چند وقت پیش سوار اتوبوس بین‌شهری شمال – تهران که بودم، با نوجوان ۱۵ ساله‌ای آشنا شدم که فرصت پیش آمد تا باهم در مورد آینده‌اش حرف بزنیم. قرار گرفتن در موقعیت آموزشی جدید به دلیل کرونا او را هم دچار افت و دردسر تحصیلی کرده بود و بسیار کلافه و ناامید به نظر می‌رسید. وقتی نوبت به اهداف شغلی‌اش رسید گفت که می‌خواهد بدلکار شود یا در سیرک کار کند.

وقتی داشت رؤیای شغلی dream job خودش را با جزئیات برای من تعریف می‌کرد هم‌زمان فکرم درگیر چند سؤال زیر بود که:

• اصلاً برای عملی شدن این رؤیاها هیچ دوره‌ای دیده است؟ مثلاً کلاس کاراته یا حرکات موزون.
• برنامه خاصی برای آن‌ها چیده است؟
• از نزدیک در تیم سیرک خلیل عقاب (مثلاً) بوده و کار آن‌ها را از نزدیک دیده؟

و هرچه بیشتر توضیح می‌داد من به جواب سؤال‌ها هم راحت‌تر می‌رسیدم. ظاهراً به این نتیجه رسیده بود که آن‌قدر شگفت‌انگیز و خاص است که حتماً یکی از آن دو رؤیایش عملی می‌شود.

تفکر آرزومندانه در کودک و پدر و مادری خسته

پدر و مادرها خیلی از مواقع از روبه‌رو شدن با چنین کودکی وحشت می‌کنند. کودکی که اهل پشت گوش انداختن است و کمبود قابل‌توجه انگیزه دارد چون خیلی از مواقع تلاشی برای رسیدن به اهدافی که در موردش با دیگران حرف میزند نمی‌کند.

** هدف بدون برنامه، فقط یک آرزو است. **

چنین وضعیتی یک منطقه کاملاً مشخص برای نبرد قدرت است؛ جنگ بین والدین و بچه‌ها. احتمالاً شما هم جزو پدر و مادرهایی هستید که با هل دادن، غرولند کردن و تهدید بچه‌ها امید دارید وارد عمل بشوند. هر عملی که آن‌ها را از بودن در مسیر فعلی وارد وضعیت مشخص و سرراستی کند.

این احتمال زیاد هم هست که هرچه بیشتر به او برای رسیدن به «یک هدف مشخص» فشار بیاورید او مقاومت بیشتری برای مخالفت کردن با شما نشان می‌دهد. با بیشتر شدن این مقاومت، نگرانی شما هم در مورد آینده فرزند بیشتر می‌شود. اینجاست که خانواده پا به چرخه معیوب دلواپسی و اضطراب می‌گذارد.

تفکر آرزومندانه در کودک : عبور موقت یا عادت همیشگی؟

بهتر است از اهمیت درک یک موضوع غافل نشویم. اینکه غرق شدن بچه‌ها در چنین افکاری عمدی نیست. بلکه نوعی از خطای فکری است که عموماً در بچه‌ها، همچنین ما آدم‌بزرگ‌ها، پیش می‌آید. شاید بد نباشد با آوردن یک مثال از زندگی خودم از عادی بودن تفکر آرزومندانه بیشتر بنویسم.

همیشه به خودم می‌گویم «دیگه وقتشه پول پس‌انداز کنم.» یا «می‌خواهم برای ارتقای شغلیم در دوره‌های فنی جدید ثبت‌نام کنم.» و بعد به خودم می‌آیم و می‌بینم قدمی برای عملی کردن حرف‌هایم برنداشته‌ام.

چه با یک بچه روبه‌رو باشید چه پای خودتان در میان باشد، تفکر آرزومندانه یک باور اشتباه در مورد خود است که می‌گوید «این فکر من جواب می‌ده» درحالی‌که هیچ برنامه واقعی یا تلاش قابل‌توجهی به سهم خود نداریم. کسی که خودش را درگیر چنین طرز فکری می‌کند ممکن است در این جملات گرفتار شود که «وقت برای انجام این کار هست. بهتره فعلاً نگرانش نباشم.»

کلید مبارزه با این افکار خطاساز، داشتن تجربیاتی برای به چالش کشیدن آن‌هاست. با ورود به بزرگ‌سالی و بلوغ فکری، دیگر همه ما آن‌قدر صاحب‌تجربه شده‌ایم که فرق بین هدف و آرزو را بدانیم.

این موضوع در کودک شکل متفاوتی دارد. «جادوی» پنهان در تفکر آرزومندانه وسیله موفقیت است به‌جای اینکه «سخت‌کوشی» و «تمرکز» برای رسیدن به هدف جای آن را بگیرد. نکته‌اینجاست که او توانایی چندانی برای تشخیص این وضعیت، مثل ما، ندارد.

