• با ورود غذا به دهان، بدن غذا رو بو می‌کشد.
• چشیدن غذا
• حس بافتی که غذا دارد ( نرمی و سفتی)
• تشخیص نوع غذا و اینکه آیا میلی به بیشتر خوردن داریم؟

یکپارچگی حسی و آشنایی با حواس هفتگانه

احتمالاً این عدد شما را متعجب می‌کند. تابه‌حال اطلاعاتی در مورد پنج حس یا حواس پنج‌گانه داشتیم درحالی‌که درواقع باید بنویسم حواس هفتگانه! با این حواس بیشتر آشنا شوید:

• دیدن (بینایی)
• شنیدن (شنوایی)
• بو کردن (بویایی)
• چشیدن (چشایی)
• لمس کردن (لامسه)
• دهلیزی، گوش درونی Vestibular( حرکتی)- حس حرکت و تعادل را شامل می‌شود که اطلاعاتی در مورد موقعیت سر و بدن ما در محیط می‌دهد. با این قابلیت و حس می‌توانیم راست بنشینیم، بلند شویم و راه برویم.
• حس عمقی Proprioception ( موقعیت بدنی)- به معنی هوشیاری بدنی است که ارتباط هر بخش از بدن را با بخش دیگر برایمان مشخص می‌کند. همچنین به لطف چنین حسی اطلاعاتی برای میزان نیروی مصرفی برای هر فعالیت و حرکت بدنی به دست می‌آوریم و می‌توانیم فعالیت‌هایی مثل شکستن تخم‌مرغ را بدون شکستن آن در دست‌هایمان انجام دهیم.

شاید برایتان جالب باشد که بدانید این حواس هفتگانه و یکپارچگی حسی که شاهدش هستیم چطور اتفاق می‌افتد؟ در ادامه به این مثال خواندنی توجه کنید:

شما در موقعیت حمله تیم والیبال هستید. هم‌تیمی یک پاس برای شما می‌فرستد. حس حرکتی ( گوش درونی) اینجا خودش را نشان می‌دهد و شما برای زدن آبشار وضعیت حرکتی خودتان را مشخص می‌کنید تا جست بزنید.

حس عمقی موقعیت بدنی‌تان را به شما نشان می‌دهد؛ پاها به‌موازات هم روی پنجه، ماهیچه‌های کمر کشیده، دست ضربه زننده به سمت بالا، کف دست رو به پایین و ضربه! این فرایند طوری تنظیم‌شده که شما به‌محض جهیدن باید بتوانید نقطه برخورد توپ با کف دست و ضربه فوری به آن را تشخیص بدهید.

هم‌زمان باید حرکت رقبا پشت تور را ببینید که هرکدام در چه موقعیتی هستند. صدای برخورد توپ را می‌شنوید. رد شدن توپ را از روی تور را دنبال می‌کنید و با توجه به نیرویی که به توپ وارد کردید، انتظار یک فرود امتیازآور را دارید.

با چند صدم ثانیه خطای ضربه، توپ به لبه تور گیر می‌کند و در نقطه درستی وارد زمین حریف نمی‌شود. شما به حالت عادی برمی‌گردید و چند قطره عرق شور از نقاط صورت تا گوشه دهانتان سر می‌خورد؛ می‌توانست ضربه دقیق‌تری باشد!

ارتباط اختلال پردازش حسی با یکپارچگی حسی

اختلال پردازش حسی با نام علمی Sensory processing disorder و نام اختصاری SPD یک موقعیت رفتاری است که به دنبال آن مغز مشکلاتی برای دریافت و پاسخ به اطلاعات دریافت شده از حواس انسان دارد. پیش‌ازاین چنین رفتاری را اختلال عملکرد یکپارچگی حسی می‌نامیدند که چندان هم فرقی ندارد.

افرادی که درگیر چنین اختلالی هستند نسبت به آنچه در محیط اطرافشان وجود دارد حساسیت غیرعادی نشان می‌دهند. برای نمونه صداهای عادی آن‌ها را اذیت می‌کند یا به‌شدت تحت تأثیر این ناتوانی قرار می‌گیرند. اگر پیراهن آن‌ها لمس شود ممکن است به پوست بدنشان آسیب برسد.

