای خودشان بایستند.

روش چهارم

بگذارید کودکتان آزادانه درمحیط بیرون از خانه بازی کند و دنیای بیرون از محیط امن اتاقش را کشف کنید. نگران کثیف شدن لباسش نباشید. طبیعت می‌توانید بهترین دوست کودکتان به‌حساب بیاید.

او را تشویق کنید که با گل و خاک بازی کند، باغبانی کند، از روی گودال‌های پر از آب بپرد و احساس آزادی و خوشخبتی را در آغوش بگیرد. کودکانی که با طبیعت رشد می‌کنند، بسیار خلاق‌تر و بهتر پرورش خواهند یافت.

روش پنجم

تبلت یا گوشی هوشمندتان را به کودکتان قرض بدهید. البته لازم است یک نکته مهم را یادآوری کنم. به همین زودی‌ها برای کودکتان تلفن هوشمند یا تبلت نخرید.

والدین با خرید گجت‌های هوشمند برای کودکشان ظلم بزرگی را در حق آن‌ها مرتکب می‌شوند. چون اعتیاد به بازی‌های کامپیوتری از کودکان فرصت رشد را خواهد گرفت.

اما گاهی خوب است که تلفن خودتان را به کودکتان قرض دهید تا از محیط اطرافش عکس بگیرد. به او یاد بدهید که چطور کادر را تنظیم کند و چطور عکس‌ها را ذخیره کند. عکاسی از اطراف کودک را به دقت در محیط عادت خواهد داد.

روش ششم

یک بازی جذاب با کودکتان انجام دهید. از او بخواهید تصور کند که قدرتی مافوق بشری دارد. به او بگویید چشمانش را ببندد و فکر کند صاحب یکی از آن قدرت‌های عجیب و غریبی است که ممکن است در فیلم و کارتون‌ها ببیند. مثلا تصور کند نامرئی شده است.

حالا نوبت اوست که تصور کند در صورت داشتن این قدرت چه کاری انجام می‌داد؟ از او سوالات موثری بپرسید که به تخیلش جهت بدهد و بیشتر خیال‌پردازی کند.

روش هفتم

با کودکتان غذای مورد علاقه‌اش را بپزید. آشپزی با کودک یکی از آن تجربه‌هایی است که هیچ‌وقت از ذهن کودکتان پاک نخواهد شد. معمولا آن‌ها به این کار علاقه نشان می‌دهند و دوست دارند که با شما مشارکت کنند.

می‌توانید این کار را با ترفندهای کوچکی به تمرینی موثر برای تقویت تفکر خلاق در کودکان تبدیل کنید. مثلا می‌توانید در ترکیب اصلی غذا تغییرات کوچکی ایجاد کنید.

مثلا اگر همیشه در پاستا گوشت قرمز می‌ریختید، گوشت مرغ را امتحان کنید. به کودکتان نشان دهید که خود را به دستورها، قوانین و عرف عادت ندهد و از تغییر نترسد.

روش هشتم

چالش‌های کوچکی در خانه ایجاد کنید و از کودک بخواهید که آن‌ها را حل کند. می‌توانید به او بگویید: هال خیلی نامرتبه! حالا باید چیکار کنیم؟ و مدیریت کار را به او بسپارید.

این کار باعث می‌شود کودکتان احساس کند نقشی در خانه دارد و باید آن را انجام دهد. ارائه نقش‌های کوچک به کودکتان کمک می‌کند که اعتماد به‌نفس بگیرد و برای مدیریت مسائل مختلف از قوه خلاقیت خود استفاده کند.

روش نهم

از هر فرصت برای تغییر استفاده کنید. مثلا بازی موردعلاقه کودک را با او انجام دهید، اما از او بخواهید که در قوانین بازی تغییرات کوچکی ایجاد کند تا بازی جذاب‌تر شود.

روش دهم

با کودکتان به پیاده‌روی بروید. او را با خودتان همراه کنید و کاری کنید که مسیر پیاده‌روی برایش جذاب شود. توجه او را چیزهای جالبی که در خیابان می‌بینید جلب کنید. با او در جمع کردن سنگ‌های زیبایی که در مسیر می‌بیند مشارکت داشته باشید و درباره گل و گیاه و هرچه در مسیر است با کودکتان حرف بزنید.

وقتی به خانه برگشتید درباره چیزهای جالبی که در خیابان دیده‌اید صحبت کنید و از او بخواهید با سنگ و برگ‌هایی که جمع کرده است، داستان بسازد.

سعی کنید تخیل او را تحریک کنید. از هرروشی که می‌توانید کمک بگیرید تا ذهن کودکتان را به ساخت داستان و قصه وادار کند.

روش یازدهم

کودک را در کلاس‌های فوق برنامه غرق نکنید. او نیاز دارد کمی از فضای آموزشی فاصله بگیرد. بعضی از والدین فراموش می‌کنند که کودکشان هنوز سن و سالی ندارد و ذهنش به اندازه کافی برای یادگیری طولانی‌مدت مطالب درسی آماده نیست.

بد نیست کمی کودکتان را آزاد بگذارید تا بازی کند. بگذارید در عالم بچگی خود آزادانه و رها بازی کند و در خلال بازی چیزهایی که قرار است یاد بگیرد را تجربه کند. با این کار به تقویت خلاقیت در کودک کمک زیادی کرده‌اید.

روش دوازدهم

یکی از کارکردهای اساسی بازی‌ها، تقویت تفکر خلاق در کودکان است. بازی صرفا برای سرگرمی کودک نیست و آن‌ها را برای ایفای نقش‌های بیشتر در آینده آماده خواهد کرد.

یکی از بازی‌های موردعلاقه کودکان که اتفاقا گزینه‌ای عالی برای پرورش خلاقیت آن‌ها به‌حساب می‌آیند، بازی‌هایی است که کودک در آن نقش یکی از مشاغل را برعهده بگیرد.

مثلا می‌توانید چند حیوان اسباب‌بازی بردارید و یک دست لباس سفید به کودکتان بدهید تا او را به دامپزشک و اتاقش را به کلینیک دامپزشکی تبدیل کنید. کودکان معمولا از بازی‌هایی که آن‌ها را وادار به ایفای نقش بزرگسالان می‌کند، لذت خواهند برد.

روش سیزدهم

به کودکتان برای نقاشی کشیدن موضوع بدهید. یک جمله به کودکتان بگویید و درنهایت ذهن او را آزاد بگذارید تا خیال‌پردازی کند. سوالاتی بپرسید که عمیقا قوه خلاقیت او را درگیر خود کند.

مثلا می‌توانید از کودکتان بخواهید خیال کند مخترعی بزرگ است و می‌تواند هرچیزی که به فکرش برسد را اختراع کند. حالا کودکتان باید تصور کند که دوست دارد چه چیزی اختراع کند و آن را بکشد.

روش چهاردهم

آزادی عمل اهمیت زیادی در تقویت تفکر خلاق در کودکان دارد. کودکان نباید خودشان را محصور نظرات سفت و سخت شما ببینند و باید خودشان تصمیم بگیرند. بگذارید کودک خودش انتخاب کند که باید چه لباسی بپوشد.

اگر ترکیب عجیب و غریبی انتخاب کرد، او را سرزنش نکنید و خوشحال باشید که کودک خلاقی دارید. بگذارید با اعتماد به‌نفس لباس‌هایش را انتخاب کن و در صورت لزوم، او را برای انتخاب ترکیب بهتر راهنمایی کنید؛ البته راهنمایی‌تان نباید شکل زور و اجبار را به خود بگیرد.

روش پانزدهم

سعی کنید از همان کودکی برای کودکانتان اسباب‌بازی‌هایی بخرید که درواقع وسایله اولیه ساخت و ساز هستند. مثلا لگو.

این اسباب‌بازی‌ها می‌توانند توان خلاقیت کودک را تقویت کنند و او را وادار به ساخت کنند. سعی کنید از اسباب‌هایی که فرم تکراری و همیشگی دارند، کمتر برای کودکتان خرید کند.

روش شانزدهم

تلاش‌های کودکتان را ستایش کنید. به او بفهمانید که تلاش‌هایش بیش از نتیجه کار اهمیت دارد. کودکتان را معطوف به عمل کنید، نه نتیجه.

