تفکر جانبی – ذهن

تفکر خلاق چیست؟ چگونه تفکر خلاق داشته باشیم

محبوبه معصوم نیا — Thu, 26 Nov 2020 16:37:53 +0000

تفکر خلاق چیست؟ چگونه تفکر خلاق داشته باشیم

آیا تابه‌حال فکر کرده‌اید که چگونه بعضی از افراد همیشه پر از ایده‌های جدید و خلاق هستند، اما بعضی دیگر برای حل کردن یک چالش ساده هم دچار مشکلات زیادی می‌شوند؟

اگر شما هم دغدغه پیدا کردن ایده‌های ناب و جدید را دارید و یا به دنبال راهکاری برای افزایش قوه تخیل و خلاقیت خود هستید، پیشنهاد می‌کنیم تا پایان این مطلب با عنوان «تفکر خلاق» با ما همراه باشید.

فهرست

فصل ۱

بازی های پرورش خلاقیت در کودکان

فصل ۱

تفکر خلاق چیست؟

تفکر خلاق به معنی توانایی داشتن نگاهی متفاوت به موضوعات پیرامون است. به‌صورت کلی می‌توان گفت یک فرد دارای تفکر خلاق (Creative thinking)، سعی در حل مشکلات و یا بهینه کردن شرایط موجود با استفاده از رویکردی متمایز از دیگران دارد.

درواقع این تفکر به معنای نگاه از بیرون به مسائل است. زاویه دیدی که کمتر کسی می‌تواند از آن استفاده کند. به همین دلیل تفکر جانبی و میان‌بر زدن برای حل مسائل، یکی از مهم‌ترین ابعاد تفکر خلاق است.

این تفکر، می‌تواند در هر شکلی خود را نشان دهد. حل مسئله، ابداع و تولید ابزار جدید، حل‌وفصل اختلاف میان کارمندان و… همه می‌توانند از نشانه‌های خلاقیت باشند. در حالت کلی، تفکر خلاق سه بعد اصلی دارد که در ادامه به آن خواهم پرداخت.

با رابطه و تفاوت های دو تفکر خلاقانه و نقادانه بیشتر آشنا شوید

اکنون بخوانید

بازگشت به فهرست

فصل ۲

ابعاد خلاقیت

خلاقیت هنری

نیاز نیست حتماً هنرمند باشید تا بتوانید از خلاقیت هنری استفاده کنید. حتی زمانی که مبلمان و وسایل خانه را جوری می‌چینید که زیبا و متفاوت به نظر برسند، از این وجه خلاقیت استفاده کرده‌اید.

هر نوع خلاقیتی که وجهی از زیبایی‌شناسی را در خود داشته باشد، در این دسته قرار خواهد گرفت.

جدا از آن، طراحی خلاقانه لوگوی برندها، گرافیتی، بسته‌بندی محصولات، طراحی پوسترهای تبلیغاتی و عکاسی‌های خلاقانه هم از معروف‌ترین مهارت‌های خلاقیت هنری هستند.

حل مسئله

یکی دیگر از ابعاد تفکر خلاق، مهارت حل مسئله است. درواقع کسانی که نوآورانه مسائل و مشکلات را حل می‌کنند، از خلاقیت استفاده می‌کنند. یک حل مسئله خلاق به‌جای شناسایی و اجرای هنجارهای از پیش تعیین شده، راه‌حل‌های جدیدی پیدا می‌کند. راه‌حل‌هایی که شامل روش‌های جدید، منحصربه‌فرد و حتی دور از ذهن است.

خلاقیت در علم

این بعد از تفکر خلاق که به STEM معروف است، از چهار کلمه Science، Technology، Engineering و Mathematics مشتق شده است و به معنای خلاقیت در علم است. شاید فکر کنید که هنر نقطه مقابل مهندسی و علوم طبیعی است. اما از امروز به بعد خواهید دانست که هر دو حوزه، از خلاقیت ریشه می‌گیرند.

درواقع تمام شاخه‌های علم، پیشرفت و توسعه خود را مدیون خلاقیت هستند. هر بار که مهندسین نرم‌افزار، برنامه‌ای جدید را می‌نویسند، هر بار که فناوری‌های مکانیکی قدمی پیشرفت می‌کند و هر تکنولوژی جدیدی که به خودروها اضافه می‌شود، خلاقیت پشت ماجرا بوده است.

اهمیت خلاقیت در زندگی

هفت درس مهم که خلاقیت به ما یاد می‌دهد

اکنون بخوانید

بازگشت به فهرست

فصل ۳

مثالی از تفکر خلاق

یک نمونه جالب از تفکر خلاق مربوط به خاطرات آقای علی خسرو شاهی، بنیان‌گذار و مدیر کارخانه مینو است. خسرو شاهی، می‌نویسد که در آن زمان، یکی از دستگاه‌های سوئیسی ساخت شکلات در کارخانه مینو دچار مشکل فنی شده بود و برخی از جعبه‌ها خالی و بدون شکلات بسته‌بندی و از دستگاه خارج می‌شدند.

پس از بررسی فراوان، هیئت‌مدیره به این نتیجه رسیدند که راه‌حل، اضافه کردن یک دستگاه دیگر به خط تولید برای تشخیص بسته‌های خالی است. اما این کار هزینه میلیون دلاری را برای کارخانه در آن زمان به همراه داشت.

تکنیک چرا در خلاقیت

راهکار کشف علت مشکل هایی که به خلاقیت مربوط می‌شوند

اکنون بخوانید

خسروشاهی تصمیم می‌گیرد پیش از سفارش نهایی دستگاه به همراه هیئت‌مدیره و کادر فنی به خط تولید رفته و از نزدیک، بار دیگر شرایط را بررسی کنند. در این زمان است که او و همراهانش متوجه می‌شوند اپراتور دستگاه موردنظر، یک پنکه معمولی را مقابل خروجی دستگاه قرار داده است و به‌این‌ترتیب جعبه‌های خالی در اثر وزش باد پنکه از روی ریل خارج شده و به زمین می‌افتند.

در این مثال بررسی و تصمیم به خرید دستگاه جانبی، نمونه‌ای از یک رویکرد رایج برای حل مسئله است، اما نتیجه عملکرد یک فرد خلاق، یافتن راه‌حلی بسیار ساده و ارزان برای برطرف کردن مشکلی پیچیده و بزرگ است که یک کارخانه را درگیر خود کرده است.

بازگشت به فهرست

فصل ۴

ویژگی های افراد خلاق

انسان‌ها از همان بدو تولد، ویژگی‌های شخصیتی و خصوصیات رفتاری متفاوتی دارند. به‌عنوان‌مثال برخی از کودکان در جمع هم‌سالان خود به‌راحتی با دیگران ارتباط برقرار می‌کنند، درحالی‌که برخی دیگر ترجیح می‌دهند به‌دوراز جمع و به‌تنهایی مشغول بازی شوند.

اگرچه میزان خلاقیت در برخورد با مسائل گوناگون به‌صورت ذاتی در برخی افراد بیشتر از دیگران است اما خبر خوب این است که با بررسی رفتار افراد خلاق متوجه می‌شویم که توانایی تفکر خلاق نیز می‌تواند به‌صورت اکتسابی در افراد رشد کند. در ادامه با هدف یافتن ویژگی‌های‌ یک فرد خلاق، به بررسی خصوصیات رفتاری رایج در این‌گونه از افراد می‌پردازیم.

علاقه‌مند به ایده پردازی

رایج‌ترین ویژگی افراد خلاق، ایده پردازی درباره مسائل متفاوت است. ایده پردازی می‌تواند برای شروع یک کسب‌وکار نوپا باشد یا ساخت یک تیزر تبلیغاتی منحصربه‌فرد برای معرفی مجدد محصولی که به‌خوبی در بازار شناخته شده است.

توسعه خلاقیت فردی

تکنیک هایی که شما را به فردی خلاق تبدیل خواهد کرد

اکنون بخوانید

یافتن راه‌حل‌های دیگر برای حل مسائل

همان‌طور که پیش‌تر نیز گفته شد، تفکر خلاق به معنی داشتن نگاهی نو به مسائل روزمره است.