موارد دیگری از این نوع اختلال وجود دارد که در زیر می‌خوانیم:

• ناهماهنگی بدنی
• برخورد با وسایل اطراف
• نمی‌توانند بگویند که بدن آن‌ها دقیقاً کجا قرار دارد.
• برای مکالمه یا بازی دچار دردسر می‌شوند.

مهم: اختلال در عملکرد حواس معمولاً ازجمله مشکلات تشخیصی در کودکان است. اما بزرگ‌سالان هم دچار این مشکلات می‌شوند. بهتر است بدانید که اختلال پردازش حسی بیشتر در کودکانی با اختلال رشد مثل اختلال طیف اتیسم  تشخیص داده می‌شود.

◄ بد نیست بدانید که

اختلال پردازش حسی ازنظر متخصصین یک بیماری مستقل نیست اما آن‌ها معتقدند که می‌تواند چنین نباشد و تحت تأثیر عوامل دیگری این اتفاق نمی‌افتد.

چه افرادی درگیر  اختلال پردازش حسی می‌شوند؟

وقتی یکپارچگی حسی مغز فرد آسیب می‌بیند ارتباطی با سن و سال و جنسیت و نژاد او ندارد. همه در یک کفه ترازو درگیر این آسیب خواهند شد. علاوه بر این، خانم تمپل گراندین Temple Grandin  پرفسور رفتارشناسی حیوانات و متخصص اتیسم معتقد است که همه افراد مبتلابه طیف اتیسم دچار این ضعف عملکرد و مشکلات حسی هم می‌شوند.

◄ شاید لازم باشد که بدانید

بی‌حوصلگی و افت توجه ازجمله نشانه‌های شایع در دو اختلال پردازش حسی و  اختلال بیش فعالی/ نقص توجه ADHD است. تفاوت فاحشی این بین وجود دارد و آن واکنش متفاوت افراد نسبت به یک لامپ نیم‌سوز یا خارش روی پوست است. فرد درگیر ضعف عملکرد حسی رفتاری نشان می‌دهد که از فرد مبتلابه اختلال نقص توجه این رفتار سر نمی‌زند.

نکته مهم دیگر اینکه SPD بدون هیچ زمینه دیگری ممکن است اتفاق بیفتد یا اینکه بخشی از اختلال بیش فعالی یا طیف اتیسم باشد.

نشانه‌های اختلال در یکپارچگی حسی کدام است؟

اختلال پردازش حسی ممکن است تنها یک حس، شنوایی، چشایی یا بویایی، را تحت تأثیر قرار بدهد یا احتمال هدف قرار گرفتن چند حس باهم نیز وجود دارد. فرد مبتلابه چنین اختلالی یا واکنش شدید به اطراف دارد یا هیچ واکنشی نشان نمی‌دهد.

مثل بسیاری از بیماری‌ها، نشان‌های بالینی این اختلال هم طیف‌های متفاوتی دارد:

بعضی از کودکان ممکن است با شنیدن صدای لغزیدن یک برگ پشت پنجره اتاقشان دچار استفراغ شوند یا به زیر میز پناه ببرند. حتی باید منتظر شنیدن صدای جیغ آن‌ها وقتی‌که لمس می‌شوند، شد و پس زدن بخش‌هایی از غذا هم ازجمله واکنش‌های شدید آن‌ها خواهد بود.

برخی دیگر از بچه‌ها هم اصلاً واکنشی به هیچ‌چیزی نشان نمی‌دهند. ممکن است دمای بالا یا سرمای زیاد هیچ واکنشی در آن‌ها ایجاد و حتی سوختگی دردی به آن‌ها تحمیل نکند.

شاید برایتان جالب باشد که بدانید بسیاری از کودکان مبتلابه این اختلال حسی ازنظر دیگران کودکان دردسرسازی هستند که:

• به‌سختی با تغییر سازگار می‌شوند.
• عموماً بچه‌هایی بداخلاق هستند.
• زیاد از جایی سقوط می‌کنند.
• با بالا رفتن سن، تبدیل به اشخاص مضطرب می‌شوند.

بهتر است بدانید بسیاری از کودکان نشان‌های این‌چنین را هرازگاهی دارند. درمانگر زمانی که چنین موقعیتی عملکرد عادی و روزانه فرد را در زندگی تحت تأثیر قرار داده باشد، آن را به‌عنوان یک بیماری تشخیص می‌دهد.