به او بگویید که من به تو افتخار می‌کنم که سعی کردی در امتحانت نمره بالایی بگیری، مهم نیست که چه نتیجه‌ای گرفتی و بیش از هرچیزی تلاش تو برای من ارزشمند است.

بهترین کار برای تقویت قوه خلاق کودک این است که در او انگیزه کافی برای خلاقیت ایجاد کنید. دراینصورت شاهد تاثیر مثبت اعتماد به‌نفس در دراز مدت خواهید بود.

روش هفدهم

یکی از مهم‌ترین فعالیت‌هایی که می‌توانید برای بهبود تفکر خلاق در کودکان انجام دهید این است که بتوانید در شکست و ناکامی‌های او درست رفتار کنید.

خوب است زمانی که کودکتان در کاری با شکست مواجه شد به جای دلداری دادن سریع از او بپرسید: به نظرت چرا این اتفاق پیش اومد؟ فکر می‌کنی اشکال کارت چی بود؟ با این کار به او فرصت خواهید داد که خلاقانه درمورد تجربه‌اش فکر کند تا بتواند در کار بعدی درست عمل کند.

روش هجدهم

با کودکتان مصاحبه بازی کنید! از او بخواهید خیال کند شخصیت معروفی است و قرار است به عنوان خبرنگار از او مصاحبه کنید. با این کار توانایی کلامی کودک را به طرز شگفت‌انگیزی بهبود خواهید بخشید.

روش نوزدهم

برای کودکتان خانه بسازید. خانه‌ای با مقوا، چوب یا چادر. یکی از جذاب‌ترین فعالیت‌ها برای کودکان ساخت کاردستی است. وسایل محدودی در اختیار کودکتان قرار دهید و از او بخواهید هرچه دوست دارد برای خانه‌اش بسازد.

روش بیستم

یک داستان محبوب انتخاب کنید. معمولا کودکان همیشه یک داستان محبوب دارند که بارها و بارها از والدین‌شان درخواست کرده‌اند که آن داستان را برایشان تعریف کنند.

از کودکتان بخواهید داستان موردعلاقه‌اش را خودش برایتان تعریف کند و هربار داستان را از زبان یکی از شخصیت‌های داستان بازگو کند. به این صورت این قدرت را خواهد داشت که در کلیشه‌ها دخل و تصرف ایجاد کند.

بازگشت به فهرست

فصل ۸

معرفی کتاب برای تفکر خلاق در کودکان

یکی از کتاب‌هایی که می‌تواند شما را در رشد خلاقیت کوکتان راهنمایی کند، کتاب رشد خلاقیت در مرحله پایه دوران کودکی، نوشته پاملا می است. این کتاب به خوب شرایط و موقعیت‌هایی که می‌توانند رشد خلاقیت کودکان را تقویت کنند، بررسی کرده است.

نقطه تمرکز کتاب رشد خلاقیت در کودکان، بررسی این مسئله است که چگونه می‌توان خلاقیت را در سنین پایه تقویت کرد و آن را به عنوان هدیه‌ای برای بزرگسالی کودکان در آن پرورش داد. ویژگی مثبت این کتاب، اختصاص یک مطلب در هرفصل برای زمینه‌های رشد خلاقیت کودکان و بیان مثال‌های عملی و کاربردی برای والدین است.

از طرفی، کتاب راهنمای بارداری سالم نوشته راجر دبلیو هارمز هم مرجعی مناسب برای والدینی است که می‌خواهند کودکانی سالم پرورش دهند یا در انتظار تولد فرزندشان هستند. این کتاب به صورت صوتی در اپلیکیشن ذهن در دسترس شما است.

اگر به کتاب‌های آموزش و پرورش مهارت‌های فردی علاقه دارید، می‌توانید با نصب اپلیکیشن ذهن روی گوشی‌های هوشمندتان از همه مزایای یک اپلیکیشن آموزشی حرفه‌ای بهره‌مند شوید. همین حالا روی لینک زیر کلیک کنید و به دنیای جذاب مطالب آموزشی وارد شوید.

بازگشت به فهرست

این نوشته تفکر خلاق در کودکان : نکات طلایی برای والدین برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

تفکر خلاق چیست؟ چگونه تفکر خلاق داشته باشیم

محبوبه معصوم نیا — Thu, 26 Nov 2020 16:37:53 +0000

تفکر خلاق چیست؟ چگونه تفکر خلاق داشته باشیم

آیا تابه‌حال فکر کرده‌اید که چگونه بعضی از افراد همیشه پر از ایده‌های جدید و خلاق هستند، اما بعضی دیگر برای حل کردن یک چالش ساده هم دچار مشکلات زیادی می‌شوند؟

اگر شما هم دغدغه پیدا کردن ایده‌های ناب و جدید را دارید و یا به دنبال راهکاری برای افزایش قوه تخیل و خلاقیت خود هستید، پیشنهاد می‌کنیم تا پایان این مطلب با عنوان «تفکر خلاق» با ما همراه باشید.

فهرست

فصل ۱

بازی های پرورش خلاقیت در کودکان

فصل ۱۰

تکنیک های خلاقیت

فصل ۱۱

موانع تفکر خلاق

فصل ۱۲

آیا محدودیت خلاقیت می اورد؟

فصل ۱۳

خلاقیت در کارآفرینی

فصل ۱۴

معرفی کتاب

فصل ۱۵

سخن پایانی

فصل ۱

تفکر خلاق چیست؟

تفکر خلاق به معنی توانایی داشتن نگاهی متفاوت به موضوعات پیرامون است. به‌صورت کلی می‌توان گفت یک فرد دارای تفکر خلاق (Creative thinking)، سعی در حل مشکلات و یا بهینه کردن شرایط موجود با استفاده از رویکردی متمایز از دیگران دارد.

درواقع این تفکر به معنای نگاه از بیرون به مسائل است. زاویه دیدی که کمتر کسی می‌تواند از آن استفاده کند. به همین دلیل تفکر جانبی و میان‌بر زدن برای حل مسائل، یکی از مهم‌ترین ابعاد تفکر خلاق است.

این تفکر، می‌تواند در هر شکلی خود را نشان دهد. حل مسئله، ابداع و تولید ابزار جدید، حل‌وفصل اختلاف میان کارمندان و… همه می‌توانند از نشانه‌های خلاقیت باشند. در حالت کلی، تفکر خلاق سه بعد اصلی دارد که در ادامه به آن خواهم پرداخت.

با رابطه و تفاوت های دو تفکر خلاقانه و نقادانه بیشتر آشنا شوید

اکنون بخوانید

بازگشت به فهرست

فصل ۲

ابعاد خلاقیت

خلاقیت هنری

نیاز نیست حتماً هنرمند باشید تا بتوانید از خلاقیت هنری استفاده کنید. حتی زمانی که مبلمان و وسایل خانه را جوری می‌چینید که زیبا و متفاوت به نظر برسند، از این وجه خلاقیت استفاده کرده‌اید.

هر نوع خلاقیتی که وجهی از زیبایی‌شناسی را در خود داشته باشد، در این دسته قرار خواهد گرفت.

جدا از آن، طراحی خلاقانه لوگوی برندها، گرافیتی، بسته‌بندی محصولات، طراحی پوسترهای تبلیغاتی و عکاسی‌های خلاقانه هم از معروف‌ترین مهارت‌های خلاقیت هنری هستند.

حل مسئله

یکی دیگر از ابعاد تفکر خلاق، مهارت حل مسئله است. درواقع کسانی که نوآورانه مسائل و مشکلات را حل می‌کنند، از خلاقیت استفاده می‌کنند. یک حل مسئله خلاق به‌جای شناسایی و اجرای هنجارهای از پیش تعیین شده، راه‌حل‌های جدیدی پیدا می‌کند. راه‌حل‌هایی که شامل روش‌های جدید، منحصربه‌فرد و حتی دور از ذهن است.

خلاقیت در علم

این بعد از تفکر خلاق که به STEM معروف است، از چهار کلمه Science، Technology، Engineering و Mathematics مشتق شده است و به معنای خلاقیت در علم است. شاید فکر کنید که هنر نقطه مقابل مهندسی و علوم طبیعی است. اما از امروز به بعد خواهید دانست که هر دو حوزه، از خلاقیت ریشه می‌گیرند.