یک دانش‌آموز پشت کنکوری که سعی می‌کند مسائل درس ریاضی را به شیوه‌ای سریع‌تر از آنچه معلمش در کلاس آموزش داده حل کند، یا راننده‌ای که با حرکت در کوچه‌های فرعی، ترافیک خیابان اصلی را پشت سر می‌گذارد، نمونه‌هایی از افرادی هستند که با بهره‌مندی از تفکر خلاق و یافتن راه‌حل‌های جانبی به نتایج بهتری از سایرین دست می‌یابند.

قدرت ریسک‌پذیری

در اغلب موارد استقبال از ایده‌های نو و نادیده گرفتن شیوه‌های مرسوم با ریسک همراه است. ریسک از دست دادن زمان، هزینه و همچنین زیر سؤال رفتن توسط سایرین تنها برخی از مهم‌ترین مواردی هستند که به‌نوعی در تقابل با تفکر خلاق قرار می‌گیرند.

اما این قدرت ریسک‌پذیری در افراد خلاق است که به آن‌ها اجازه می‌دهد از نقطه امن زندگی خود خارج شوند و به نتایج دلخواهشان برسند.

استقبال از شکست

هیچ تضمینی وجود ندارد که تمام ایده‌های شما به موفقیت برسند. این نخستین اصلی است که در مسیر خلاقیت باید آن را فراگرفت.

اما همین ترس از ناکامی و مهم‌تر از آن نحوه برخورد با شکست است که موجب می‌شود یک فرد خلاق برخلاف بسیاری که پس از مدت کوتاهی ایده‌ خود را به‌طور کامل فراموش می‌کنند، با جدیت به دنبال ساخت نتیجه تفکرات خود در دنیای واقعی باشد.

درس گرفتن از تجربیات دیگران

شاید به نظر برسد که پیروی از دیگران و پذیرفتن نتایج فعالیت‌های آن‌ها در تضاد با اصول اولیه «تفکر خلاق» باشد، اما در نظر گرفتن تجربیات دیگران، یکی دیگر از ویژگی‌های افراد خلاق است.

برای مثال، یک رویکرد رایج در نوشتن مقالات علمی، معرفی روش‌های ترکیبی (Hybrid) با هدف حل مجدد مسائلی است که قبلاً دیگران به آن‌ها پرداخته‌اند.

در رویکرد هیبریدی، محقق بر اساس ارزیابی روش‌هایی که برای حل یک مسئله در گذشته مطرح شده‌اند، روش جدیدی را ابداع می‌کند که حاصل از ترکیب ویژگی‌های مثبت روش‌های پایه است و در مقایسه با آن‌ها عملکرد بسیار بهتر و سریع‌تری دارد.

بازگشت به فهرست

فصل ۵

مهارت های تفکر خلاق

مهارت‌های وجود دارند که به‌شدت با تفکر خلاق در ارتباط هستند. درواقع کسانی که به‌صورت خلاق فکر می‌کنند، پنج مهارت اصلی مرتبط با خلاقیت را در خود پرورش داده‌اند. در ادامه با این پنج مهارت آشنا خواهید شد.

تحلیل و بررسی (Analysis)

قبل از آنکه بتوانید به مسئله‌ای به‌صورت خلاق نگاه کنید، باید آن را به‌خوبی درک کرده باشید. این مهارت به معنای توانایی بررسی دقیق هر چیزی است تا بتوانید منظور و هدف نهایی‌شان را به‌خوبی درک کنید.

فرقی نمی‌کند قرار است به متنی نگاه کنید یا مجموعه‌ای از اطلاعات و یا درسی جدید. تحلیل و بررسی درست و دقیق محتوا، اولین پیش‌شرط خلاق فکر کردن درباره آن است.

ذهنیت باز (Open Minded)

یکی دیگر از وجوه و ابزارهای مرتبط با خلاقیت، داشتن ذهن باز است. ذهن باز صرفاً به معنای پذیرفتن نظرات مخالف نیست. اتفاقاً منظور ما در این بخش این است که جوری فکر کنید که دیگران نتوانسته‌اند.

خلاصه کتاب خلاقیت

کتابی جذاب از برایان تریسی درباره تفکر خلاق

اکنون بخوانید

درواقع افرادی که خلاق هستند با کنار گذاشتن پیش‌فرض‌های از پیش تعیین‌شده و تعصبات ذهنی به مسائل نگاه می‌کنند و به این صورت راه‌حل‌های بدیع و نو به ذهنشان می‌رسد.

حل مسئله (Problem solving)

مدیران و کارفرمایان، کارمندانی را می‌خواهند که به آن‌ها کمک کنند تا مسائل مربوط به کار را به‌خوبی حل‌وفصل کنند. زمانی که با مشکلی روبه‌رو می‌شوید، خلاقیت به شما کمک خواهد کرد تا مسئله را به‌خوبی درک کنید و سپس آن را حل کنید.

سازمان‌یافتگی (Organization)

شاید عجیب به نظر برسد؛ اما برخلاف باور عموم که معتقدند افراد خلاق بی‌نظم و شلخته هستند، خلاقیت در نظم هم نمود و جلوه ویژه‌ای دارد. درواقع یکی از بخش‌های اساسی خلاقیت، سازمان یافتگی و نظام‌مند بودن است.

باید بدانید که نظم از درون شما شروع می‌شود و به بیرون تسری پیدا می‌کند. تفکر خلاق یعنی تمام ایده‌ها و اطلاعات درون ذهنتان سازمان‌یافته هستند و با نظام خاصی آرایش پیدا کرده‌اند. بدون نظم نمی‌توان به نتیجه درستی رسید و خلاقیت کمرنگ خواهد شد.

ارتباطات (communication)

باید بدانید که خلاقیت به میزان ارتباط با دیگران هم مرتبط است. درواقع تا زمانی که با دیگران ارتباط برقرار نکنید و ایده‌های خلاقانه خود را با آن‌ها در میان نگذارید، به عنوان فردی خلاق پذیرفته نخواهید شد.

مردم زمانی ایده‌های شما را قبول می‌کنند و آن را اجرایی خواهند کرد که شما مهارت‌های ارتباطی قدرتمندی داشته باشید و بتوانید چه به‌صورت کتبی و شفاهی، ایده‌هایتان را با آن‌ها در میان بگذارید.

علاوه بر این، خوب شنیدن به‌عنوان یکی از ستون‌های اصلی روابط عمومی هم در میزان خلاقیت مؤثر است. شما قبل از اینکه بتوانید در مورد مسئله‌ای خلاقانه فکر کنید، باید این توانایی را داشت باشید که درباره آن مسئله به‌خوبی شنیده باشید و آن را کاملاً درک کنید.

بازگشت به فهرست

فصل ۶

تفکر خلاقانه و نقادانه

باوجوداین واقعیت که نقد و خلاقیت دو مقوله جدا از هم هستند، تفکر خلاقانه رابطه جالبی با تفکر نقادانه دارد. در سیستم آموزشی بسیاری از کشورهای توسعه یافته، هر دو تفکر به‌صورت توأم به دانش‌آموزان آموزش داده می‌شود.

دانش‌آموزان با این دو تفکر از هر دو فرم نقد و خلاقیت با مفاهیم عمیق و گسترده‌ای مانند مهارت‌های شهودی، منطقی و تخیلی استفاده خواهند کرد. دقیقاً همان مهارت‌هایی که منجر به خلق و تحرک در ذهن دانش‌آموزان می‌شود. دانش‌آموزان یاد می‌گیرند که با استفاده از تفکر نقادانه و خلاقانه به‌صورت بهتری با چالش‌های پیش رو در زندگی روبه‌رو می‌شوند.

بازگشت به فهرست

فصل ۷

تفکر خلاق در کودکان

حتماً می‌دانید که خلاقیت بیش از آنکه استعدادی ذاتی باشد، یک مهارت است. مهارتی که می‌تواند از کودکی تقویت شود. به همین دلیل تقویت تفکر خلاق از کودکی اهمیت زیادی دارد. در این میان، نقش والدین و معلم بیش از هر عامل مؤثر دیگری، در آموزش و تقویت خلاقیت کودک مؤثر خواهد بود.