با توجه به اینکه چنین افکاری شکل چالش به خود می‌گیرد، ولی به نظر من زمینه‌ساز گرفتار شدن کودک به عادات نادرست است که اتفاقاً کنار گذاشتن آن‌ها وقتی قرار است پا به دنیای واقعی بگذارند، کار سختی می‌شود. دنیای واقعی همان‌جایی است که او با هیچ کاری نکردن به هیچ جایی نمی‌رسد.

تفکر آرزومندانه در کودک و عزت‌نفس

شاید بد نباشد این‌طور به موضوع نگاه کنیم که وقتی روی بچه‌ها حساب نمی‌شود تا برای رسیدن به اهدافشان تلاش کنند یا حتی با مسئولیت‌هایشان روبه‌رو نمی‌شوند، خیلی از آن‌ها با کمترین تلاش برای انجام کارهایشان مشکلی ندارند. کودک و نوجوان باید طوری تربیت شوند که بدانند زمان‌هایی باید مسئولیت کارهایی را که انجام دادند، ولی نمی‌خواستند انجام بدهند، بپذیرند.

** مهم: مسئولیت‌پذیر کردن کودک به او یاد می‌دهد تا ارزش سخت‌کوشی و پشتکار را بفهمد. این وضعیت کمک می‌کند تا وقتی ساعت خیال‌بافی تمام می‌شود آن‌ها هم به نتیجه خوبی رسیده باشند و بدانند که وقت تلاش واقعی در دنیای واقعی است.

همان‌طور که همه میدانیم، سخت‌کوشی باعث تقویت عزت‌نفس (لینک) و به انجام رساندن کارهایی است فکر می‌کنید از پس آن‌ها برنمی‌آیید. همین موضوع در مورد کودک هم درست است؛ اگر تلاشی نکند و مزه سروکله زدن با کار و موفق نشدن را نچشد، چطور می‌تواند ارتباط بین سخت‌کوشی و حس خوب (عزت‌نفس بالا) را درک کند؟

پیشنهاد می‌کنم همچنان که خواننده ادامه نوشته هستید به این موضوع بیشتر فکر کنید که اگر شعله انگیزه در وجود کودک رقصان است، برای شروع هرگز دیر نیست. باید به او این قانون را بیاموزیم که با گوشه‌ای نشستن و هیچ کاری نکردن قرار نیست اتفاق خوبی بیفتد.

چطور با تفکر آرزومندانه در کودک روبه‌رو شویم؟

صمیمانه باور دارم که نباید از کنار یک واقعیت، ساده رد شویم. این واقعیت است که رؤیای فرزندتان برای بازیگر یا یک بسکتبالیست حرفه‌ای شدن به‌اندازه کافی قابل‌قبول نیست تا کوتاهی کند و با خودش بگوید «بالاخره که میشه. هنوز وقتش نرسیده!». این اتفاق و باور که بین سنین دوازده تا حتی سال‌های دانشکده می‌افتد بسیار شایع است.

برای مدیریت و کنترل چنین طرز فکری شاید بهتر باشد سه مرحله زیر را دنبال کنید.

تحقیق و کشف استعداد

اگر هدف شما این است که کودک تکالیف مدرسه‌اش را انجام بدهد یا با اعضای خانواده‌اش رفتار درستی داشته باشد. فکر نمی‌کنم این مرحله به درد شما بخورد و بهتر است سریع‌تر به سراغ مرحله دوم بروید!

اما اگر با رؤیاهای او طرف هستید شاید بهتر باشد باهم در مورد آرزوهایش حرف بزنید و کمک کنید تا با یک جست‌وجوی ساده در اینترنت با قلمروی علائق و سرگرمی‌هایش بیشتر آشنا شود. بهترین کمک و همراهی به بچه‌ها، دادن اطلاعات دقیق و واقعی در مورد رؤیایی است که در سر دارند.

شاید بهتر می‌بود آن روزی که با دوست پانزده‌ساله‌ام در مورد شغل موردعلاقه‌اش حرف می‌زدم، به او یک چشم‌انداز واقعی در مورد آنچه دوست دارد می‌دادم و برایش می‌گفتم که برای بدلکار شدن بهتر است با انجمن بدلکاران ایران آشنا شود یا از نزدیک فعالیت چند سیرک معروف در تهران را تماشا کند. بدین ترتیب به او کمک می‌کردم تا با محیط کار، درآمد و آینده حرفه‌ای‌اش واقعی‌تر آشنا شود.

** فراموش نکنید که

تحقیق و کشف استعداد نباید یک فرایند سخت‌گیرانه طولانی باشد. جنبه سرگرمی و اکتشافی ماجرا را بیشتر کنید تا تعاملی که با تفکر آرزومندانه در کودک دارید، او را خسته و دل‌زده و ارتباط شما را شبیه تنبیه و کنترل نکند.