درواقع تمام شاخه‌های علم، پیشرفت و توسعه خود را مدیون خلاقیت هستند. هر بار که مهندسین نرم‌افزار، برنامه‌ای جدید را می‌نویسند، هر بار که فناوری‌های مکانیکی قدمی پیشرفت می‌کند و هر تکنولوژی جدیدی که به خودروها اضافه می‌شود، خلاقیت پشت ماجرا بوده است.

اهمیت خلاقیت در زندگی

هفت درس مهم که خلاقیت به ما یاد می‌دهد

اکنون بخوانید

بازگشت به فهرست

فصل ۳

مثالی از تفکر خلاق

یک نمونه جالب از تفکر خلاق مربوط به خاطرات آقای علی خسرو شاهی، بنیان‌گذار و مدیر کارخانه مینو است. خسرو شاهی، می‌نویسد که در آن زمان، یکی از دستگاه‌های سوئیسی ساخت شکلات در کارخانه مینو دچار مشکل فنی شده بود و برخی از جعبه‌ها خالی و بدون شکلات بسته‌بندی و از دستگاه خارج می‌شدند.

پس از بررسی فراوان، هیئت‌مدیره به این نتیجه رسیدند که راه‌حل، اضافه کردن یک دستگاه دیگر به خط تولید برای تشخیص بسته‌های خالی است. اما این کار هزینه میلیون دلاری را برای کارخانه در آن زمان به همراه داشت.

تکنیک چرا در خلاقیت

راهکار کشف علت مشکل هایی که به خلاقیت مربوط می‌شوند

اکنون بخوانید

خسروشاهی تصمیم می‌گیرد پیش از سفارش نهایی دستگاه به همراه هیئت‌مدیره و کادر فنی به خط تولید رفته و از نزدیک، بار دیگر شرایط را بررسی کنند. در این زمان است که او و همراهانش متوجه می‌شوند اپراتور دستگاه موردنظر، یک پنکه معمولی را مقابل خروجی دستگاه قرار داده است و به‌این‌ترتیب جعبه‌های خالی در اثر وزش باد پنکه از روی ریل خارج شده و به زمین می‌افتند.

در این مثال بررسی و تصمیم به خرید دستگاه جانبی، نمونه‌ای از یک رویکرد رایج برای حل مسئله است، اما نتیجه عملکرد یک فرد خلاق، یافتن راه‌حلی بسیار ساده و ارزان برای برطرف کردن مشکلی پیچیده و بزرگ است که یک کارخانه را درگیر خود کرده است.

بازگشت به فهرست

فصل ۴

ویژگی های افراد خلاق

انسان‌ها از همان بدو تولد، ویژگی‌های شخصیتی و خصوصیات رفتاری متفاوتی دارند. به‌عنوان‌مثال برخی از کودکان در جمع هم‌سالان خود به‌راحتی با دیگران ارتباط برقرار می‌کنند، درحالی‌که برخی دیگر ترجیح می‌دهند به‌دوراز جمع و به‌تنهایی مشغول بازی شوند.

اگرچه میزان خلاقیت در برخورد با مسائل گوناگون به‌صورت ذاتی در برخی افراد بیشتر از دیگران است اما خبر خوب این است که با بررسی رفتار افراد خلاق متوجه می‌شویم که توانایی تفکر خلاق نیز می‌تواند به‌صورت اکتسابی در افراد رشد کند. در ادامه با هدف یافتن ویژگی‌های‌ یک فرد خلاق، به بررسی خصوصیات رفتاری رایج در این‌گونه از افراد می‌پردازیم.

علاقه‌مند به ایده پردازی

رایج‌ترین ویژگی افراد خلاق، ایده پردازی درباره مسائل متفاوت است. ایده پردازی می‌تواند برای شروع یک کسب‌وکار نوپا باشد یا ساخت یک تیزر تبلیغاتی منحصربه‌فرد برای معرفی مجدد محصولی که به‌خوبی در بازار شناخته شده است.

توسعه خلاقیت فردی

تکنیک هایی که شما را به فردی خلاق تبدیل خواهد کرد

اکنون بخوانید

یافتن راه‌حل‌های دیگر برای حل مسائل

همان‌طور که پیش‌تر نیز گفته شد، تفکر خلاق به معنی داشتن نگاهی نو به مسائل روزمره است.

یک دانش‌آموز پشت کنکوری که سعی می‌کند مسائل درس ریاضی را به شیوه‌ای سریع‌تر از آنچه معلمش در کلاس آموزش داده حل کند، یا راننده‌ای که با حرکت در کوچه‌های فرعی، ترافیک خیابان اصلی را پشت سر می‌گذارد، نمونه‌هایی از افرادی هستند که با بهره‌مندی از تفکر خلاق و یافتن راه‌حل‌های جانبی به نتایج بهتری از سایرین دست می‌یابند.

قدرت ریسک‌پذیری

در اغلب موارد استقبال از ایده‌های نو و نادیده گرفتن شیوه‌های مرسوم با ریسک همراه است. ریسک از دست دادن زمان، هزینه و همچنین زیر سؤال رفتن توسط سایرین تنها برخی از مهم‌ترین مواردی هستند که به‌نوعی در تقابل با تفکر خلاق قرار می‌گیرند.

اما این قدرت ریسک‌پذیری در افراد خلاق است که به آن‌ها اجازه می‌دهد از نقطه امن زندگی خود خارج شوند و به نتایج دلخواهشان برسند.

استقبال از شکست

هیچ تضمینی وجود ندارد که تمام ایده‌های شما به موفقیت برسند. این نخستین اصلی است که در مسیر خلاقیت باید آن را فراگرفت.

اما همین ترس از ناکامی و مهم‌تر از آن نحوه برخورد با شکست است که موجب می‌شود یک فرد خلاق برخلاف بسیاری که پس از مدت کوتاهی ایده‌ خود را به‌طور کامل فراموش می‌کنند، با جدیت به دنبال ساخت نتیجه تفکرات خود در دنیای واقعی باشد.

درس گرفتن از تجربیات دیگران

شاید به نظر برسد که پیروی از دیگران و پذیرفتن نتایج فعالیت‌های آن‌ها در تضاد با اصول اولیه «تفکر خلاق» باشد، اما در نظر گرفتن تجربیات دیگران، یکی دیگر از ویژگی‌های افراد خلاق است.

برای مثال، یک رویکرد رایج در نوشتن مقالات علمی، معرفی روش‌های ترکیبی (Hybrid) با هدف حل مجدد مسائلی است که قبلاً دیگران به آن‌ها پرداخته‌اند.

در رویکرد هیبریدی، محقق بر اساس ارزیابی روش‌هایی که برای حل یک مسئله در گذشته مطرح شده‌اند، روش جدیدی را ابداع می‌کند که حاصل از ترکیب ویژگی‌های مثبت روش‌های پایه است و در مقایسه با آن‌ها عملکرد بسیار بهتر و سریع‌تری دارد.

بازگشت به فهرست

فصل ۵

مهارت های تفکر خلاق

مهارت‌های وجود دارند که به‌شدت با تفکر خلاق در ارتباط هستند. درواقع کسانی که به‌صورت خلاق فکر می‌کنند، پنج مهارت اصلی مرتبط با خلاقیت را در خود پرورش داده‌اند. در ادامه با این پنج مهارت آشنا خواهید شد.

تحلیل و بررسی (Analysis)

قبل از آنکه بتوانید به مسئله‌ای به‌صورت خلاق نگاه کنید، باید آن را به‌خوبی درک کرده باشید. این مهارت به معنای توانایی بررسی دقیق هر چیزی است تا بتوانید منظور و هدف نهایی‌شان را به‌خوبی درک کنید.

فرقی نمی‌کند قرار است به متنی نگاه کنید یا مجموعه‌ای از اطلاعات و یا درسی جدید. تحلیل و بررسی درست و دقیق محتوا، اولین پیش‌شرط خلاق فکر کردن درباره آن است.

ذهنیت باز (Open Minded)

یکی دیگر از وجوه و ابزارهای مرتبط با خلاقیت، داشتن ذهن باز است. ذهن باز صرفاً به معنای پذیرفتن نظرات مخالف نیست. اتفاقاً منظور ما در این بخش این است که جوری فکر کنید که دیگران نتوانسته‌اند.