کافی است فضاهایی را برای کودک تعبیه کنید که او را وادار به استفاده از تفکر و قوه خلاقیت کند. کودکان غالباً شما را شگفت‌زده خواهند کرد. خلاقیت آن‌قدر در آن‌ها پررنگ و قابل پرورش است که با کمی تمرین می‌توانید آن‌ها را به افراد خلاقی تبدیل کنید.

برای پروش خلاقیت کودکان، صرفاً نیاز به فرستادن کودکان به کلاس‌های هنری و موسیقی ندارید. کافی است شرایطی را برای کودک فراهم کنید که خلاقیت او را دچار چالش کند.

تفکر خلاق در کودکان: نکات طلایی برای والدین

با ضرورت و راه های تقویت تفکر خلاق در کودکان آشنا شوید

اکنون بخوانید

چطور تفکر خلاق را در کودکانمان تقویت کنیم؟

برای تقویت خلاقیت در کودکان از روش‌های زیر استفاده کنید:

پرسشگری را در کودکان تقویت کنید
فرصت‌هایی را برای استفاده از اطلاعات و آموخته‌هایشان فراهم کنید
به آن‌ها بیاموزید که برای مواجهه با مشکلات از چندین راه‌حل استفاده کنند
کنجکاوی را در آن‌ها پرورش دهید
به آن‌ها یاد بدهید که خارج از محیطی که در آن هستند، فکر کنند
کودکان را تشویق کنید که مطالعه کنند و از آن لذت ببرند
شرایطی را فراهم کنید تا با آزادی به تخیلاتشان پروبال بدهند
وقتی کودکتان از خود خلاقیت نشان داد، به آن‌ها جایزه بدهید و تشویقشان کنید

تقویت خلاقیت کودکان

پنج بازی برای تقویت خلاقیت کودکان

اکنون بخوانید

بازگشت به فهرست

فصل ۸

پرورش تفکر خلاق

تفکر خلاق و خلاقیت از ابتدای تولد با به دنیا می‌آید؛ اما هیچ‌کس به‌صورت ذاتی خلاق نخواهد بود. خلاقیت از آن قوایی است که به‌صورت بالقوه در همه ما وجود دارد و می‌توانیم با به‌کارگیری روش‌هایی ساده آن را پرورش دهیم.

روش‌های زیر می‌توانند به‌صورت مؤثری خلاقیت شما را بارور و قدرتمند سازند:

از هر دو نیمکره مغزتان استفاده کنید. زمانی که سعی می‌کنید تا از نیمکره غیراقلب مغزتان استفاده کنید، درواقع مغزتان را به‌صورت مؤثری وادار به فعالیت کرده‌اید و چه چیزی از مغزی فعال برای خلاقیت بهتر است؟
برای یادگیری عطش داشته باشید. هرچه بیشتر بدانید، ذهنتان به راه‌حل‌های جدیدتر و بهتری خواهد رسید. هر مسئله جدیدی که یاد می‌گیرید مانند پنجره‌ای است که به دنیای نویی باز می‌شود. افزایش گستره دیدتان یکی دیگر از روش‌های مؤثر در پرورش خلاقیت است.
هر مسئله جدیدی که با آن روبه‌رو می‌شوید را با صدای بلند برای خودتان توضیح دهید. شنیدن ابعاد متفاوت مسئله با صدای خودتان، گیرنده‌های حسی متفاوتی را در شما فعال خواهد کرد و هرچقدر که عمیق‌تر مسئله‌ای را یاد بگیرید، احتمال اینکه راه‌حل جدیدی به ذهنتان برسد بیشتر خواهد بود.
به مغزتان استراحت بدهید. خستگی می‌تواند باعث افت کارایی شما و مغزتان شود. وقتی مغزتان خسته است، اصراری به کار کشیدن از آن نداشته باشید و سعی کنید کمی به خودتان راحت بگیرید. مغز شما وقتی به‌اندازه کافی استراحت کرد، دوباره به‌اندازه قبل کارایی خواهد داشت.
اجازه بدهید قدرت تخیلتان به همه‌جا سرکشی کند. اگر دوست دارید خلاق به‌حساب بیایید، ابداً جلوی تخیلاتتان را نگیرید. از اینکه بیش‌ازاندازه تخیلی به‌حساب بیایید یا تخیلات عجیب‌وغریبی داشته باشید، خجالت نکشید و بدانید بخش زیادی از خلاقیتتان را مدیون تخیلاتتان خواهید بود.

بازگشت به فهرست

فصل ۹

بازی های پرورش خلاقیت در کودکان

یکی از جذاب‌ترین روش‌هایی که می‌توانید با استفاده از آن تفکر خلاق را در کودکان پرورش دهید، استفاده از بازی است. کودکان عاشق بازی کردن هستند و با بازی کردن بهتر آموزش می‌بینند. در ادامه چند بازی جذاب برای تقویت خلاقیت کودکان را با شما به اشتراک خواهیم گذاشت:

۱

با آن‌ها مهمانی بازی کنید و از آن‌ها بخواهید برایتان غذا درست کنند. به آن‌ها اجازه دهید هر چه دوست دارند در ظرف بگذارند و از آن‌ها برایتان سوپ درست کنند. به تخیلشان بال‌وپر دهید و ابداً آن‌ها را به خاطر ترکیب عجیب‌وغریبی که درست می‌کنند مسخره نکنید.

۲

با کودکتان پیاده‌روی کنید. سعی کنید خیابان را با نگاهی تازه ببینید. از کودکتان درباره چیزهایی که می‌بینید سؤال بپرسید و سعی کنید کنجکاوی‌شان را تحریک کنید.

۳

اجازه دهید با وسایل خانه آهنگ بنوازند! بگذارید با قاشق روی قابلمه ضرب بگیرند یا روی ظرف سس تنبک بزنند. گاهی با آن‌ها همراه شوید و با آن‌ها کودکی کنید.

۴

برای کودکتان داستان تعریف کنید و اجازه دهید پایان داستان را کودکتان بسازد. سعی کنید داستان را مطابق تخیلات کودکتان جلو ببرید و مطابق خواسته او عمل کنید. گاهی از او بخواهید برایتان داستان تعریف کند و بدون توجه به منطقی یا غیرمنطقی بودن آن، با دقت به داستانش گوش کنید.

۵

با او درباره شکل ابرها و آنچه می‌بیند حرف بزنید. از او بخواهید هر تکه ابر را به شکل چیزی ببیند و آن را برایتان توصیف کند.

۶

از او بخواهید نقاشی بکشد. نقاشی از عجیب‌ترین چیزی که در ذهن دارد و به او بگویید هرچقدر عجیب‌تر بکشد، جایزه بهتری به او خواهید داد.

۷

با او لباس بازی کنید. بگذارید کمدتان را باز کند و هر لباسی دوست داشت بر تن کند و خود را شبیه ملکه‌ها بسازد.

تفکر خلاق در کودکان

با روش های پرورش تفکر خلاق در کودکان بیشتر آشنا شوید

اکنون بخوانید

بازگشت به فهرست

فصل ۱۰

تکنیک های تفکر خلاق

همانطور که می‌دانید تفکر خلاق می‌تواند با تمرین و اجرای تکنیک‌های خاصی، تقویت شود. تکنیک‌های زیادی برای تقویت خلاقیت وجود دارند که می‌توانید برای افزایش خلاقیت گروه از آن‌ها استفاده کنید. در ادامه چند تکنیک جذاب برای تقویت خلاقیت را با هم مرور خواهیم کرد.

طوفان فکری

احتمالاً یکی از معروف‌ترین تکنیک‌های خلاقیت طوفان فکری یا همان طوفان مغزی است. این تکنیک که در بسیاری از محیط‌های کسب‌وکار اجرا می‌شود، احتمالاً یکی از بهترین‌ روش‌های تمرین خلاقیت گروهی است.