در این زمینه خوشبختانه بسیاری از انتشارات ایران اقدام به نشر کتاب مشاغل برای کودکان کرده‌اند. در کنار تصاویر جذاب، مشاغل مختلفی توضیح داده می‌شود.

هدف سازی

در یک مکالمه صمیمانه با کودک، از او بخواهید تا هدفی را که مربوط با علاقه اوست مشخص کند. این هدف حتی می‌تواند برای تغییر یک رفتار در او باشد که قبلاً باهم در موردش حرف زده‌اید.

فراموش نکنید که هدف‌گذاری ازجمله کارهای سخت برای بچه‌هاست مخصوصاً اگر مسئولیت تعیین آن با خودشان باشد. برای نمونه؛ اگر برای انجام تکالیف مدرسه تنبلی می‌کند، قدم‌های بزرگ برندارید! اول‌ازهمه او باید دلش بخواهد در طرحی که تنظیم کرده‌اید و تشویقی‌هایی که در نظر گرفته‌اید مشارکت کند.

زمانی در گفت‌وگو با یکی از مشاوران تحصیلی متوجه این واقعیت شدم که دانش‌آموزان وقتی قرار است هدف‌گذاری کنند اول‌ازهمه برنامه‌ای برای خودشان می‌ریزند که مفهوم عجیب زیر را در دل خودش جای داده است:

« من حسابی کار می‌کنم»

البته این جمله خیلی هم عالی است ولی مصالح کافی برای تمام کردن کار نیست. اما وقتی از او بپرسیم « کی میخوای حسابی کار کنی؟» یا « اونچه که انجام میدی بهم میگه که چقدر داری حسابی کار می‌کنی». با گفتن این جملات به او نشان می‌دهیم که هدف نیاز به برنامه‌ریزی خاص، قابل‌مشاهده، قابل ارزیابی و یک نگاه واقعی دارد.

اما برای اینکه مطمئن شوید تفکر آرزومندانه در کودک شما قرار است جای خود را به واقع‌گرایی و هدفمند بودن بدهد، بهتر است کیفیت تفکر بر پایه اصول اولیه را در او ارزیابی کنید و ببینید چقدر با روش « پنج چرا؛ چه کسی، چه چیزی، چه زمانی، کجا، چرا و چطور» می‌توانید پی به خاص بودن هدف او ببرید.

منظور از قابل‌مشاهده بودن این است که می‌توانید عملی شدن برنامه او را ببینید و در مورد تغییر رفتارش با او حرف بزنید. منظور از قابل‌اندازه‌گیری بودن این است که می‌توانید با اعداد یا نمره بالا در مورد تغییرات حرف بزنید. برای نمونه؛ افزایش زمان مطالعه یا مشارکت در یک فعالیت.

منظور از واقعی بودن این است که برنامه تنظیم شده مناسب کودک و با توانمندی‌های او همخوانی داشته باشد. برای اینکه بدانید هدف تعیین‌شده متناسب با توانایی کودک است یا نه باید ببینید آن‌طور که باید عمل می‌کند یا خیر.

از همه این حرف‌ها مهم‌تر، نباید نادیده گرفت که کارهای سخت یا اهداف پیچیده برای کودک در نظر نگیریم.

نظارت بر هدف

وقتی شما و کودکتان تصمیم گرفتید روی چه موضوع یا هدفی کار کنید، حالا می‌توانید آن را روی برگه بنویسید. پیشنهاد من این است که در فواصل مشخص، جلساتی برگزار کنید و باهم در مورد اینکه کار چطور پیش می‌رود، کجای مسیر را دارید خوب پیش می‌روید و کدام قسمت اشتباه است حرف بزنید.

** مهم: در نظر گرفتن یک آیتم تشویقی برای زمانی که کودک به نتیجه مثبت می‌رسد و تلاش‌هایش به بار می‌نشیند یک موتور محرک قوی برای تقویت پیشرفت او می‌تواند باشد.

چطور از نتیجه مثبت مطمئن باشم؟

همان‌طور که بالاتر هم برایتان نوشتم، خاص، قابل‌مشاهده، قابل ارزیابی و واقعی بودن هدفی که کودک با همراهی شما انتخاب کرده یک تابلوی تمام‌نما از نمایش تلاش او برای رسیدن به هدف است.

اگر او همچنان برای انجام کارهایش تنبلی می‌کند شاید بهتر باشد که دوباره روتین روزانه او را چک کنید تا مطمئن شوید برنامه‌ای که تنظیم کرده بودید نظم و اصول خودش را دارد و مسئولیت کارهایش را پذیرفته و برای هدفش تلاش می‌کند. برای نمونه؛ استفاده نکردن از هیچ‌کدام از وسایل صوتی و تصویری تا زمان تمام شدن ساعت مطالعه.

