مفهوم عزت نفس و چند راهکار عملی برای افزایش آن

مزایای حرمت نفس سالم بسیار است. کودکانی که از عزت نفس بالایی برخوردارند، برای خود ارزش قائل می‌شوند و خود را به عنوان شریکی شایسته و حل کننده توانمندی مسئله در نظر می‌گیرند.

آن‌ها تعادل سالم را دوست دارند‌‌‌ اما همچنین تشخیص می‌دهند که روش‌هایی وجود دارند که می‌توانند به رشد و توسعه خود ادامه دهند. کودکان با عزت نفس سالم احساس می‌کنند که دارای ویژگی‌ها و مهارت‌های مثبتی هستند که می‌توانند به افراد دیگر ارائه دهند

همچنین کودکان احساس می‌کنند که لیاقت دوست داشتن و پذیرفتن دیگران، از جمله خانواده و دوستان را دارند. آن‌ها نسبت به سهم عادلانه منابع خود مانند غذا، سرپناه، عشق، وقت، احترام و عزت کاملاً شایسته را احساس می‌کنند.

کودکانی که دارای عزت نفس سالمی هستند، بیشتر خوشحال می‌باشند، دوستانی خوبی پیدا می‌کنند و در شرایط دشواری که در روابط رخ می‌دهد، استقامت بالای از خود نشان می‌دهند. آن‌ها شرایط چالش برانگیز را فرصت‌هایی برای امتحان چیز جدید خواهند دید، حتی اگر کاملاً موفق آن نباشند.

از آنجا که آن‌ها خودشان را دوست دارند و معتقدند که شایسته مراقبت از دیگران هستند، کمتر از افرادی که دارای عزت نفس پایینی می‌باشند، در موقعیت‌های سوء استفاده قرار می‌گیرند.

کودکان همچنین به احتمال زیاد از نظر جسمی و عاطفی از خود مراقبت می‌کنند و در کارهایی دشوار و تلاش گر مانند اتمام تحصیلات یا تسلط بر یک شغل به روند خود ادامه می‌دهند.

در مقابل، عزت نفس پایین (یا ضعیف) تمایل دارد که با نتایج منفی بیشتری همراه باشد. جوانان و نوجوانان با عزت نفس پایین، احساس نمی‌کنند که دارای بسیاری از ویژگی‌های مثبت و شایسته هستند و ممکن است از خود احساس شرمندگی، خجالت، گناه، ناراحتی یا عصبانیت کنند.

به همین دلیل، آن‌ها ممکن است باور کنند که لیاقت چیزهای اساسی مانند غذا، سرپناه، عشق، وقت، احترام یا عزت دیگران را ندارند. آن‌ها ممکن است رفتارهای منفی و خود شکنانه‌‌‌ای داشته باشند که در نهایت نظر ضعیف آن‌ها در مورد خود را تأیید می‌کند.

به عنوان مثال، جوانان ممکن است خود را متقاعد کنند که به‌‌اندازه کافی باهوش نیستند که در یک آزمون مهم مانند کنکور قبول شوند. از آنجا که خود را قادر به کسب نمره خوب نمی‌دانند، انرژی و تلاش زیادی برای آماده سازی آزمون نمی‌کنند.

جوانان بیشتر در نتیجه عدم تلاش مداوم برای مطالعه در این آزمون موفق نمی‌شوند. سپس این شکست، نادرست‌‌‌ اما با وزن حقیقت عاطفی بزرگی تأیید می‌شود که دلیل بیشتری برای بد بودن آن‌ها در ریاضیات است.

پس از تجربه شکست، تلاش‌های بیشتر برای یادگیری ریاضیات ناامید کننده خواهند بود. از این نوع از چرخه بازخورد منفی افکار و رفتار خود شکننده گاهی اوقات به عنوان یک پیشگویی خود برآورده کننده یاد می‌شود.

جوانان با اعتماد به نفس ضعیف کمتر شاد هستند و بیشتر از همتایان دارای عزت نفس بالاتر دچار مشکلات عاطفی و اجتماعی می‌شوند. کودکان دارای عزت نفس پایین کمتر در شرایط سخت مقاومت می‌کنند‌‌‌.

آن‌ها تصور می‌کنند که فاقد توانایی مؤثر بودن در شرایط دشوار هستند، بنابراین زود تسلیم می‌شوند! آن‌ها احتمالاً بیشتر قربانی شده یا مورد سوء استفاده دیگران قرار می‌گیرند‌‌‌ زیرا آن‌ها اعتقاد ندارند که شایسته برخورد خوب یا به این دلیل فاقد توانایی لازم برای بهتر شدن یا فرار از وضعیت خود هستند.

همچنین کودکان دارای عزت نفس بیش از حد و مبتنی بر احساس استحقاق خودشیفتگی و نه موفقیت واقعی، با مشکلاتی نیز روبرو می‌شوند. چنین کودکانی ممکن است با کمال رضایت خود را کامل‌تر و مستحق دسترسی به منابع بیشتری نسبت به سایر کودکان بدانند.

در نتیجه آن‌ها به عنوان فردی مغرور برخورد می‌کنند و در نهایت توسط همسالان منزوی می‌شوند و از آن‌ها اجتناب می‌کنند. آن‌ها ممکن است از انتقاد اجتماعی سازنده‌‌‌ای که سایر کودکان به نفع خود بهره می‌برند تا زمینه‌های رشد یا تغییر تولید را شناسایی کنند، ناراحت شوند و در نتیجه از آن‌ها بهره‌مند نشوند.