خلاصه کتاب خلاقیت

کتابی جذاب از برایان تریسی درباره تفکر خلاق

اکنون بخوانید

درواقع افرادی که خلاق هستند با کنار گذاشتن پیش‌فرض‌های از پیش تعیین‌شده و تعصبات ذهنی به مسائل نگاه می‌کنند و به این صورت راه‌حل‌های بدیع و نو به ذهنشان می‌رسد.

حل مسئله (Problem solving)

مدیران و کارفرمایان، کارمندانی را می‌خواهند که به آن‌ها کمک کنند تا مسائل مربوط به کار را به‌خوبی حل‌وفصل کنند. زمانی که با مشکلی روبه‌رو می‌شوید، خلاقیت به شما کمک خواهد کرد تا مسئله را به‌خوبی درک کنید و سپس آن را حل کنید.

سازمان‌یافتگی (Organization)

شاید عجیب به نظر برسد؛ اما برخلاف باور عموم که معتقدند افراد خلاق بی‌نظم و شلخته هستند، خلاقیت در نظم هم نمود و جلوه ویژه‌ای دارد. درواقع یکی از بخش‌های اساسی خلاقیت، سازمان یافتگی و نظام‌مند بودن است.

باید بدانید که نظم از درون شما شروع می‌شود و به بیرون تسری پیدا می‌کند. تفکر خلاق یعنی تمام ایده‌ها و اطلاعات درون ذهنتان سازمان‌یافته هستند و با نظام خاصی آرایش پیدا کرده‌اند. بدون نظم نمی‌توان به نتیجه درستی رسید و خلاقیت کمرنگ خواهد شد.

ارتباطات (communication)

باید بدانید که خلاقیت به میزان ارتباط با دیگران هم مرتبط است. درواقع تا زمانی که با دیگران ارتباط برقرار نکنید و ایده‌های خلاقانه خود را با آن‌ها در میان نگذارید، به عنوان فردی خلاق پذیرفته نخواهید شد.

مردم زمانی ایده‌های شما را قبول می‌کنند و آن را اجرایی خواهند کرد که شما مهارت‌های ارتباطی قدرتمندی داشته باشید و بتوانید چه به‌صورت کتبی و شفاهی، ایده‌هایتان را با آن‌ها در میان بگذارید.

علاوه بر این، خوب شنیدن به‌عنوان یکی از ستون‌های اصلی روابط عمومی هم در میزان خلاقیت مؤثر است. شما قبل از اینکه بتوانید در مورد مسئله‌ای خلاقانه فکر کنید، باید این توانایی را داشت باشید که درباره آن مسئله به‌خوبی شنیده باشید و آن را کاملاً درک کنید.

بازگشت به فهرست

فصل ۶

تفکر خلاقانه و نقادانه

باوجوداین واقعیت که نقد و خلاقیت دو مقوله جدا از هم هستند، تفکر خلاقانه رابطه جالبی با تفکر نقادانه دارد. در سیستم آموزشی بسیاری از کشورهای توسعه یافته، هر دو تفکر به‌صورت توأم به دانش‌آموزان آموزش داده می‌شود.

دانش‌آموزان با این دو تفکر از هر دو فرم نقد و خلاقیت با مفاهیم عمیق و گسترده‌ای مانند مهارت‌های شهودی، منطقی و تخیلی استفاده خواهند کرد. دقیقاً همان مهارت‌هایی که منجر به خلق و تحرک در ذهن دانش‌آموزان می‌شود. دانش‌آموزان یاد می‌گیرند که با استفاده از تفکر نقادانه و خلاقانه به‌صورت بهتری با چالش‌های پیش رو در زندگی روبه‌رو می‌شوند.

بازگشت به فهرست

فصل ۷

تفکر خلاق در کودکان

حتماً می‌دانید که خلاقیت بیش از آنکه استعدادی ذاتی باشد، یک مهارت است. مهارتی که می‌تواند از کودکی تقویت شود. به همین دلیل تقویت تفکر خلاق از کودکی اهمیت زیادی دارد. در این میان، نقش والدین و معلم بیش از هر عامل مؤثر دیگری، در آموزش و تقویت خلاقیت کودک مؤثر خواهد بود.

کافی است فضاهایی را برای کودک تعبیه کنید که او را وادار به استفاده از تفکر و قوه خلاقیت کند. کودکان غالباً شما را شگفت‌زده خواهند کرد. خلاقیت آن‌قدر در آن‌ها پررنگ و قابل پرورش است که با کمی تمرین می‌توانید آن‌ها را به افراد خلاقی تبدیل کنید.

برای پروش خلاقیت کودکان، صرفاً نیاز به فرستادن کودکان به کلاس‌های هنری و موسیقی ندارید. کافی است شرایطی را برای کودک فراهم کنید که خلاقیت او را دچار چالش کند.

تفکر خلاق در کودکان: نکات طلایی برای والدین

با ضرورت و راه های تقویت تفکر خلاق در کودکان آشنا شوید

اکنون بخوانید

چطور تفکر خلاق را در کودکانمان تقویت کنیم؟

برای تقویت خلاقیت در کودکان از روش‌های زیر استفاده کنید:

پرسشگری را در کودکان تقویت کنید
فرصت‌هایی را برای استفاده از اطلاعات و آموخته‌هایشان فراهم کنید
به آن‌ها بیاموزید که برای مواجهه با مشکلات از چندین راه‌حل استفاده کنند
کنجکاوی را در آن‌ها پرورش دهید
به آن‌ها یاد بدهید که خارج از محیطی که در آن هستند، فکر کنند
کودکان را تشویق کنید که مطالعه کنند و از آن لذت ببرند
شرایطی را فراهم کنید تا با آزادی به تخیلاتشان پروبال بدهند
وقتی کودکتان از خود خلاقیت نشان داد، به آن‌ها جایزه بدهید و تشویقشان کنید

تقویت خلاقیت کودکان

پنج بازی برای تقویت خلاقیت کودکان

اکنون بخوانید

بازگشت به فهرست

فصل ۸

پرورش تفکر خلاق

تفکر خلاق و خلاقیت از ابتدای تولد با به دنیا می‌آید؛ اما هیچ‌کس به‌صورت ذاتی خلاق نخواهد بود. خلاقیت از آن قوایی است که به‌صورت بالقوه در همه ما وجود دارد و می‌توانیم با به‌کارگیری روش‌هایی ساده آن را پرورش دهیم.

روش‌های زیر می‌توانند به‌صورت مؤثری خلاقیت شما را بارور و قدرتمند سازند:

از هر دو نیمکره مغزتان استفاده کنید. زمانی که سعی می‌کنید تا از نیمکره غیراقلب مغزتان استفاده کنید، درواقع مغزتان را به‌صورت مؤثری وادار به فعالیت کرده‌اید و چه چیزی از مغزی فعال برای خلاقیت بهتر است؟
برای یادگیری عطش داشته باشید. هرچه بیشتر بدانید، ذهنتان به راه‌حل‌های جدیدتر و بهتری خواهد رسید. هر مسئله جدیدی که یاد می‌گیرید مانند پنجره‌ای است که به دنیای نویی باز می‌شود. افزایش گستره دیدتان یکی دیگر از روش‌های مؤثر در پرورش خلاقیت است.
هر مسئله جدیدی که با آن روبه‌رو می‌شوید را با صدای بلند برای خودتان توضیح دهید. شنیدن ابعاد متفاوت مسئله با صدای خودتان، گیرنده‌های حسی متفاوتی را در شما فعال خواهد کرد و هرچقدر که عمیق‌تر مسئله‌ای را یاد بگیرید، احتمال اینکه راه‌حل جدیدی به ذهنتان برسد بیشتر خواهد بود.
به مغزتان استراحت بدهید. خستگی می‌تواند باعث افت کارایی شما و مغزتان شود. وقتی مغزتان خسته است، اصراری به کار کشیدن از آن نداشته باشید و سعی کنید کمی به خودتان راحت بگیرید. مغز شما وقتی به‌اندازه کافی استراحت کرد، دوباره به‌اندازه قبل کارایی خواهد داشت.
اجازه بدهید قدرت تخیلتان به همه‌جا سرکشی کند. اگر دوست دارید خلاق به‌حساب بیایید، ابداً جلوی تخیلاتتان را نگیرید. از اینکه بیش‌ازاندازه تخیلی به‌حساب بیایید یا تخیلات عجیب‌وغریبی داشته باشید، خجالت نکشید و بدانید بخش زیادی از خلاقیتتان را مدیون تخیلاتتان خواهید بود.