** مهم: ماجرای بزرگ در یک روز اتفاق نمی‌افتد. تنها افراد اندکی هستند که دست از زندگی عادی خودشان برداشتند تا روزی تصویرشان در لوگوی مجله منتشر شود!

◄ به خاطر بسپارید که

تأکید روی کامل بودن نباید باشد. بلکه تمرکز اصلی باید روی کمک به کودک برای یادگرفتن، در قدم اول، باشد و در قدم دوم رؤیای خود را به‌طور حرفه‌ای بشناسد. همه پدر و مادرها به دنبال تغییرات ساده کوچکی هستند که با گذر زمان بیشتر می‌شوند و کاری می‌کنند تا کودک یاد بگیرد فرد واقع‌گرا و مسئولیت‌پذیری باشد.

اختلال ADHD و تفکر آرزومندانه در کودک

اختلال نقص توجه- بیش فعالی که با نام اختصاری ADHD شناخته شده است ازجمله اختلالات شایع در میان کودکان به‌حساب می‌آید.

اگر یک کودک شش‌ساله در مورد رؤیایش، خواننده معروف شدن، با شما حرف بزند شما احتمالاً فکر خاصی نمی‌کنید. چون میدانید بچه‌ها در این سن و سال این‌گونه افکار را در سر می‌پرورانند. اما وقتی یک نوجوان شانزده‌ساله که صدای خوبی ندارد از چنین آرزویی حرف میزند معنی خوبی نمی‌دهد. چون واقعی نیست.

بیشتر بچه‌ها در سنین ۹یا ده‌سالگی متوجه می‌شوند که تفکر آرزومندانه چیزی را به واقعیت تبدیل نمی‌کند. درحالی‌که کودکان درگیر اختلال نقص توجه به‌طورکلی یک خوش‌بینی افراطی نسبت به خود و دنیای اطرافشان دارند.آن‌ها ممکن است روی توانمندی‌هایشان زیادی حساب باز کنند و همچنین به این نتیجه برسند که هیچ اتفاق بدی قرار نیست برای آن‌ها بیفتد. بنابراین تصمیماتی می‌گیرند که چندان درست و اصولی نیست.

شاید بد نباشد کمی بیشتر با این اختلال و خوش‌بینی بیش‌ازاندازه آشنا شوید و بدانید چطور می‌شود به کودک کمک کرد تا تصمیمات بهتری مبتنی بر واقعیت بگیرد نه بر اساس تفکر آرزومندانه.

تأثیر خوش‌بینی افراطی روی کودک با اختلال ADHD

تفکر مثبت و امید و رؤیا داشتن می‌تواند برای کودکان انگیزه‌بخش باشد. اما درصورتی‌که این رؤیاها ریشه در واقعیت نداشته باشد باید منتظر اثرات منفی آن‌ها روی کودک بود. این خوش‌بینی بیش‌ازحد باعث می‌شود تا کودک کارهایی را انجام دهد که هیچ علاقه‌ای به آن‌ها ندارد.

چند نمونه را باهم می‌خوانیم:

• دانش‌آموز دبستانی مصرانه به همکلاسی‌هایش می‌گوید که او بهترین بسکتبالیست مدرسه است. حرف او آن‌قدر دور از واقعیت است که بقیه می‌خندند. او با این طرز فکر کاری می‌کند تا دوستی برایش نماند یا دوست مناسب خودش نداشته باشد.
• دانش‌آموزش مقطع راهنمایی فکر می‌کند ایرادی ندارد اگر تکلیف مدرسه را دیرتر انجام دهد. ولی نه به این دلیل که معلم اجازه داده است بلکه روز گذشته با دوستانش وقت‌گذرانی می‌کرده و دوست نداشته که از آن‌ها جدا شود و به تکالیفش برسد. درنهایت او نمره پایینی بابت این تصمیم می‌گیرد.
• دانش‌آموز مقطع دبیرستان که در دو درس علوم و ریاضی ضعیف است قصد دارد دکتر شود. از عهده دروس پیش‌نیاز برمی‌آید ولی نمره آزمونش چندان خوب نیست. وقتی موفق نمی‌شود بیشتر تلاش می‌کند تا یک مدرسه دیگر برای پذیرش پیدا کند. چنین تجربه‌ای به اعتمادبه‌نفس او ضربه می‌زند و کاری می‌کند تا احساس شکست کند.

◄ همچنین بد نیست بدانید که

خوش‌بینی افراطی و تفکر آرزومندانه باعث می‌شود رفتارهای خطرآفرین و تصمیمات ضعیف از فرد سر بزند. نوجوان مبتلابه اختلال ADHD ممکن است به این نتیجه برسد چون خانه دوستش نزدیک است موقع رانندگی نیازی به بستن کمربند ایمنی نیست.