اساس و پایه طوفان فکری، تولید ایده در جلسات گروهی است. برای اجرای این تکنیک به ابزار خاصی نیاز ندارید. کافی است دور هم جمع شوید، مسئله موردنظر را برای همه اعضای گروه تشریح کنید و به گروه زمان دهید تا هر آنچه به ذهنشان می‌رسد را یادداشت کنند. مهم نیست ایده مطرح شده چقدر عجیب و دور از ذهن باشد. در جلسات طوفان فکری هر ایده ارزش بحث کردن خواهد داشت.

طوفان فکری منفی

طوفان فکری منفی، درست مانند همان جلسات طوفان فکری اجرا می‌شود. تنها تفاوت این تکنیک با طوفان فکری، در ایده‌هایی است که باید تولید و به بحث گذاشته شوند. در تکنیک طوفان فکری منفی، ایده‌هایی تولید خواهند شد که راه‌حل‌هایی نامناسب و ناکارآمد در برابر مسئله اصلی به‌حساب بیایند.

بعد از اتمام تولید ایده‌ها، گروه روی این بحث متمرکز می‌شود که چه کارهایی می‌توان کرد تا ایده‌های منفی به ایده‌های مثبت و سازنده برای مشکل اصلی تبدیل شوند. عجیب است، نه؟ اما احتمالاً برایتان عجیب‌تر هم خواهد شد اگر بدانید این تکنیک یکی از تکنیک‌های مؤثر در حل مسئله خلاق است.

استوری بورد

تکنیک استوری بورد، یکی دیگر از روش‌های مؤثر در تقویت تفکر خلاق است. در این تکنیک باید مانند انیماتورها عمل کنید. درواقع داستان‌پردازی هسته اصلی این تکنیک است. یعنی تمام ایده‌ها، ابعاد و جزئیاتی که درباره حل مسئله به ذهنتان می‌رسد را در یک صفحه بنویسید.

می‌توانید تخیلتان را حسابی به کار بیندازید و هر راه‌حلی که به ذهنتان می‌رسد را در صفحه جلوی مسئله اصلی‌تان بنویسید. می‌توانید جلوی هر راه‌حل فلشی بکشید و به نتیجه اجرایی شدن ایده‌تان فکر کنید و آن را بنویسید. هر راه‌حلی که به نتیجه بهتری منجر می‌شود، می‌تواند راه‌حل نهایی شما باشد.

این تکنیک نقش زیادی در توسعه خلاقیت فردی دارد و فکر شما را به طرز باورنکردنی باز می‌کند.

شش کلاه تفکر

تکنیک شش کلاه تفکر روشی برای نظم‌بخشی به تفکرات است. این تکنیک به ما کمک می‌کند که موقع فکر کردن به چالش‌های پیش رو، مرحله‌به‌مرحله به صورتی خاص فکر کنیم و هر بار از زاویه و دریچه‌ای جدید به مسئله نگاه کنیم. هر مرحله این تکنیک به رنگی خاص اختصاص دارد و هر رنگ مختص نوعی خاص از تفکر و نگرش به مسائل است.

این تکنیک می‌تواند در عین توسعه خلاقیت فردی به ما در پیدا کردن راه‌حلی منطقی و جدید کمک کند. .

صفر نویسی

اگر می‌خواهید از تکنیک صفر نویسی برای توسعه تفکر خلاق استفاده کنید باید ابتدا ایده‌ای کاملاً خام و پرداخت نشده را روی کاغذ بیاورید. در قدم بعدی نوبت به طی کردن مراحلی خاص روی این ایده می‌رسد تا بتوانید به ایده خامتان سروشکلی تازه ببخشید و آن را به عملی شدن نزدیک کنید.

بعد از نوشتن ایده خام روی کاغذ نوبت به نوشتن جزئیات و حقایقی است که از مطالعه کامل روی مسئله به دست آورده‌اید. بعد از اضافه کردن جزئیات و حقایق باید درباره ایده‌تان رؤیاپردازی کنید و تخیلتان را به کار بگیرید. حالا ایده‌ای ناب و بکر روبه‌روی شماست.

تکنیک توهم خلاق

حتماً برایتان پیش‌آمده است که تصاویر یا واقعیاتی را ببینید که جور دیگری به چشمتان برسند. جوری که با تصویر واقعی آن کمی تفاوت دارد. مثل زمانی که به ابرها نگاه می‌کنید و شکلی را در آن‌ها پیدا می‌کنید. این خطای دید و یا همان توهم بصری برای همه ما پیش‌آمده است. تابه‌حال به این فکر کرده بودید که این خطا می‌توانید زمینه‌ای برای پرورش خلاقیتتان باشد؟

اما چطور؟ جواب این سؤال را باید در همان موقعیت پیدا کنید. اما اگر بخواهم توضیح کوتاهی درباره این تکنیک به شما ارائه کنم باید بگویم که برای اجرای این تکنیک باید به‌صورت عمدی به مسائل به‌صورت اشتباه نگاه کنید. مثلاً سعی کنید وقتی به یک تصویر نگاه می‌کنید تصویری را ببینید که وجود ندارد.

این تمرین می‌تواند به شما کمک کند تا در فکر کردن به مسائل، جزئیاتی را که از چشمتان غافل مانده است را ببینید و جنبه‌های خلاق ذهنتان را بیدار کنید.

نوشتن با دست غیر مسلط

اگر سعی کنیم از دست غیر مسلطمان استفاده کنیم، توانسته‌ایم که توان نیمکره غیر مسلط مغزمان را به طرز قابل‌توجهی تقویت کنیم. اگر راست‌دست هستید، سعی کنید از دست چپتان استفاده کنید و حتی شده چند خط با آن بکشید. با این کار مغز شما تحریک خواهد شد.

وقتی هردو نیمکره مغز شما به طرز یکسانی فعال باشد، خلاقیت شما به طرز قابل‌توجهی توسعه خواهد یافت. می‌توانید در را با دست غیر مسلطتان بازکنید، سعی کنید با دست غیر مسلط مسواک بزنید و یا موهایتان را شانه کنید.

اصول چهل‌گانه تریز

تریز یکی دیگر از تکنیک‌های مؤثر در افزایش تفکر خلاق است این تکنیک از شناخته‌شده‌ترین تکنیک‌های افزایش خلاقیت است. TRIZ توسط روس‌ها اختراع شد و به تکنیکی برای مواجهه بهتر با چالش‌ها تبدیل شد.

شما با استفاده از اصول چهل‌گانه تریز یاد می‌گیرید که به‌سادگی با مشکلات و چالش‌ها روبه‌رو شوید و پله‌پله آن‌ها را حل کنید. این تکنیک به شما کمک می‌کند که راه‌حل‌های جدید ابداع کنید و به سادگی از پس موانع بربیایید.

این تکنیک اصول ساده‌‌ای مانند جداسازی اجزای مسئله از هم، استخراج نکات اصلی مسئله از کلیات، حذف موارد اضافی و افزایش کیفیت موضعی است.

در آینده در مقاله‌ای مفصل شما را با اصول تریز بیشتر آشنا خواهیم کرد.

بازگشت به فهرست

فصل ۱۱

موانع تفکر خلاق

همان‌طور که می‌توانید با کاربست تکنیک‌های مختلفی، خلاقیتتان را تقویت کنید، کارها و روش‌هایی هم هستند که می‌توانند به سدی محکم درباره تفکر خلاق تبدیل شوند. اگر دوست دارید همیشه خلاق بمانید و اصطلاحاً چشمه آن را نخشکانید، از این موانع دوری کنید:

استرس

یکی از بزرگ‌ترین قاتلین خلاقیت، استرس و فشار عصبی است. زمانی که ذهن شما تحت فشارهای عصبی و روانی قرار دارد، نمی‌تواند به‌درستی عمل کند. به‌این‌ترتیب خلاقیت شما به طرز عجیبی کاهش پیدا می‌کند.

درواقع چیزی در بدن ما وجود ندارد که از شر استرس در امان باشد. استرس می‌تواند آسیب‌های جدیدی به سلامتی وارد کند و سلول‌های مغزی را از بین ببرد. اگر فکر می‌کنید تحت فشار روانی قرار دارید، تکنیک‌های رهایی از شر استرس را امتحان کنید تا بتوانید به‌درستی عمل کنید.