بازگشت به فهرست

فصل ۹

بازی های پرورش خلاقیت در کودکان

یکی از جذاب‌ترین روش‌هایی که می‌توانید با استفاده از آن تفکر خلاق را در کودکان پرورش دهید، استفاده از بازی است. کودکان عاشق بازی کردن هستند و با بازی کردن بهتر آموزش می‌بینند. در ادامه چند بازی جذاب برای تقویت خلاقیت کودکان را با شما به اشتراک خواهیم گذاشت:

۱

با آن‌ها مهمانی بازی کنید و از آن‌ها بخواهید برایتان غذا درست کنند. به آن‌ها اجازه دهید هر چه دوست دارند در ظرف بگذارند و از آن‌ها برایتان سوپ درست کنند. به تخیلشان بال‌وپر دهید و ابداً آن‌ها را به خاطر ترکیب عجیب‌وغریبی که درست می‌کنند مسخره نکنید.

۲

با کودکتان پیاده‌روی کنید. سعی کنید خیابان را با نگاهی تازه ببینید. از کودکتان درباره چیزهایی که می‌بینید سؤال بپرسید و سعی کنید کنجکاوی‌شان را تحریک کنید.

۳

اجازه دهید با وسایل خانه آهنگ بنوازند! بگذارید با قاشق روی قابلمه ضرب بگیرند یا روی ظرف سس تنبک بزنند. گاهی با آن‌ها همراه شوید و با آن‌ها کودکی کنید.

۴

برای کودکتان داستان تعریف کنید و اجازه دهید پایان داستان را کودکتان بسازد. سعی کنید داستان را مطابق تخیلات کودکتان جلو ببرید و مطابق خواسته او عمل کنید. گاهی از او بخواهید برایتان داستان تعریف کند و بدون توجه به منطقی یا غیرمنطقی بودن آن، با دقت به داستانش گوش کنید.

۵

با او درباره شکل ابرها و آنچه می‌بیند حرف بزنید. از او بخواهید هر تکه ابر را به شکل چیزی ببیند و آن را برایتان توصیف کند.

۶

از او بخواهید نقاشی بکشد. نقاشی از عجیب‌ترین چیزی که در ذهن دارد و به او بگویید هرچقدر عجیب‌تر بکشد، جایزه بهتری به او خواهید داد.

۷

با او لباس بازی کنید. بگذارید کمدتان را باز کند و هر لباسی دوست داشت بر تن کند و خود را شبیه ملکه‌ها بسازد.

تفکر خلاق در کودکان

با روش های پرورش تفکر خلاق در کودکان بیشتر آشنا شوید

اکنون بخوانید

بازگشت به فهرست

فصل ۱۰

تکنیک های تفکر خلاق

همانطور که می‌دانید تفکر خلاق می‌تواند با تمرین و اجرای تکنیک‌های خاصی، تقویت شود. تکنیک‌های زیادی برای تقویت خلاقیت وجود دارند که می‌توانید برای افزایش خلاقیت گروه از آن‌ها استفاده کنید. در ادامه چند تکنیک جذاب برای تقویت خلاقیت را با هم مرور خواهیم کرد.

طوفان فکری

احتمالاً یکی از معروف‌ترین تکنیک‌های خلاقیت طوفان فکری یا همان طوفان مغزی است. این تکنیک که در بسیاری از محیط‌های کسب‌وکار اجرا می‌شود، احتمالاً یکی از بهترین‌ روش‌های تمرین خلاقیت گروهی است.

اساس و پایه طوفان فکری، تولید ایده در جلسات گروهی است. برای اجرای این تکنیک به ابزار خاصی نیاز ندارید. کافی است دور هم جمع شوید، مسئله موردنظر را برای همه اعضای گروه تشریح کنید و به گروه زمان دهید تا هر آنچه به ذهنشان می‌رسد را یادداشت کنند. مهم نیست ایده مطرح شده چقدر عجیب و دور از ذهن باشد. در جلسات طوفان فکری هر ایده ارزش بحث کردن خواهد داشت.

طوفان فکری منفی

طوفان فکری منفی، درست مانند همان جلسات طوفان فکری اجرا می‌شود. تنها تفاوت این تکنیک با طوفان فکری، در ایده‌هایی است که باید تولید و به بحث گذاشته شوند. در تکنیک طوفان فکری منفی، ایده‌هایی تولید خواهند شد که راه‌حل‌هایی نامناسب و ناکارآمد در برابر مسئله اصلی به‌حساب بیایند.

بعد از اتمام تولید ایده‌ها، گروه روی این بحث متمرکز می‌شود که چه کارهایی می‌توان کرد تا ایده‌های منفی به ایده‌های مثبت و سازنده برای مشکل اصلی تبدیل شوند. عجیب است، نه؟ اما احتمالاً برایتان عجیب‌تر هم خواهد شد اگر بدانید این تکنیک یکی از تکنیک‌های مؤثر در حل مسئله خلاق است.

استوری بورد

تکنیک استوری بورد، یکی دیگر از روش‌های مؤثر در تقویت تفکر خلاق است. در این تکنیک باید مانند انیماتورها عمل کنید. درواقع داستان‌پردازی هسته اصلی این تکنیک است. یعنی تمام ایده‌ها، ابعاد و جزئیاتی که درباره حل مسئله به ذهنتان می‌رسد را در یک صفحه بنویسید.

می‌توانید تخیلتان را حسابی به کار بیندازید و هر راه‌حلی که به ذهنتان می‌رسد را در صفحه جلوی مسئله اصلی‌تان بنویسید. می‌توانید جلوی هر راه‌حل فلشی بکشید و به نتیجه اجرایی شدن ایده‌تان فکر کنید و آن را بنویسید. هر راه‌حلی که به نتیجه بهتری منجر می‌شود، می‌تواند راه‌حل نهایی شما باشد.

این تکنیک نقش زیادی در توسعه خلاقیت فردی دارد و فکر شما را به طرز باورنکردنی باز می‌کند.

شش کلاه تفکر

تکنیک شش کلاه تفکر روشی برای نظم‌بخشی به تفکرات است. این تکنیک به ما کمک می‌کند که موقع فکر کردن به چالش‌های پیش رو، مرحله‌به‌مرحله به صورتی خاص فکر کنیم و هر بار از زاویه و دریچه‌ای جدید به مسئله نگاه کنیم. هر مرحله این تکنیک به رنگی خاص اختصاص دارد و هر رنگ مختص نوعی خاص از تفکر و نگرش به مسائل است.

این تکنیک می‌تواند در عین توسعه خلاقیت فردی به ما در پیدا کردن راه‌حلی منطقی و جدید کمک کند. .

صفر نویسی

اگر می‌خواهید از تکنیک صفر نویسی برای توسعه تفکر خلاق استفاده کنید باید ابتدا ایده‌ای کاملاً خام و پرداخت نشده را روی کاغذ بیاورید. در قدم بعدی نوبت به طی کردن مراحلی خاص روی این ایده می‌رسد تا بتوانید به ایده خامتان سروشکلی تازه ببخشید و آن را به عملی شدن نزدیک کنید.

بعد از نوشتن ایده خام روی کاغذ نوبت به نوشتن جزئیات و حقایقی است که از مطالعه کامل روی مسئله به دست آورده‌اید. بعد از اضافه کردن جزئیات و حقایق باید درباره ایده‌تان رؤیاپردازی کنید و تخیلتان را به کار بگیرید. حالا ایده‌ای ناب و بکر روبه‌روی شماست.