سه راهکار ساده برای رهای از تفکر آرزومندانه در کودک

هر پدر و مادری با تماشای ادامه‌دار شدن رفتارهای مبتنی بر تفکر آرزومندانه وقتی کودک بزرگ‌تر می‌شود نگران می‌شوند. اگر ادامه چنین روندی باعث تصمیم‌گیری‌های ضعیف شود باید بیش از این هم نگران شد. قصد دارم در ادامه سه راهکار مفید و عملی را در اختیارتان قرار دهم تا کودک، دید واقعی‌تری نسبت به خود، دنیای اطرافش و دیگران داشته باشد.

تشویق بیجای خیال‌بافی‌ها ممنوع

فرزند شما عاشق فوتبال است. ولی این عشق به معنای بااستعداد بودن او در این زمینه نیست. وقتی وارد هفت‌سالگی می‌شود و تازه در حال یادگرفتن بازی است، تشویق کردن یک حرکت انگیزه‌بخش به‌حساب می‌آید.

اما وقتی فرزند وارد پانزده‌سالگی شد، استعداد چندانی در فوتبال نداشت و سطح بازی‌اش هم پایین‌تر از سطح یک بازیکن هم سن او بود، اشتیاق بیش‌ازحد برای بهتر کردن عملکرد ممکن است باعث انکار واقعیت موجود باشد.

پس چه بهترکه تشویق‌ها را برای اهداف و رسیدن به آن‌ها کنار بگذاریم. این تشویق‌ها راه را به او برای رسیدن به موفقیت نشان می‌دهد نه اینکه ناامیدش کند.

دیدگاه واقع‌بینانه بیشتری به او بدهید

بله، میدانم که به‌عنوان پدر و مادر دلتان نمی‌خواهد حباب رؤیاهای فرزندتان را بترکانید! اما یادآوری می‌کنم که اگر شما کاری نکنید، دنیای واقعی وارد عمل می‌شود. مهم است که در مورد واقعی بودن موقعیت‌ها با او حرف بزنید حتی اگر این واقعیت برای او دردناک باشد.

برای نمونه؛ دختر/پسر شما تصمیم گرفته برای مهمانی تولدش، یکی از بچه‌های پرطرفدار مدرسه را هم دعوت کند. درحالی‌که خودش جزو دانش‌آموزان معمولی مدرسه به‌حساب می‌آید. احتمال اینکه دانش‌آموز محبوب دعوت او را رد و بچه شما را ناراحت کند، زیاد است.

شاید بهتر باشد قبل از انجام این کار صادقانه و صمیمانه با او صحبت کنید و یک چشم‌انداز واقعی اگرچه تلخ به او بدهید.

«  عزیز دلم دعوت کردنش کار قشنگیه و میدونم دلت میخواد اونم باشه. فقط یادت نره اون جزو بچه‌های خاص مدرسه است و ممکنه دعوتت رو قبول نکنه. پس دعوتش کن ولی اگر جواب منفی گرفتی ناراحت نشو.»

حرف زدن در مورد پیامدهای تفکر آرزومندانه

آرزو کردن قرار نیست چیزی را واقعی کند. برای نمونه؛ فرزند نوجوان شما یک عشق سرعت است و فکر می‌کند رانندگی شبانه برای او حادثه‌ای نمی‌آفریند. کار سخت شما اینجاست که شروع می‌شود. اینکه چطور و با چه استدلالی او را قانع کنید که شکار رانندگان خلاف‌کار در شب هم ساده است و تکرار بی‌قانونی باعث ضبط گواهینامه رانندگی‌اش خواهد شد، هنر بزرگی است که فقط از یک مادر یا پدر دانا برمی‌آید.

اگر علاقه به مطالعه کتاب های بیشتری در حوزه آموزش و پرورش کودک دارید، پیشنهاد میکنم با دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن سری به کتابخانه کتابهای صوتی مجموعه بزنید و دست خالی بازنگردید!

پایان‌بخش

رؤیابافی بچه‌ها رفتار عجیب و بازدارنده‌ای نیست. نکته‌ای که به‌عنوان والدین نباید فراموش کنید توجه به اهمیت حمایت از آن‌هاست. با حمایت به‌موقع از رؤیاهای کودک و دادن چند پیشنهاد صمیمانه برای کشف و تقویت استعدادها و علایقش کمک می‌کنید تا به موفقیت برسد.

علاوه بر این، چالش بزرگ برای والدین آنجاست که به بچه‌ها فرصت بدهند تا بپذیرند تفکر آرزومندانه در کودک یک اتفاق عادی در سن و گوش‌به‌زنگ و بزرگ‌ترها هم به آن مشغول هستند. با نشان دادن این همراهی، ذهنیت آن‌ها هم دستکم برای چند مرتبه‌ای که می‌خواهند کاری را انتخاب کنند، تغییر می‌کند.