آن‌ها ممکن است برون زدایی از خود نشان دهند، به این معنا که به طرز نادرستی تصور می‌کنند مشکلاتی که تجربه کرده‌اند ناشی از شکست دیگران است و هیچ مسئولیتی در قبال تغییر ندارند.

بعضی اوقات کودکانی که دارای حرمت نفس بیش از حدی هستند، به آزار و اذیت دیگران متوسل می‌شوند‌‌‌ زیرا معتقدند باید جلوی قضاوت دیگران را گرفت و باید با آن‌ها هر طور که می‌خواهند رفتار کنند.

چنین کودکانی حداقل در رابطه با توانایی ایجاد روابط صمیمی و پایدار، از نظر عاطفی، موفقیت کمتری نسبت به عزت نفس واقعی خود کسب می‌کنند.

رویکردهای زیادی در مورد چگونگی غلبه بر حرمت نفس پایین وجود دارند که به شرح زیر هستند:

مرحله اول در بهبود عزت نفس به چالش کشیدن تمام پیام‌های منفی صدای درونی است. منتقد درونی و الگوهای تفکر منفی خود را متوقف کرده و آن‌ها را زیر سوال ببرید.  اگر پیام‌ها بیش از حد غیر منطقی، فاجعه بار، غیرواقعی یا بسیار قضاوتی هستند، آزمایش کنید و این افکار را متوقف کنید.

افکار شما شامل همه حقایق و قوانین نیستند. افراد سال‌ها ذهن خود را صرف نشخوار باورها و افکار ناکارآمد می‌کنند، بنابراین احساس می‌کنند و به روشی خاص رفتار می‌نمایند.

سعی کنید شروع به گفتن یک داستان متفاوت، مثبت‌تر (با پیام‌های شخصی واقعی و معنی داری) کنید. مسئولیت بازنگری افکار خود را بر عهده بگیرید. از اینجا است که بهبود عزت نفس ما شروع می‌شود.

مرحله دوم شامل تمرین خود شفقت است. حتی اگر این آخرین چیزی است که فکر می‌کنید لیاقت آن را دارید‌‌‌ اما سعی کنید خود را پرورش دهید. روح، ذهن و بدن خود را به طریقی تغذیه کنید که باعث می‌شود احساس خاصی داشته باشید.

این راه‌ها لازم نیست که بزرگ باشند، آن‌ها می‌توانند راحتی‌های ساده‌‌‌ای مانند لذت بردن از یک فنجان قهوه صبحگاهی، گوش دادن به آهنگ مورد علاقه خود، اختصاص دادن وقت برای استراحت یا حتی جشن گرفتن از آنچه در حال حاضر دارید و همیشه تمرکز بر گذشته یا آینده (یعنی نگه داشتن یک ژورنال قدردانی) باشند.

یک قدم بیشتر این است که برخی از علاقه‌های خود را کشف و دنبال کنید. به فعالیت‌هایی که واقعاً از آن‌ها لذت می‌برید، فکر کنید و روحیه خلاقیت خود را برانگیزانید. چند هدف قابل کنترلی را تعیین کنید و دقیقاً پیشرفت خود را دنبال نمایید. این انگیزه را افزایش می‌دهد و به عزت نفس کمک می‌کند.

در حین تمرین خود شفقت، مراقب احساسات خود باشید. افرادی که از اعتماد به نفس پایینی برخوردارند، غالباً دچار احساسات شدیدی می‌شوند یا احساسات خود را سرکوب می‌کنند یا کاملاً تحت تأثیر آن‌ها قرار می‌گیرند.

احساسات خود را کنترل نموده و سعی کنید به جای اینکه تحت تأثیر آن‌ها قرار بگیرید، به صورت متعادل آن‌ها را تجربه کنید. بیاموزید که چگونه استرس، ترس، احساس گناه، اضطراب، عصبانیت و نگرانی را به روشی  مؤثرتر کنترل کنید. توسعه مهارت‌های قوی مقابله‌‌‌ای و عاطفی به شما کمک می‌کنند تا افکار منفی را مدیریت کنید.

مرحله سوم دستیابی است. افرادی که از اعتماد به نفس ضعیفی برخوردار هستند، معمولاً درخواست کمک نمی‌کنند‌‌‌ زیرا شرمنده هستند و یا احساس می‌کنند لیاقت آن را ندارند. از افرادی که به آن‌ها اعتماد دارید پشتیبانی بخواهید.

شما فرصتی برای اشتراک گذاری، شنیدن دیدگاه‌های دیگران، یادآوری آنچه در مورد شما جالب است را پیدا خواهید کرد و خود را در مسیر دریافت کمک خواهید یافت. همچنین گروه‌ها و شبکه‌های پشتیبانی بسیاری به صورت آنلاین و آفلاین وجود دارند.

با این حال، اگر حرمت نفس پایین بسیار شدیدی دارید و هنوز هم نمی‌توانید آن را پشت سر بگذارید، توصیه می‌شود که با یک درمانگر یا مشاور صحبت کنید یا از یک متخصص کمک بگیرید.