نداشتن اعتمادبه‌نفس

یکی دیگر از موانع تفکرخلاق، نداشتن اعتمادبه‌نفس است. زمانی که خودتان را به‌عنوان فردی خلاق باور ندارید، ذهنتان را به طرز غیرقابل‌باوری محدود می‌کنید. باید بدانید که هیچ‌چیزی به‌اندازه ذهنتان توانایی شما را دچار چالش نخواهد کرد.

در مقابل، قدرتمندترین کاری که می‌توانید برای بهبود وضع خلاقیتتان انجام دهید این است که به خودتان ایمان داشته باشید و بدانید که اگر بخواهید، می‌توانید به خلاق‌ترین افراد تبدیل شوید.

ترس از شکست، تمسخر و قضاوت

ترس از شکست حتی از خود شکست هم بدتر است. مخصوصاً اگر تجربه شکست داشته باشید و قبل از شروع کار تجربه تلخ شکستتان شما را درگیر خود کند و آن را دائماً یادآوری کنید. باید بدانید که وقتی از چیزی می‌ترسید، تمام سیستم ذهنی شما درگیر انرژی منفی خواهد شد که ذهنیت شما به خودتان القا می‌کند.

همین قاعده درباره ترس از تمسخر توسط اطرافیان و ترس از قضاوت هم کار خواهد کرد. باید بدانید که ترس یکی از مهم‌ترین عوامل بازدارنده خلاقیت است. از چیزی نترسید و به خودتان ایمان داشته باشید. هیچ چیزی نمی‌تواند جلوی قدرت ذهن شما را بگیرید اگر به خودتان باور داشته باشید و مطمئن باشید که در مسیر درستی قرار دارید.

منطق بیش‌ازاندازه

تفکر منطقی تا جایی خوب است که مانع تفکر خلاق نباشد. بله! در بسیاری از مواقع منطق به شما اجازه نمی‌دهد که ذهنتان را باز کنید و آن را محدود می‌کند. برای خلاق بودن، نیاز دارید که فراتر از قوانین، استانداردها، الگوهای پذیرفته شده و واقعیت قدم بدارید. خلاصه‌اش می‌شود اینکه گاهی منطق را کنار بگذارید و به غیرممکن‌ترین چیزها فکر کنید.

کمال‌گرایی

یکی دیگر از غول‌هایی که خلاقیت را در شما از بین می‌برد، کمال‌گرایی است.

کمال‌گرایی تمام قوت و انرژی ذهنتان را درگیر عالی بودن و بی‌نقص بودن کارهایتان می‌کند و وسواس را در شما بیدار خواهد کرد. همین مسئله باعث می‌شود که انرژی چندانی برای خلاقیت در شما باقی نماند.

به خودتان سخت نگیرید. هیچ‌کس بی‌نقص و عالی نیست و همه ما ضعف‌هایی داریم که باید با آن‌ها کنار بیاییم و بپذیریمشان. وقتی ضعف‌هایمان را شناختیم و آن‌ها را به‌عنوان بخشی از وجودمان پذیرفتیم، می‌توانیم درراستای بهبود وضع قدم برداریم و اتفاقات خوبی برای قوه خلاقمان پیش خواهد آمد.

موانع تفکر خلاق

از موانعی که ما را از خلاقیت دور می‌کنند بیشتر بدانید

اکنون بخوانید

بازگشت به فهرست

فصل ۱۲

آیا محدودیت خلاقیت می‌آورد؟

یکی از مباحث جالبی که درباره قوه خلاق ما مطرح می‌شود این است که آیا محدودیت می‌تواند باعث ایجاد خلاقیت شود؟ سؤالی که سال‌ها بسیاری از روانشناسان با آن درگیر بوده‌اند تا یک‌بار برای همیشه این مسئله را حل کنند.

اگر به دنبال جواب این سؤال هستید، باید بگویم که پاسخ شما مثبت است. بله! در بسیاری از مواقع، محدودیت منابع و امکانات ذهن شما را ملزم به ارائه راهکارهای خلاق‌تری خواهد کرد. وقتی از محدودیت به‌عنوان یکی از موانع خلاقیت صحبت می‌کنیم، درواقع منظورمان محدودیتی است که خودمان در ذهنمان برای خودمان ایجاد می‌کنیم.

اما زمانی که امکانات و منابع اطراف ما با محدودیت جدی مواجه باشد، ذهن می‌تواند به‌صورت شگفت‌انگیزی با به‌کارگیری قوه خلاق، از هر دیوار پلی به سمت هدف بسازد.

بازگشت به فهرست

فصل ۱۳

خلاقیت در کار آفرینی

یکی از تأثیرگذارترین آثار خلاقیت خود را در کسب‌وکار و کارآفرینی نشان می‌دهد. امروزه در همه کسب‌وکارها، کارآفرینان به دنبال به‌کارگیری افرادی خلاق و مبتکر هستند که توان رقابت را با سایرین داشته باشند. توان ایده پردازی تحت شرایط مختلف و در موضوعات متفاوت یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های افراد خلاق در کارآفرینی و محیط کسب‌وکار است.

در شرایط امروزی بازار و کسب‌وکارهای نوپا، آنچه می‌تواند شما را در رقابت‌ها پیروز کند و به برتری برساند، قوه خلاقیت است. شاید برایتان جالب باشد که بدانید طی تحقیقاتی که در شرکت IBM به انجام رسید، از نظر مدیران عامل شرکت‌ها، خلاقیت مهم‌ترین فاکتور موفقیت در آینده کسب‌وکارها به‌حساب آمده است.

مدیران خلاق بهتر می‌توانند با شرایط جدید و ایده‌های متفاوت کنار بیایند و همان‌طور که می‌دانید، کسب‌وکاری موفق خواهد بود که بتواند هر بار اهداف خود را متناسب با نیازهای روز، به‌روزرسانی کند. خلاقیت به مدیران این انعطاف و قابلیت را می‌بخشد که با تغییرات بیشترین سازگاری را پیدا کنند و بتوانند به‌خوبی کسب‌وکارشان را به موفقیت برسانند.

بازگشت به فهرست

فصل ۱۴

معرفی کتاب

خلاقیت اثر برایان تریسی

هیچ چیز به اندازه خواندن کتاب نمی‌تواند به شما دید درستی درباره خلاقیت و خلاق اندیشیدن ببخشد. اگر به دنبال کتاب یا راهنمایی برای توسعه تفکر خلاق هستید یا دوست دارید اطلاعات بیشتری از خلاقیت کسب کنید، توصیه ما به شما خلاقیت اثر برایان تریسی است.

شما می‌توانید این کتاب را از اپلیکیشن ذهن دریافت کنید.

این کتاب به شما کمک می‌کند که خلاقانه فکر کنید، مسائل را به درستی حل کنید و تصمیم‌گیری‌های درستی انجام دهید.

تفکر خلاق اثر الینور داکورت

علاوه‌بر این کتاب، کتاب تفکر خلاق اثر الینور روت داکورت، راهنمایی جمع‌وجور برای پرورش خلاقیت و آموزش تفکرخلاق به دانش‌‌آموزان است. اگر دانش‌آموز یا معلم مدرسه هستید، خواندن این کتاب را به شما توصیه می‌کنیم.

بازگشت به فهرست

فصل ۱۵

جمع بندی

در این مطلب به بررسی مفهوم «تفکر خلاق» پرداختیم. به صورت خلاصه، تفکر خلاق را می‌توان به معنی مهارت داشتن نگاهی متفاوت به مسائل پیرامون دانست.

نگاهی که به‌دوراز استعدادهای ذاتی و سطح تحصیلات و مواردی ازاین‌دست، می‌تواند در افراد گوناگون جامعه از هر جنس و سنی وجود داشته باشد.

همچنین برای افرادی که علاقه‌مند به پرورش میزان خلاقیتشان هستند، ویژگی‌های رایج در یک فرد دارای تفکر خلاق را مطرح کردیم تا با تمرکز بر روی آن‌ها علاقه‌مندان به این موضوع بتوانند حرکت در مسیر پرورش تفکر خلاق خود را آغاز کنند.