همراهی و همدلی پدر و مادر در چنین وضعیتی نشان می‌دهد که چقدر مشارکت فعالانه و مسئولیت‌پذیری در امر تحصیل بچه‌هایشان مهم است و چرا والدین برای کارهایی که انجام می‌دهند یک سری قوانین و استاندارد دارند.

این اصل را هرگز نباید فراموش کنیم که آموزش مداوم به کودک و نوجوان برای هدف‌گذاری مهم است. آخرین تکه این معمای آشنا تنظیم یک دستورالعمل است تا باوجودآن بدانید کودک شما در کجای مسیر رسیدن به هدفش ایستاده است.

منبع:

https://www.empoweringparents.com/article/does-your-child-rely-on-wishful-thinking-how-to-motivate-him-toward-attainable-goals/

https://www.understood.org/articles/en/adhd-and-overoptimism-what-you-need-to-know

این نوشته تفکر آرزومندانه در کودک چگونه مانعی بزرگ برای ورود به دنیای واقعی می‌شود؟ برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

مهارت حل مسئله در کودکان

ما انسان ها از همان ابتدای زندگی با مسائل گوناگونی مواجه می شویم. کودکان ما هم معمولا دچار مسائل مختلفی در حوزه درس و مدرسه ، ارتباط با هم سالان و … می شوند. اگر بتوانند این مسائل را خودشان حل کنند تاثیر زیادی در عزت نفس آن ها خواهد گذاشت.
ما به عنوان والدین آن ها باید تلاش کنیم تا این مهارت را به آن ها بیاموزیم. اگر به جای آموزش حل مسئله به آن ها ، خودمان مسائل حل کنیم ؛ آن ها شخصیتی وابسته پیدا خواهند کرد و در بزرگسالی هم همواره انتظار خواهند داشت دیگران مشکلاتشان را حل کنند‌.
همچنین وقتی کودکان نتوانند مشکلاتشان را حل کنند اعتماد به نفس خود را از دست خواهند داد و گمان خواهند کرد توانایی انجام هیچ کاری را ندارند. مثلا اگر کودکی نتواند با هم سن و سالانش ارتباط برقرار کند ، به تدریج منزوی و گوشه گیر خواهد شد. چه بسا اگر جلوی این آسیب گرفته نشود و کودک حل مسائل را نیاموزد ، در آینده هم تاثیرات نگران کننده ای در زندگی او خواهد گذاشت. مثلا در مهارت ارتباط موثر ضعیف خواهد بود و این مشکل منجر خواهد شد تا در یافتن شغل مناسب موفق نشود.
لذا می توان گفت تقویت اعتماد به نفس و افزایش قدرت تصمیم گیری در کودکان برای حل مسائل ، سرمایه گذاری بزرگی برای آینده آنان است.

راه های افزایش قدرت تصمیم گیری در کودکان

در رابطه با تربیت کودکان بهتر است کاملا علمی رفتار کنیم. چرا که یک اشتباه کوچک می تواند منجر به یک آسیب جدی شود. حتی ممکن است ما متوجه اشتباهمان نشویم ، اما فرزندمان دچار آسیب روحی شود. پس بهتر است قبل از قرار گرفتن در موقعیت دانش برخورد با کودک را داشته باشیم.
کودکانی که دارای مهارت تصمیم گیری نیستند ، همواره در مشکلاتشان به بزرگتر ها پناه می برند و از آن ها می خواهند مسائلشان را حل کنند. آنها نمی توانند مسئولیت انتخاب ها و کارهایشان را بر عهده بگیرند و این مسئله در آن ها نهادینه خواهد شد. در شرایطی که دچار فشار شوند ممکن است هیجانی برخورد کنند. مثلا اگر با دوستشان در بازی دچار مشکل شده باشند ، به جای حل مسئله صورت مسئله را پاک کرده و با دوست خود قهر خواهند کرد. یا در لحظه دچار خشم شده و به سمت هم بازی خود حمله ور خواهند شد.
علت این رفتار اشتباه این است که کودک نمی داند باید چه واکنشی نشان دهد و چگونه مسائل خود را حل کند. حتی اعتماد به نفس کافی برای تصمیم درست گرفتن را ندارد.
اگر در مقابل این مشکلات واکنش درستی نشان داده نشود ، در آینده ممکن است کودک دچار آسیب های اجتماعی گوناگون شود. حتی ممکن است در همان کودکی محبوبت خود را میان همسالان از دست بدهد و این مسئله منجر به افسردگی در کودک شود. لذا قصد داریم برخی از راه هایی را که منجر به افزایش قدرت تصمیم گیری در کودکان می شوند را به شما معرفی کنیم.