تکنیک توهم خلاق

حتماً برایتان پیش‌آمده است که تصاویر یا واقعیاتی را ببینید که جور دیگری به چشمتان برسند. جوری که با تصویر واقعی آن کمی تفاوت دارد. مثل زمانی که به ابرها نگاه می‌کنید و شکلی را در آن‌ها پیدا می‌کنید. این خطای دید و یا همان توهم بصری برای همه ما پیش‌آمده است. تابه‌حال به این فکر کرده بودید که این خطا می‌توانید زمینه‌ای برای پرورش خلاقیتتان باشد؟

اما چطور؟ جواب این سؤال را باید در همان موقعیت پیدا کنید. اما اگر بخواهم توضیح کوتاهی درباره این تکنیک به شما ارائه کنم باید بگویم که برای اجرای این تکنیک باید به‌صورت عمدی به مسائل به‌صورت اشتباه نگاه کنید. مثلاً سعی کنید وقتی به یک تصویر نگاه می‌کنید تصویری را ببینید که وجود ندارد.

این تمرین می‌تواند به شما کمک کند تا در فکر کردن به مسائل، جزئیاتی را که از چشمتان غافل مانده است را ببینید و جنبه‌های خلاق ذهنتان را بیدار کنید.

نوشتن با دست غیر مسلط

اگر سعی کنیم از دست غیر مسلطمان استفاده کنیم، توانسته‌ایم که توان نیمکره غیر مسلط مغزمان را به طرز قابل‌توجهی تقویت کنیم. اگر راست‌دست هستید، سعی کنید از دست چپتان استفاده کنید و حتی شده چند خط با آن بکشید. با این کار مغز شما تحریک خواهد شد.

وقتی هردو نیمکره مغز شما به طرز یکسانی فعال باشد، خلاقیت شما به طرز قابل‌توجهی توسعه خواهد یافت. می‌توانید در را با دست غیر مسلطتان بازکنید، سعی کنید با دست غیر مسلط مسواک بزنید و یا موهایتان را شانه کنید.

اصول چهل‌گانه تریز

تریز یکی دیگر از تکنیک‌های مؤثر در افزایش تفکر خلاق است این تکنیک از شناخته‌شده‌ترین تکنیک‌های افزایش خلاقیت است. TRIZ توسط روس‌ها اختراع شد و به تکنیکی برای مواجهه بهتر با چالش‌ها تبدیل شد.

شما با استفاده از اصول چهل‌گانه تریز یاد می‌گیرید که به‌سادگی با مشکلات و چالش‌ها روبه‌رو شوید و پله‌پله آن‌ها را حل کنید. این تکنیک به شما کمک می‌کند که راه‌حل‌های جدید ابداع کنید و به سادگی از پس موانع بربیایید.

این تکنیک اصول ساده‌‌ای مانند جداسازی اجزای مسئله از هم، استخراج نکات اصلی مسئله از کلیات، حذف موارد اضافی و افزایش کیفیت موضعی است.

در آینده در مقاله‌ای مفصل شما را با اصول تریز بیشتر آشنا خواهیم کرد.

بازگشت به فهرست

فصل ۱۱

موانع تفکر خلاق

همان‌طور که می‌توانید با کاربست تکنیک‌های مختلفی، خلاقیتتان را تقویت کنید، کارها و روش‌هایی هم هستند که می‌توانند به سدی محکم درباره تفکر خلاق تبدیل شوند. اگر دوست دارید همیشه خلاق بمانید و اصطلاحاً چشمه آن را نخشکانید، از این موانع دوری کنید:

استرس

یکی از بزرگ‌ترین قاتلین خلاقیت، استرس و فشار عصبی است. زمانی که ذهن شما تحت فشارهای عصبی و روانی قرار دارد، نمی‌تواند به‌درستی عمل کند. به‌این‌ترتیب خلاقیت شما به طرز عجیبی کاهش پیدا می‌کند.

درواقع چیزی در بدن ما وجود ندارد که از شر استرس در امان باشد. استرس می‌تواند آسیب‌های جدیدی به سلامتی وارد کند و سلول‌های مغزی را از بین ببرد. اگر فکر می‌کنید تحت فشار روانی قرار دارید، تکنیک‌های رهایی از شر استرس را امتحان کنید تا بتوانید به‌درستی عمل کنید.

نداشتن اعتمادبه‌نفس

یکی دیگر از موانع تفکرخلاق، نداشتن اعتمادبه‌نفس است. زمانی که خودتان را به‌عنوان فردی خلاق باور ندارید، ذهنتان را به طرز غیرقابل‌باوری محدود می‌کنید. باید بدانید که هیچ‌چیزی به‌اندازه ذهنتان توانایی شما را دچار چالش نخواهد کرد.

در مقابل، قدرتمندترین کاری که می‌توانید برای بهبود وضع خلاقیتتان انجام دهید این است که به خودتان ایمان داشته باشید و بدانید که اگر بخواهید، می‌توانید به خلاق‌ترین افراد تبدیل شوید.

ترس از شکست، تمسخر و قضاوت

ترس از شکست حتی از خود شکست هم بدتر است. مخصوصاً اگر تجربه شکست داشته باشید و قبل از شروع کار تجربه تلخ شکستتان شما را درگیر خود کند و آن را دائماً یادآوری کنید. باید بدانید که وقتی از چیزی می‌ترسید، تمام سیستم ذهنی شما درگیر انرژی منفی خواهد شد که ذهنیت شما به خودتان القا می‌کند.

همین قاعده درباره ترس از تمسخر توسط اطرافیان و ترس از قضاوت هم کار خواهد کرد. باید بدانید که ترس یکی از مهم‌ترین عوامل بازدارنده خلاقیت است. از چیزی نترسید و به خودتان ایمان داشته باشید. هیچ چیزی نمی‌تواند جلوی قدرت ذهن شما را بگیرید اگر به خودتان باور داشته باشید و مطمئن باشید که در مسیر درستی قرار دارید.

منطق بیش‌ازاندازه

تفکر منطقی تا جایی خوب است که مانع تفکر خلاق نباشد. بله! در بسیاری از مواقع منطق به شما اجازه نمی‌دهد که ذهنتان را باز کنید و آن را محدود می‌کند. برای خلاق بودن، نیاز دارید که فراتر از قوانین، استانداردها، الگوهای پذیرفته شده و واقعیت قدم بدارید. خلاصه‌اش می‌شود اینکه گاهی منطق را کنار بگذارید و به غیرممکن‌ترین چیزها فکر کنید.

کمال‌گرایی

یکی دیگر از غول‌هایی که خلاقیت را در شما از بین می‌برد، کمال‌گرایی است.

کمال‌گرایی تمام قوت و انرژی ذهنتان را درگیر عالی بودن و بی‌نقص بودن کارهایتان می‌کند و وسواس را در شما بیدار خواهد کرد. همین مسئله باعث می‌شود که انرژی چندانی برای خلاقیت در شما باقی نماند.

به خودتان سخت نگیرید. هیچ‌کس بی‌نقص و عالی نیست و همه ما ضعف‌هایی داریم که باید با آن‌ها کنار بیاییم و بپذیریمشان. وقتی ضعف‌هایمان را شناختیم و آن‌ها را به‌عنوان بخشی از وجودمان پذیرفتیم، می‌توانیم درراستای بهبود وضع قدم برداریم و اتفاقات خوبی برای قوه خلاقمان پیش خواهد آمد.

موانع تفکر خلاق

از موانعی که ما را از خلاقیت دور می‌کنند بیشتر بدانید

اکنون بخوانید

بازگشت به فهرست

فصل ۱۲

آیا محدودیت خلاقیت می‌آورد؟

یکی از مباحث جالبی که درباره قوه خلاق ما مطرح می‌شود این است که آیا محدودیت می‌تواند باعث ایجاد خلاقیت شود؟ سؤالی که سال‌ها بسیاری از روانشناسان با آن درگیر بوده‌اند تا یک‌بار برای همیشه این مسئله را حل کنند.

اگر به دنبال جواب این سؤال هستید، باید بگویم که پاسخ شما مثبت است. بله! در بسیاری از مواقع، محدودیت منابع و امکانات ذهن شما را ملزم به ارائه راهکارهای خلاق‌تری خواهد کرد. وقتی از محدودیت به‌عنوان یکی از موانع خلاقیت صحبت می‌کنیم، درواقع منظورمان محدودیتی است که خودمان در ذهنمان برای خودمان ایجاد می‌کنیم.