از اینها گذشته، شما می‌توانید با مطالعه مداوم به تفکر خلاقتان وسعت ببخشید. یکی از منابع جذاب یادگیری اصول توسعه فردی، اپلیکیشن ذهن است.

ما در ذهن هرآنچه شما برای توسعه و رشد نیاز دارید را برایتان فراهم کرده‌ایم. می‌توانید با دانلود اپلیکیشن ذهن از لینک زیر، به دنیای از محتوای جذاب و مفید دسترسی پیدا کنید. ما منتظر شماییم.

بازگشت به فهرست

این نوشته تفکر خلاق چیست؟ چگونه تفکر خلاق داشته باشیم برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

تفکر جانبی ادوارد دوبونو

کیوان کاری — Mon, 20 Jul 2020 18:24:36 +0000

تفکر جانبی ادوارد دوبونو در اصل به معنای این است که بتوانید برای حل مسئله، به شکلی خلاقانه (خارج از جعبه) فکر کنید. معمولاً از تفکر منطقی برای حل مشکلات به صورت مستقیم (بدون میانبُر) استفاده می‌شود (همچنین به عنوان تفکر عمودی شناخته می‌شود). با این وجود، تفکر جانبی از یک منظر (که به عنوان تفکر افقی نیز شناخته می‌شود) به حل مشکلات نگاه می‌کند و به دنبال یافتن جواب‌هایی است که فوراً آشکار نمی‌شوند. این اصطلاح نخستین بار توسط روانشناس «ادوارد دو بونو» ابداع شده است. این مهارت‌ها اغلب در مشاغل خلاقی مانند بازاریابی یا تبلیغات مورد نیاز است. اگر در مدرسه گرافیک یا هنر و طراحی را یاد می‌گیرید، این احتمال وجود دارد که برخی از این مهارت‌ها را قبلاً توسعه داده باشید، که این می‌تواند در حرفه آیندتان مفید باشد؛ با ذهن همراه باشید.

تفکر جانبی ادوارد دوبونو چیست؟

با منطق شروع به کار با عناصر خاصی می‌کنید. همانطور که در بازی شطرنج از قطعات مشخصی استفاده می‌کنید، اما آن قطعات چیستند؟ در اکثر شرایط واقعی زندگی، قطعات به آن‌ها داده نمی‌شوند، ما فقط فرض می‌کنیم که آنها در آنجا هستند. تصورات خاص، مفاهیم خاص و مرزهای خاصی را فرض می‌کنیم. تفکر جانبی دنبال بازی با قطعات موجود نیست، بلکه به دنبال تغییر آنهاست. تفکر جانبی، به بخش ادراکی تفکر مربوط می‌شود. اینجاست که ما دنیای خارجی را به تکه‌هایی که می‌توانیم پردازش کنیم، سامان می‌دهیم.

یک مغز سالم انسان نمی‌خواهد همیشه خلاق باشد وبه گونه ای طراحی شده است که چگونه کارها را انجام دهد یا چگونه به فکر چیزها باشد و سپس آن پاسخ یا رفتار خودکار را به صورت ناخودآگاه قفل کند تا مغز به شکل آگاهانه ای بتواند روی موضوعات دیگر تمرکز کند.

به همین دلیل است که دکتر دو بونو روش‌های تفکر جانبی را برای کمک به غلبه بر امیال طبیعی ما ( قفل شدن) در الگوها ایجاد کرده و این امکان را می‌دهد تا در صورت تقاضا خلاق باشید.

روش‌های تفکر جانبی ادوارد دوبونو

تفکر جانبی مجموعه ای از فرآیندها است، که یک روش تفکر آگاهانه و منظم را به شکلی خلاقانه ارائه می‌دهد، که منجر به تفکر نوآورانه به شیوه ای تکرار شونده می‌شود. در حالی که تفکر انتقادی در درجه اول با داوری درباره ارزش واقعی اظهارات و جستجوی خطاها همراه است. تفکر جانبی به ارزش حرکت اظهارات و ایده‌ها بیشتر توجه دارد. فرد از اندیشه جانبی برای انتقال از یک ایده شناخته شده به سمت ایجاد ایده‌های جدید استفاده می‌کند. چهار مسئله اصلی ابزار تفکر جانبی ادوارد دوبونو برطبق تعاریف زیر می‌باشند:

ابزارهای ایجاد ایده که الگوهای تفکر فعلی را از مسیرهای معمول خود جدا می‌کنند.
ابزارهایی را متمرکز کنید که در جستجوی ایده‌های جدید، ذهن را به سمت امکانات جدید باز می‌کنند.
ابزار برداشتن که به حداکثر رساندن ارزش کمک می‌کند، از ایده تولید خروجی دریافت می‌شود.
ابزار درمانی که فرآیند خلاقیت را با ایجاد ایده‌هایی طوفانی پایه گذاری کرده و آن‌ها را متناسب با محدودیت‌ها، منابع و پشتیبانی از دنیای واقعی قرار می‌دهد.

اغلب تلاش برای تفکر سخت تر در جهتی یکسان، ممکن است به اندازه تغییر جهت مفید نباشد. تلاش در همان جهت لزوماً در رسیدن به هدف خود کمکی نخواهد کرد. تفکر جانبی عمداً خود را از تفکر عمودی یا منطقی دور می‌کند (روش کلاسیک برای حل مسئله: حل کردن راه حل به صورت گام به گام از طریق داده‌های داده شده) یا تخیل افقی (داشتن ایده‌های بسیار، اما بی توجه به انجام دقیق آن‌ها با به تعویق انداختن قضاوت).

چه موقع باید از تفکر جانبی استفاده کنیم؟

حل مسئله: غالباً هنگام حل مسئله یا طراحی چیزی ممکن است پاسخ بدیهی باشد. اگر موضوع مهم باشد، می‌تواند برای مقدار کمی‌ از زمان استفاده از تفکر جانبی، برای کشف راه‌های جایگزین تعریف مسئله و شروع به فکر کردن در مورد آن، به معنای گسترده ای سودمند باشد. فرد می‌تواند مغز خود را آموزش دهد تا به طور طبیعی خلاق تر باشد و راه حل‌های بهتری برای مشکلات شناخته شده کشف کند.

یافتن راه‌های جدید: ممکن است، روشی که بوسیله ی آن هر کاری را در زندگی یا شغل خود انجام می‌دهید، بهترین روش ممکن برای انجام آن باشد، اما محتمل نیست. چه خودتان راهی برای انجام کارها ایجاد کرده باشید یا گفته شده باشد که این روش برای انجام این کار مناسب تر است، به احتمال زیاد روش‌های با کارآمدتر و مؤثرتردیگری نیز برای انجام کارها وجود دارند. با استفاده از تکنیک‌های تفکر جانبی ادوارد دوبونو، می‌توانید به دنبال راه‌های جدید برای بهبود خود و شغلتان باشید تا بتوانید به اهداف خود برسید.

برای اختراعات و نوآوری: هر مخترع یا خالقی، باید در بعضی مواقع خلاقیت خود را به سمت فرآیند اختراع متمرکز کند، خواه یک اختراع ثبت شده باشد یا یک برنامه کاربردی تلفن همراه. تفکر جانبی به متفکران کمک می‌کند تا در تفکر خود با انگیزه تر و مطمئن تر باشند. هنگام حل مسئله ای که هنوز تفکر جانبی در آن شناخته نشده است، آن می‌تواند کمک کند تا نقطه شروع را انتخاب کنید.

نمونه سؤالات مصاحبه تفکر جانبی ادوارد دوبونو

این سؤالات، مخصوصاً در میان مصاحبه کنندگان شغلی رایج است. آن‌ها نه تنها توانایی فرد در تفکر خلاقانه را آزمایش می‌کنند، بلکه می‌توانند مهارت‌های حل مسئله را نیز نشان دهند. اگر کسی هستید که از بازی کردن با معماها لذت می‌برید، ممکن است، در پاسخ به این نوع سوالات از مصاحبه خوب باشید.