برای تصمیم های خود با کودکتان مشورت کنید

کودکان بسته به سن و سالشان می توانند در برخی از مسائل نظر بدهند. پس از آن ها بخواهید در برخی تصمیم گیری ها به شما کمک کنند. این کار علاوه بر این که به کودک یاد می دهد چگونه تصمیم بگیرد ، منجر به افزایش عزت نفس او هم خواهد شد. به عبارتی کودک اهمیت خود را درک می کند و متوجه می شود که تصمیمات او مهم است.
مثلا برای انتخاب یک تفریح از او بخواهید تصمیم بگیرد که میخواهد به پارک برود و با دوستانش بازی کند یا به سینما برود و فیلم مورد علاقه اش را تماشا کند‌. از او بخواهید به هر کدام از گزینه ها خوب فکر کند و مزایا و معایب هر کدام را برشمارد. یا اگر می خواهید برای او هدیه ای بخرید از خودش بخواهید تصمیم بگیرد چه چیزی می خواهد. می توانید چند گزینه را پیش روی او بگذارید تا خودش انتخاب کند.

حتی در مسائلی که مرتبط با کل خانواده است از فرزندتان مشورت بگیرید. اگر می خواهید برای یک سفر برنامه ریزی کنید ، با فرزندانتان برای انتخاب مقصد مورد نظر مشورت کنید. القای احساس مهم بودن به کودکان می تواند ظرفیت های آن ها را چند برابر کند و آن ها را به انسان های موفقی در بزرگسالی تبدیل کند‌.

به فرزندتان اجازه دهید اشتباه کند

معمولا والدین اصرار زیادی دارند که همیشه بهترین راه را مقابل کودکشان قرار دهند. حتی در بزرگسالی هم مدام تلاش می کنند نظرات خود را به فرزندشان تحمیل کنند تا او راهی را بپیماید که از نظر آن ها درست ترین راه است.
درست است که همه والدین بهترین ها را برای فرزندشان می خواهند ، اما بهتر است به کودکتان اجازه دهید خودش عواقب تصمیماتش را ببیند. تا جایی که اشتباه فرزندتان خطری برای او ندارد ، اشتباه کردن هیچ مشکلی ندارد. مثلا اگر فرزندتان تصمیم می گیرد برای امتحانش درس نخواند و به بازی با دوستانش برود ، به زور او را مجبور به درس خواندن نکنید. با یک بار شکست در امتحان او خواهد آموخت که در تصمیماتش تجدید نظر کند.اشتباه کردن به کودکان درس های بزرگی می دهد که تا ابد در ذهنشان هک می شود‌.

نکته بسیار مهم در این زمینه این است که اگر فرزندتان با انجام کار اشتباه دچار شکستی شد به هیچ وجه او را سرزنش یا تنبیه نکنید. تنبیه کردن فقط کودک شما را سرشکسته و نا امید می کند. می توانید از او بخواهید فکر کند و علت شکستش را بیابد. به او اجازه دهید شرایط را تجزیه و تحلیل کند و از آن درس بگیرد.

علایق کودکان با ارزش اند

یکی از مهم ترین کارهایی که به کودکان کمک می کند در تصمیم گیری هایشان درست عمل کنند ، این است که به آن ها کمک کنید علایقشان را بشناسند. کودک با شناخت علایقش بهتر می تواند انتخاب کند‌. به او بفهمانید که علایق و نظراتش مهم هستند. مثلا اگر می خواهید او را به کلاس خاصی بفرستید ، به او کمک کنید دریابد به ورزش علاقه دارد یا به موسیقی. قصد دارد زمان خود را روی کدام یک بگذارد. می توانید از آینده هر یک برای او بگویید. همچنین می توانید به او اجازه دهید چند جلسه آزمایشی در هر کدام از کلاس ها شرکت کند تا ببیند به چه چیز علاقه مند است.
یافتن علایق یکی از راه های رسیدن به خود آگاهی است. خود آگاهی به انسان کمک می کند در شرایط گوناگون بهترین تصمیم را متناسب با شخصیت خود بگیرد. تصمیم گیری درست ما را در مسیر رسیدن به هدف قرار خواهد داد.
کودکان با شناخت خود و نقاط ضعف و قوتشان بهتر می توانند تصمیم بگیرند. برای افزایش قدرت تصمیم گیری در کودکان باید آن ها را در شرایطی قرار دهیم که خود را بیشتر بشناسند. بدانند چه کاری در آن ها احساس رضایت ایجاد می کند و از انجام آن لذت می برند. ما انسان ها در طول زندگی گزینه های فراوانی خواهیم داشت. در مراحل گوناگون زندگی نیازمند اخذ تصمیم های بزرگ و کوچک خواهیم بود. اگر بدانیم چه چیز برای ما سودمند است و چه چیز ما را آزار می دهد بهتر می توانیم تصمیم بگیریم که چه مسیری را طی کنیم.