اما زمانی که امکانات و منابع اطراف ما با محدودیت جدی مواجه باشد، ذهن می‌تواند به‌صورت شگفت‌انگیزی با به‌کارگیری قوه خلاق، از هر دیوار پلی به سمت هدف بسازد.

بازگشت به فهرست

فصل ۱۳

خلاقیت در کار آفرینی

یکی از تأثیرگذارترین آثار خلاقیت خود را در کسب‌وکار و کارآفرینی نشان می‌دهد. امروزه در همه کسب‌وکارها، کارآفرینان به دنبال به‌کارگیری افرادی خلاق و مبتکر هستند که توان رقابت را با سایرین داشته باشند. توان ایده پردازی تحت شرایط مختلف و در موضوعات متفاوت یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های افراد خلاق در کارآفرینی و محیط کسب‌وکار است.

در شرایط امروزی بازار و کسب‌وکارهای نوپا، آنچه می‌تواند شما را در رقابت‌ها پیروز کند و به برتری برساند، قوه خلاقیت است. شاید برایتان جالب باشد که بدانید طی تحقیقاتی که در شرکت IBM به انجام رسید، از نظر مدیران عامل شرکت‌ها، خلاقیت مهم‌ترین فاکتور موفقیت در آینده کسب‌وکارها به‌حساب آمده است.

مدیران خلاق بهتر می‌توانند با شرایط جدید و ایده‌های متفاوت کنار بیایند و همان‌طور که می‌دانید، کسب‌وکاری موفق خواهد بود که بتواند هر بار اهداف خود را متناسب با نیازهای روز، به‌روزرسانی کند. خلاقیت به مدیران این انعطاف و قابلیت را می‌بخشد که با تغییرات بیشترین سازگاری را پیدا کنند و بتوانند به‌خوبی کسب‌وکارشان را به موفقیت برسانند.

بازگشت به فهرست

فصل ۱۴

معرفی کتاب

خلاقیت اثر برایان تریسی

هیچ چیز به اندازه خواندن کتاب نمی‌تواند به شما دید درستی درباره خلاقیت و خلاق اندیشیدن ببخشد. اگر به دنبال کتاب یا راهنمایی برای توسعه تفکر خلاق هستید یا دوست دارید اطلاعات بیشتری از خلاقیت کسب کنید، توصیه ما به شما خلاقیت اثر برایان تریسی است.

شما می‌توانید این کتاب را از اپلیکیشن ذهن دریافت کنید.

این کتاب به شما کمک می‌کند که خلاقانه فکر کنید، مسائل را به درستی حل کنید و تصمیم‌گیری‌های درستی انجام دهید.

تفکر خلاق اثر الینور داکورت

علاوه‌بر این کتاب، کتاب تفکر خلاق اثر الینور روت داکورت، راهنمایی جمع‌وجور برای پرورش خلاقیت و آموزش تفکرخلاق به دانش‌‌آموزان است. اگر دانش‌آموز یا معلم مدرسه هستید، خواندن این کتاب را به شما توصیه می‌کنیم.

بازگشت به فهرست

فصل ۱۵

جمع بندی

در این مطلب به بررسی مفهوم «تفکر خلاق» پرداختیم. به صورت خلاصه، تفکر خلاق را می‌توان به معنی مهارت داشتن نگاهی متفاوت به مسائل پیرامون دانست.

نگاهی که به‌دوراز استعدادهای ذاتی و سطح تحصیلات و مواردی ازاین‌دست، می‌تواند در افراد گوناگون جامعه از هر جنس و سنی وجود داشته باشد.

همچنین برای افرادی که علاقه‌مند به پرورش میزان خلاقیتشان هستند، ویژگی‌های رایج در یک فرد دارای تفکر خلاق را مطرح کردیم تا با تمرکز بر روی آن‌ها علاقه‌مندان به این موضوع بتوانند حرکت در مسیر پرورش تفکر خلاق خود را آغاز کنند.

از اینها گذشته، شما می‌توانید با مطالعه مداوم به تفکر خلاقتان وسعت ببخشید. یکی از منابع جذاب یادگیری اصول توسعه فردی، اپلیکیشن ذهن است.

ما در ذهن هرآنچه شما برای توسعه و رشد نیاز دارید را برایتان فراهم کرده‌ایم. می‌توانید با دانلود اپلیکیشن ذهن از لینک زیر، به دنیای از محتوای جذاب و مفید دسترسی پیدا کنید. ما منتظر شماییم.

بازگشت به فهرست

این نوشته تفکر خلاق چیست؟ چگونه تفکر خلاق داشته باشیم برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

تفکر خلاق چیست و چرا اهمیت دارد؟

محبوبه معصوم نیا — Wed, 10 Jun 2020 06:57:25 +0000

تابه‌حال دقت کرده‌اید که بعضی افراد در برخورد با مشکلات و موانع، ایده‌های جذاب و متفاوتی به ذهنشان می‌رسد؟ این دسته از افراد همیشه برای حل هر مشکل، راه‌حلی کاربردی در آستین دارند. اما واقعاً دلیل اینکه بعضی افراد خلاق‌تر از سایرین هستند چیست؟ برای دانستن جواب، لازم است که با مفهوم تفکر خلاق آشنا شوید. با ما در ذهن همراه باشید تا با هم از زیروبم تفکر خلاق صحبت کنیم.

تفکر خلاق چیست؟

بر اساس تعریفی که در دائره‌المعارف کسب‌وکار بیان شده است، تفکر خلاق به این معنا است: «روشی متفاوت برای بررسی و دیدن مشکلات و مسائل که به راه‌حل‌های غیرمستقیم که گاه ممکن است ناخوشایند به نظر برسند، منجر می‌شود. تفکر خلاق می‌تواند با استفاده از یک فرآیند بدون ساختار، مانند طوفان مغزی شکل بگیرد یا با استفاده از فرآیندهای نظام‌یافته، مانند تفکر جانبی به وجود بیاید.»

درواقع تفکر خلاق، به معنای توانایی ما برای شکل دادن به چیزهای جدید از مسائل روتین است. این مفهوم به ما توانایی می‌بخشد که زوایای جدید را به‌خوبی ببینیم و به راه‌حل‌های جدید برسیم.

ممکن است در این نوع از تفکر به راه‌حلی برسیم که اصلاً درگذشته وجود نداشته یا فراتر از آن، به این درک برسیم که مسئله موجود در حال حاضر یا شاید هرگز، به راه‌حل نیاز ندارد.

اهمیت تفکر خلاق

واقعیت این است که بسیاری از افراد اطراف ما علاقه چندانی به راه‌حل‌های غیرمتعارف و جدید ندارند. ممکن است دیگران به دیدن زوایای جدید مسائل اهمیت ندهند. اما مسئله دقیقاً همین‌جاست. مغز ما به‌صورت طبیعی و ذاتی تمایل دارد که گاهی از میانبرهای خاص برای حل مسائل استفاده کند. درواقع ما نیاز داریم که تفکر خلاق داشته باشیم.

همه ما در موقعیت‌های مختلف، اطلاعات خاصی را ضبط کرده‌ایم و از آن مانند یک الگو در مواقع دیگر استفاده کرده‌ایم. مثلاً همه ما می‌دانیم که چطور باید غذا خورد و همین عمل را هرروز به همان شیوه سابق تکرار می‌کنیم.

این شیوه الگوبرداری از اطلاعات و قوانین، در مواقع خود بسیار حائز اهمیت است. اما باید بدانیم که استفاده از آن در همه مواقع چندان مطلوب نیست و می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند.

دقیقاً در چنین مواقعی است که تفکر خلاق و افرادی که خلاقیت دارند مانند یک سوپرمن وارد می‌شوند! ما گاهی نیاز داریم که از روش تفکر خطی عبور کنیم و خلاقانه فکر کنیم. این افراد ما را تشویق می‌کنند که جور دیگری به مسائل فکر کنیم و راه‌حل‌های جدید پیدا کنیم.