شناسایی این نوع سؤال مصاحبه گاهی دشوار است. اگر در مصاحبه ای همیشه از فرد سؤالی پرسیده شود که کمی‌ عجیب به نظر برسد، یا شاید اولین بار به نظر منطقی نباشد، احتمال آن وجود دارد که این یک سوال از تفکر جانبی ادوارد دوبونو باشد. دانشگاه کنت از منابع بسیار خوبی برخوردار است که لیستی از این نوع سؤالات را ارائه می‌دهد. در اینجا چند نمونه از سوالات مبتنی بر تفکر جانبی آورده شده است:

یک اختراع باستانی را نام ببرید که هنوز هم در بیشتر نقاط جهان در حال استفاده است و به مردم این امکان را می‌دهد تا از میان دیوارها ببینند. جواب: پنجره.
یک زن استرالیایی در سال ۱۹۴۸ به دنیا آمده است، اما اخیراً شانزدهمین سالگرد تولد خود را جشن می‌گیرد. چرا؟ پاسخ: وی در ۲۹ فوریه متولد شده است.

چگونه مهارت‌های تفکر جانبی خود را بهبود ببخشیم؟

نقشه برداری ذهن: نقشه برداری ذهن می‌تواند راهی عالی برای بهبود جنبه‌های جانبی تفکر باشد.

مهارت‌های تفکر: بهبود این مهارت‌ها می‌تواند چالش برانگیز باشد. با این حال، مانند هر چیز دیگری، با تمرین عالی می‌شود و قرار دادن مثال‌هایی از تفکر جانبی درذهن فرد می‌تواند به او کمک کند.

در اینجا چند تمرین وجود دارند که می‌توانید در جهت تقویت تفکر جانبی ادوارد دوبونو، آنها را امتحان کنید:

نقشه برداری ذهن

نقشه‌های ذهن می‌توانند یک راه عالی برای حل یک مشکل باشند، وقتی تفکر منطقی به تنهایی کمکی نمی‌کند. از آنجا که نقشه‌های ذهنی کمک‌های بصری هستند، آن‌ها به مغز نیاز دارند تا روند تفکر خود را تنظیم کنند، که اغلب می‌توانند به فرد در یافتن پاسخ‌های غیر منتظره کمک شایانی کنند. نقشه‌های ذهن این فرصت را به فرد می‌دهند، که تمام ایده‌های خود را روی کاغذ بگذارد و سپس یک قدم به عقب بردارد تا افکار خود را جمع کند.

استفاده از حواس پنجگانه

همه ما پنج حس داریم. بینایی، لامسه، شنوایی، بویایی و چشایی. با این حال ما به ندرت از همه آن‌ها برای حل مشکلات استفاده می‌کنیم. مثلا به طور معمول، از حواس بصری برای کار کردن استفاده می‌کنید، اما استفاده از حواس دیگر نیز، گاهی می‌تواند نتایج مفیدی را در برداشته باشد. برای مثال، وقتی با مشکلی روبرو هستید، چرا افکار خود را با صدای بلند مطرح نمی‌کنید و آن‌ها را در تلفن همراه خود ضبط نمی‌کنید؟ وقتی به عقب گوش می‌دهید، ممکن است چیز جالبی را پیدا کنید، که در غیر این صورت آن را از دست می‌دادید.

کلام آخر

تفکر جانبی ادوارد دوبونو ممکن است بیش از یک یا دو دقیقه طول نکشد. سعی می‌کنید چیزها را به روشی متفاوت ببینید. سعی می‌کنید یک رویکرد جدید یا یک مفهوم جدید پیدا کنید و اگر موفق نشوید، آن را رها می‌کنید و با روشی معمول، انجام کارها را ادامه می‌دهید. فرقی نمی‌کند که مدت کوتاهی به تفکر جانبی اختصاص داده شود. تنها نکته حائز اهمیت این است که مدتی را به آن اختصاص دهید. مانند بسیاری از موارد زندگی، اگر می‌خواهید آن را بهبود ببخشید، باید روی آن کار کنید. زیرا فکر کردن یک مهارت است، که می‌توانید آن را بهبود ببخشید، ابزارها و تکنیک‌هایی وجود دارند، که می‌توانند در بهبود بازده خلاقیت، به فرد کمک کنند.

این نوشته تفکر جانبی ادوارد دوبونو برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

تفکر جانبی چیست؟ چطور با خلاقیت به جنگ مشکلات برویم؟

محبوبه معصوم نیا — Tue, 21 Apr 2020 13:06:00 +0000

شما چطور به چالش‌ها و مسائل پیش رویتان نگاه می‌کنید؟ راه‌حل شما برای مواجهه با مسائل چیست؟ آیا ترجیح می‌دهید از روش‌های منطقی و متعارف موجود به راه‌حل نهایی برسید؟ اگر جوابتان منفی است؛ احتمالا تفکر جانبی برایتان جالب خواهد بود. این تفکر مخصوص افراد خلاق است. چطور؟ با ذهن همراه باشید تا بیشتر از تفکر جانبی بدانیم.

تفکر جانبی چیست؟

تفکر جانبی برای اولین بار توسط اندیشمند معروف، ادوارد دوبونو، خلق شده است. این تفکر به معنای ساده یعنی نگاه متفاوت و استفاده از روش‌های غیرمتعارف و ساختار شکنانه برای حل مسائل و چالش‌ها. یعنی کسی که تفکر جانبی دارد، به جای اندیشیدن به صورت خطی و مستقیم، به غیرمتعارف‌ترین روش‌های ممکن برای حل مسائل دست می‌زند.

کسی که تفکر جانبی دارد، برای رسیدن از نقطه A به نقطه B به جای انتخاب مسیرهای متعارف و مستقیم، از عجیب‌ترین مسیرها استفاده میکند. مسیرهایی که هرگز قبل از آن کشف نشده بود.

تفکر جانبی در مقابل تفکر خطی قرار می‌گیرد. تفکر خطی، همان تفکر استناد به روش‌های متعارف و منطقی است که اکثر ما در حل مسائل روزمره به آن استناد می‌کنیم. تفکر جانبی یکی از انواع تفکر خلاق است و متفاوت اندیشیدن، نشانه اصلی آن است.

برای روشن‌تر شدن تفکر جانبی مثالی معروف وجود دارد. فرض کنید شرکتی در حال ورشکستگی است. به نظر شما باید قیمت کالاهایش را پایین بیاورد تا بیشتر بفروشد یا با افزایش قیمت کالا و خدماتش درآمدش را افزایش دهد و از ورشکستگی خارج شود؟ تفکر جانبی پاسخ متفاوتی دارد! این تفکر می‌گوید؛ هیچ‌کدام! باید کیفیت کالاها و خدماتش را افزایش دهد!

مزایای تفکر جانبی

تفکر جانبی نوعی فرار از کلیشه و رعایت نکردن قواعد مرسوم است. کسانی که این نوع از تفکر را در خودشان پرورش داده‌اند، می‌توانند از دریچه‌ای متفاوت به مسائل نگاه کنند و نگاه صفر و یکی را کنار بگذارند.

تفکر جانبی به افراد کمک می‌کند ایده‌های نو و خلاقانه بیافرینند. بسیاری از اختراعات امروز، نتیجه تفکر جانبی است. اگر مخترعان نگاهی متفاوت به مسائل نداشتند، بسیاری از دستگاه‌هایی که امروزه با آنها سروکار داریم ساخته نمی‌شدند.

ما برای طی کردن مسیر موفقیت به ابزار مختلفی نیاز داریم. یکی از این ابزار، خلاقیت است. خلاقیت به ما کمک می‌کند تا با ارائه روش‌های نامتعارف، اما کاملا موثر دست به حل مسائل بزنیم.

کسانی که تفکر جانبی دارند، در درک و حل مسائل یک گام جلوتر از باقی افراد عمل می‌کنند. آنها با استفاده از تمام حواس خود و قدرت تخیل‌شان، می‌توانند به سادگی مسائل را کشف و حل کنند.