ایجاد صمیمیت و توجه به فرزند

کودکان نیازمند توجه بسیار اند. آن ها در سال های ابتدایی زندگی پدر و مادر را با ارزش تر از خود می دانند و همه تلاششان را می کنند تا آن ها را راضی نگه دارند. اگر با محبت و ایجاد صمیمیت بتوانید این همدلی کودک با خود را حفظ کنید ، فرزندتان شما را بهترین دوست خود خواهد دانست. در سالهایی که شخصیت کودک در حال شکل گرفتن است ، او شما را به عنوان یک دوست در کنار خود خواهد داشت.
همه ما انسان ها برای تصمیم گیری نیازمند برخی اطلاعات در زمینه مسئله مورد نظر هستیم. پس چه بهتر که فرزندتان برای مشورت به سمت شما بیاید . البته توجه کنید که نظرتان را به او تحمیل نکنید. فقط در بررسی و تجزیه و تحلیل جوانب کار به او کمک کنید ؛ در پایان اجازه دهید تصمیم نهایی را خودش بگیرد.
اگر این صمیمیت و اعتماد را حفظ کنید ، فرزندتان شما را بهترین راهنمای خود خواهد دانست و این مسئله تا بزرگسالی هم در وجود او نهادینه خواهد شد.
فراموش نکنید با توجه کردن به فرزندتان عزت نفس او را تقویت خواهید کرد و عزت نفس بالا عملکرد او را در تصمیم گیری به شدت بهبود خواهد بخشید. هر گاه فرزندتان نیاز داشت با شما صحبت کند تمام توجهتان را به او بدهید. هرگز به علت تماشای تلویزیون یا کار با موبایل او را دست به سر نکنید. این کار ها اثرات مخربی بر روحیه او خواهد داشت.

افزایش قدرت تصمیم گیری در کودکان به کمک بازی ها و سرگرمی ها

بازی ها به کودکان کمک می کنند تا یاد بگیرند در شرایط گوناگون چگونه تصمیم بگیرند. برخی از سرگرمی ها مثل شطرنج ، ورزش های رزمی و یا حتی اجرای نمایش نامه ها می توانند مهارت تصمیم گیری را در کودک تقویت کنند‌.
بازی های فی البداهه که معمولا کودکان انجام می دهند و قرار دادن خود در نقش هایی مثل معلم ، مادر و … به آن ها کمک می کند تا خود را قوی تر ببینند و در دنیای کودکانه شان تصمیم هایی بگیرند که ادامه بازی را رقم می زند.
کتاب خواندن یکی دیگر از راه هایی است که به کودک شما کمک میکند در تصمیم گیری موفق باشد. در حین خواندن کتاب از او بخواهید خود را جای شخصیت های داستان قرار دهد و به جای آن ها تصمیم بگیرد. در پایان کتاب هم می توانید از او بپرسید اگر او جای فلان شخصیت بود چکار می کرد. یا از او بپرسید به نظر تو چرا آن اتفاق نا خوشایند افتاد؟ برای جلوگیری از این اتفاق باید چه کار کنیم و … .
این کار به کودک کمک می کند تا عواقب تصمیمات مختلف را بشناسد و در زندگی خود از آن ها بهره ببرد. می توانید برای او داستان زندگی انسان های موفق را تعریف کنید تا با تصمیم های درست و غلط آشنا شود.

[su_box title=”همچنین بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]تفکر خلاق در کودکان : نکات طلایی برای والدین

[/su_box]

ارزش ها را به کودکان بیاموزید

ارزش هایی مثل تلاش و پشتکار ، راستگویی ، درستکاری و فداکاری را از طریق داستان ها و بازی ها به کودکتان بیاموزید. به او کمک کنید تصمیم های زندگی اش را در راستای این ارزش ها بگیرد. اگر در موقعیتی قرار میگیرد که باید یکی از چند گزینه متفاوت را انتخاب کند ، ارزش های موجود در هر گزینه را به او یاد آوری کنید.
مثلا اگر قرار است تصمیم بگیرد در اوقات فراغتش به دوستانش کمک درسی کند یا برای بازی به پارک برود ، به او یاد آوری کنید اگر به دوستش کمک کند فداکاری بزرگی کرده و کارش ارزشمند است. نهادینه شدن ارزش ها در وجود کودکان در بزرگسالی به آن ها در گرفتن بهترین تصمیم ها کمک می کند. روح پاک کودکتان را پرورش دهید تا پاکی سر لوحه زندگی او قرار گیرد.

سخن پایانی

تصمیم گیری به کودکان کمک می کند شخصیت خود را دریابند ، مسئولیت پذیر باشند ، اهداف مشخص داشته باشند و برای اهدافشان تلاش کنند. افزایش قدرت تصمیم گیری در کودکان به آن ها کمک می کند تا در آینده در برخورد با انتخاب های گوناگون بتوانند بهترین راه را برگزینند و موفقیت را هدف زندگی خود قرار دهند.

این نوشته افزایش قدرت تصمیم گیری در کودکان با معرفی چند راهکار مفید برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.