در ادامه بعضی از موارد اهمیت تفکر خلاق را با شما به اشتراک می‌گذاریم:

تفکرمان را از قیدوبند رها می‌کند

ما با تفکر خلاق از بندهایی که ذهنمان برایمان ایجاد کرده است آزاد می‌شویم و می‌توانیم آزادانه با جهان ارتباط بگیریم. درست مانند سالهای کودکی و زمانی که تفکرات کودکانه داشتیم. دقت کنید که کودکان به آنچه دیگران درباره آن‌ها فکر می‌کنند اهمیتی نمی‌دهند و آزادانه افکارشان را دنبال می‌کنند.

تفکر خلاق ما به فرصت خودآگاهی می‌بخشد

تفکرات اعتباری و همه پیش‌فرض‌های ذهنی زمینه را برای تعصب در ایده‌ها و عقاید ایجاد می‌کنند. وقتی تفکرات اعتباری را کنار می‌گذاریم و با سلاح تفکر خلاق به مسائل نگاه می‌کنیم، می‌توانیم یاد بگیریم که تعصباتمان را کنار بگذاریم و بیشتر خودمان را موشکافی کنیم. این کار منجر به خودآگاهی در ما خواهد شد.

مقاله مرتبط: تفکر خلاق چیست؟ چگونه تفکر خلاق داشته باشیم؟

با تفکر خلاق، اعتمادبه‌نفس بیشتری خواهیم داشت

شاید بسیاری از ما به دلایل مختلفی از ارائه راه‌حل‌ها و یا عقایدمان در مسائل اجتناب کنیم. این کار باعث می‌شود که کم‌کم تفکرات ما خاموش شوند و نتوانیم ایده پردازی کنیم. اما از زمانی که شروع به استفاده از تفکر خلاق می‌کنیم، می‌توانیم اعتمادبه‌نفس را در خودمان ایجاد کنیم و آن را پرورش دهیم. با این کار می‌توانیم فعالیت بیشتری در گروه داشته باشیم و مشارکتمان را در کارهای گروهی، افزایش بدهیم. چه چیزی از این بهتر؟

چطور خلاقانه فکر کنیم؟

محدودیتی در خلاقانه فکر کردن وجود ندارد. اما اگر علاقه‌مند به تقویت تفکر خلاق در خودتان هستید، بد نیست که از راه‌حل‌های زیر شروع کنید:

تکنیک طوفان فکری

تکنیک طوفان مغزی یکی از مهم‌ترین و جذاب‌ترین ایده‌های تقویت و بروز تفکر خلاق است. زمانی که شروع به ایده پردازی درباره یک مسئله می‌کنید و برای مدت مثلاً نیم‌ساعته، تمام ایده‌های خامی که به ذهنتان می‌رسد را روی کاغذ می‌نویسید، تفکر خلاقتان را به مرز انفجار رسانده‌اید. بعد از پایان طوفان فکری، نگاهی به ایده‌های روی کاغذتان بیندازید.

حتماً از میان ایده‌های ارائه شده چند ایده ناب و بکر برای به‌کارگیری پیدا خواهید کرد.

ذهنتان را آزاد بگذارید

وقتی مشغول فعالیتی هستید که نیاز به فکر کردن ندارد، ذهنتان را آزاد بگذارید که با ایده‌های درون مغزتان بازی کند. این کار می‌تواند در عین باز کردن ظرفیت مغزتان برای تفکر خلاق به پرورش ایده‌های جالب هم منجر شود.

موضوعات را باهم ترکیب کنید

گاهی سعی کنید دو موضوع نسبتاً مشابه را در ذهنتان مجسم کنید. حالا ویژگی‌های همان دو موضوع را بررسی کنید و ببینید می‌توانید با ترکیب بعضی از ویژگی‌های متفاوت دو موضوع، ایده‌های دیگری را پرورش بدهید یا نه.

نقاشی کنید

بعد از فکر کردن درباره ایده‌تان، نوبت به تجسم و عینیت بخشیدن به آن است. مهم نیست نقاش خوبی هستید یا نه؛ مداد بردارید و ایده خودتان را روی کاغذ بکشید. تمام جزییاتی که توی ذهنتان است را روی کاغذ پیاده کنید و به دستتان اجازه دهید با ایده ذهنی‌تان درگیر شود.

عادات روزمره‌تان را به هم بزنید

دوری از رفتارهای تکرارشونده و الگوهای منظم به‌صورت موقت و مقطعی، یکی دیگر از راه‌های پرورش تفکر خلاق است. سعی کنید روال عادی روزمره خودتان را به هم بزنید و از روش‌های متفاوت‌تری در انجام دادن کارها استفاده کنید.

نیاز نیست حتماً کارهای عجیب از شما سر بزند. همین‌که با دست غیر مسلطتان مسواک یا شانه بزنید یا مسیری متفاوت برای رفتن به محل کار یا دانشگاه در نظر بگیرید، یعنی توانسته‌اید مغزتان را دچار چالشی کنید که نتیجه آن، خلاقانه‌تر فکر کردن شماست.

ذائقه‌تان را دچار چالش کنید

اجازه دهید گاهی ذهنتان تحت تأثیر محرک‌هایی متفاوت و خارق عادت قرار بگیرد که بتواند واکنش‌های متفاوتی از خود نشان دهد. مثلاً اگر همیشه به موسیقی سنتی گوش می‌دادید، گاهی موسیقی‌تان را عوض کنید و پاپ گوش کنید.

اگر به غذاهای ترش علاقه دارید، کمی غذاهای شیرین را امتحان کنید تا مغزتان به یک الگوی خاص عادت نکند. همیشه برای گیرنده‌های حسی مغزتان چالش‌های کوچک ایجاد کنید و آن را وادار به واکنش‌های متفاوت کنید.

از خودتان سؤال بپرسید

یکی از راه‌های جالب پرورش تفکر خلاق زیاد سؤال پرسیدن است. سعی کنید وقتی به موضوعی واحد فکر می‌کنید، حداقل بیست بار یک سؤال را درباره همان مسئله از خودتان بپرسید و هر بار جوابی متفاوت برای آن سؤال پیدا کنید. این کار به شما کمک می‌کند زوایای جدیدی از مسئله موردنظرتان را کشف کنید.

سؤالاتی خاص بپرسید

بهتر است برای پرورش تفکر خلاق در بررسی مسائل مختلف، فرم سؤالاتی که طرح می‌کنید درباره زوایایی باشد که کمتر کسی به آن اشراف دارد. سؤالاتتان را با این کلمات پرسشی شروع کنید: چه می‌شد اگر…؟ فرض کنید که…؟

تکنیک‌های تفکر خلاق بسیار گسترده و متنوع هستند. نمونه‌هایی که برای شما مثال زدیم، تنها برای ای بود که دیدی کلی نسبت به تفکر خلاق پیدا کنید.

ذهنتان را برای ایده‌های جدید باز کنید

سعی کنید نسبت به مسائل جدید، واکنش سخت نشان ندهید. از ایده‌های نو استقبال کنید. یادتان باشد که هر مسئله ارزش بررسی و فکر کردن دارد. گاهی ایده‌هایی که مسخره به نظر می‌رسند، همان ایده‌هایی هستند که بیشترین کارایی را دارند. از ایده‌ها و تفکرات نو نترسید و آن‌ها را در اولویت بررسی قرار دهید.

برای داشتن تفکر خلاق به فعالیت‌های زیر توجه بیشتری کنید:

اگر فعالیت‌های زیر را انجام دهید، خلاقیت شما به‌صورت قابل‌توجهی افزایش خواهد یافت:

طراحی کنید. طراحی شما می‌تواند یک پوستر ساده تا صفحات وب و لوگوی محصولات مختلف را شامل شود.
برای گروه‌های آموزشی‌تان برنامه درسی تدوین کنید.
در صفحات اجتماعی‌تان از ایده‌های خودتان بنویسید. فکر کنید اکانت اینستاگرام‌تان وبلاگ شخصی شماست. از هرچیزی که دوست دارید یا دغدغه شماست در آن بنویسید.
در جمع‌های دوستانه مسابقه طراحی کنید تا تفریح کرده باشید.
دکور خانه را عوض کنید و به روش‌های جذاب‌تر شدن دکورتان فکر کنید.
در محل کار برای بهبود وضعیت خدمات و یا محصولاتتان، ایده‌های جدید ارائه کنید.

این نوشته تفکر خلاق چیست و چرا اهمیت دارد؟ برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.