معمولا افرادی که تفکر جانبی قدرتمندتری دارند، می‌توانند در مشاغلی مانند کارهای مربوط به رسانه، تبلیغات، بازاریابی و فروش بسیار موفق عمل کنند. توانایی این افراد در اقناع مخاطب باعث می‌شود در این مشاغل به سرعت پیشرفت کنند.

تفکر جانبی به شما قدرت ریشه‌یابی مشکلات و یافتن راه‌حل‌های جالب خواهد بخشید. کسانی که تفکر جانبی دارند می‌توانند به عنوان مغز متفکر شرکت‌ها و سازمان‌ها عمل کنند.

افرادی که تفکر جانبی دارند، معمولا حس شوخ‌طبعی قدرتمندی دارند. آنها می‌توانند به سادگی دیگران را بخندانند و از کوچکترین مسائل شوخی‌های پیاپی و مسائل خنده‌آور بسازند.

چطور تفکر جانبی را در خودمان تقویت کنیم؟

تفکر جانبی، ارتباط مستقیمی با موقعیت دارد. یعنی شما نمی‌توانید فرمولی خاص برای داشتن تفکر جانبی داشته باشید و از آن استفاده کنید. این نوع از تفکر در موقعیت مخصوص به خود کارکرد خودش را نشان می‌دهد و خودش را بروز می‌دهد.

اما آنچه که واضح و مشخص است این است که می‌توان با به‌کارگیری تمرین‌های مخصوص، تفکر جانبی را تقویت کرد و توانایی پرورش آن را به دست آورد. تمریناتی که در ادامه با شما به اشتراک می‌گذاریم، می‌توانند در طولانی مدت اثرات مطلوبی بر پرورش این نوع از تفکر در شما داشته باشند.

خلاقیت چیست

با زیر و بم خلاقیت و راه های افزایش آن آشنا شوید

اکنون بخوانید

داشتن نقشه ذهنی

نقشه ذهنی، یکی از راه‌های ویژه کمک به پرورش تفکر خلاق و تفکر جانبی است. از آنجایی که نقشه ذهنی بر پایه محرکات بصری استوار شده است، می‌تواند فرآیند تفکر ذهن‌ شما را تنظیم کند و زمانی که راه‌حل‌های منطقی جوابگوی مساله نیستند، در یافتن پاسخ‌های خلاقانه‌تر به شما کمک کند.

نقشه ذهنی به شما این امکان را می‌دهد که ایده‌های خود را روی کاغذ بیاورید و سپس یک قدم به عقب برگردید تا تمام تفکرات‌تان را دوباره جمع کنید و به راه‌حل‌های جدیدتر برسید.

از همه حواس‌تان استفاده کنید

ما پنج حس فیزیکی مختلف داریم. بویایی، بینایی، شنوایی، چشایی و لامسه. اما به ندرت از هر پنج حس‌مان در حل مسائل کمک می‌گیریم. معمولا همه ما در حل مسائل مختلف تنها از حس بینایی برای یافتن راه‌حل و جمع‌آوری اطلاعات کمک می‌گیریم. اما استفاده همزمان از همه حواس، احتمالا کمک بزرگتری برای یافتن راه‌حل‌های خلاقانه‌تر خواهد بود.

مثلا وقتی به مشکلی برخوردید، تمام اطلاعات مربوط به مساله‌تان را با صدای بلند برای خودتان بیان کنید و صدایتان را با گوشی موبایل‌تان ضبط کنید. حالا مجددا هرانچه که گفته‌اید را گوش کنید. احتمال اینکه نکات تازه و سرنخ‌هایی از حل مساله را در بیان مساله‌تان پیدا کنید، بسیار زیاد خواهد بود.

عکس دیگران فکر کنید

سعی کنید کلیشه‌های متعارف در حل مساله را بشکنید. برای این کار نیاز دارید تا راه‌حل‌هایی که دیگران برای حل مسائل به کار می‌گیرند را شناسایی کنید.

حالا برعکس آن عمل کنید. همیشه سعی کنید چند قدم به عقب برگردید و مجددا از نو بازبینی را شروع کنید. همیشه نکات و زوایایی هستند که از دید شما دور مانده‌اند و تنها با دید متفاوت به مسائل به چشم‌تان خواهد آمد. شکستن کلیشه‌ها همیشه هم چیز بدی نیست!

پیش‌زمینه‌های ذهنی و قضاوت‌ها را کنار بگذارید

همیشه با دید تازه به مسائل نگاه کنید. داشتن پیش‌زمینه‌های ذهنی یکی از آفات اصلی تفکر جانبی و خلاقانه است. مثلا به شما گفته می‌شود مردی با پسر خودش تصادف می‌کند. او را به بیمارستان می‌برد تا درمانش کنند. دکتر جراح به مرد می‌گوید که من نمی‌توانم پسرم را جراحی کنم. در چه صورتی این امکان وجود دارد؟

اگر تفکر شما خطی و منطقی باشد؛ فکر می‌کنید که احتمالا این پسر، پسر خوانده مرد یا جراح بوده است. اما کسی که تفکر جانبی دارد، می‌گوید که ساده است. احتمالا جراح مادر پسر است. فهمیدید اشکال کار از کجاست؟

در تفکر خطی پیش زمینه ذهنی ما از پزشک جراح، یک مرد است. برای همین است که ذهن‌مان نتوانست موقعیت را به درستی درک کند و به دنبال بهانه‌ای برای توجیه دو پدر داشتن یک پسر بود.

از تجربه‌های دیگران استفاده کنید

یکی از بزرگترین راه‌های افزایش توانایی‌های ذهنی، کسب مهارت و دانش است. همه ما در زمینه‌هایی خاص مهارت و دانش داریم. از طرفی عمر ما کفاف کسب همه مهارت‌های دنیا را نخواهد داد. پس راه‌حل چیست؟

راه‌حل این است که از تجربیات و دانش یکدیگر استفاده کنیم. استفاده از تجربیات و دیدگاه‌های دیگران به ما این امکان را خواهد بخشید که با نظرات متفاوت و دیدگاه‌های مختلف آشنا شویم.

[su_note note_color=”# d1d3d4″ radius=”10″ class=””]

هرچه دایره دیدگاه‌های ما وسیع تر شود، نگاه جامع‌تر و کامل‌تری به مسائل خواهیم داشت و از تفکر خطی دورتر خواهیم شد.

[/su_note]

خلاقیت را در خودتان پرورش دهید

سعی کنید از زوایای مختلف به یک مساله نگاه کنید. داشتن دید متفاوت به مساله‌ای خاص باعث می‌شود تفکر خلاق‌تان پرورش پیدا کند و از جمود فکری خارج شوید. می‌توانید این کار را در قالب گروه انجام دهید و از نظرات هم‌گروهی‌های خودتان استفاده کنید.

حتی شنیدن نظرات و دیدگاه‌های متفاوت نسبت به یک مساله خاص می‌تواند باعث ایجاد تغییرات اساسی در دیدگاه‌ شما شده و خلاقیت‌تان را پرورش دهد.

از دایره امن ذهن‌تان خارج شوید

سعی کنید شرایط و محیط را خارج از دایره امن ذهن‌تان درنظر بگیرید. روی مسائلی متمرکز شوید که فکر به آنها برای هرکسی آسان نیست. فکر کردن به مسائلی که ذهن‌تان را از حالت امن‌ش خارج می‌کند و آن را به تکاپو می‌اندازد می‌تواند تمرین خوبی به حساب بیاید.

در انتها باید اضافه کنم که تفکر جانبی و تفکر خطی دو نوع از تفکر مکمل هستند. همانطور که نمی‌توان همیشه به تفکر خطی تکیه کرد و از آن استفاده کرد، استفاده از تفکر جانبی هم در همه زمینه‌ها ما را به نتیجه دلخواه نخواهد رساند.

گاهی لازم نیست برای رسیدن به مقصد، از راه‌های غیرمتعارف قدم برداریم. گاه بهترین مسیر، همان کوتاه‌ترین مسیر است. نظر شما چیست؟ آیا با من هم‌عقیده هستید؟

این نوشته تفکر جانبی چیست؟ چطور با خلاقیت به جنگ مشکلات برویم؟ برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.