زندگی دشوار یک مبتلا به اختلال یکپارچگی حسی

این بیماری خودش را به روش‌های کوچک اما گاهی آزاردهنده نشان می‌دهد. این نشانه‌ها به‌ مرور زمان تأثیر منفی روی زندگی روزانه فرد می‌گذارد و باعث دردسر در ارتباط با محیط اطراف می‌شود؛ خارشی که خارج از تحمل فرد می‌شود، موسیقی بلندی که فراتر از توان شنیداری فرد است، رایحه‌ای که او را در بستر بیماری می‌اندازد.

چنین فرایند عموماً فرساینده‌ای روی ارتباط او با دیگران، مطالعه و یادگیری، ورزش و هر فعالیت گروهی دیگر تأثیر منفی می‌گذارد تا درنهایت رؤیاهای او را تسخیر کند!

در ادبیات پزشکی چنین اختلالی یک موقعیت عصبی چالش‌برانگیز است که با پردازش ضعیف اطلاعات حسی همراه می‌شود. فراموش نکنیم که این ضعف عملکرد نیاز به حمایت جدی از سوی اطرافیان و کادر درمان دارد.

بازی‌های مفید برای کودک مبتلابه اختلال یکپارچگی حسی

ازآنجایی‌که این اختلال بیشتر در کودکان شایع است تا بزرگ‌سالان، بهتر دیدم بعد از معرفی، کمی هم در مورد بازی‌هایی که فرآیند درمان و بهبود کودک را جلوتر می‌برد بنویسم.

آموزش تحمل و هوشیاری لمسی

اگر بخواهید به روش وسواس گونه‌ای برای لمس کردن و برداشتن وسایل به او آموزش بدهید تنها اتفاقی که می‌افتد تحریک حس لامسه است که نتیجه نخواهد داد. در عوض فعالیت‌های زیر را باهم انجام دهید:

نقاشی با انگشتان– از صفحات بزرگ کاغذ همراه با رنگ‌های خوراکی می‌توانید استفاده کنید. اگر متوجه شدید که نسبت به رنگ‌های خوراکی حساسیت نشان می‌دهد، به سلیقه او انواع سس‌ها را امتحان کنید.

شناسایی جعبه‌های حسی– چند ظرف را با حبوبات و برنج پرکنید. بعد با اشیای دیگری مثل اسباب‌بازی‌های پلاستیکی کوچک، پاک‌کن‌های ریزودرشت که کودک بتواند آن‌ها را لمس کند قاتی کنید. شاید بد نباشد یک ظرف دیگر را هم با چیزهای دیگری مثل کش‌های کوچک، کلید، تکه‌های پارچه و موارد مشابه پرکنید و اجازه بدهید تک‌تک آن‌ها را لمس کند و تشخیص بدهد.

شکار بافت‌ها– در این چالش کودک را دعوت کنید تا سه چیز را اطراف خانه بگردد و پیدا کند. دور اول دنبال مواد نرم بگردد، دور بعدی چیزهایی را پیدا کند که سفت و زیر باشند.

خمیربازی– داخل خمیرهای بازی دکمه یا دانه حبوبات فروکنید و بعد از کودک بخواهید تا آن‌ها را بیرون بیاورد.

پاره کردن کاغذ یا جدا کردن بخش چسب‌دار لباس‌ها

آب‌بازی– این بازی آن‌قدر می‌تواند متنوع و طولانی باشد که تبدیل به سرگرمی برای هر سنی شود. آب‌بازی را با پر کردن تفنگ‌های آبی با رنگ‌های خوراکی- اگر کودک شما حساسیتی به بو و رنگ‌ها ندارد- هیجان‌انگیزتر کنید.

آشپزی– آشپزی با دست می‌تواند یکی از تجربه‌های لذت‌بخش کودکی باشد که از اختلال در یکپارچگی حسی رنج می‌برد. با آرامش و دوستانه در کنار او یک خمیر برای شیرینی آماده کنید و بخواهید تا در اندازه‌های مختلف، شیرینی‌های گرد آماده کند.

استفاده از عضلات و مفاصل برای هوشیاری بدنی

اگر متوجه نشانه‌های بی‌قراری، انرژی کم موقع بازی با دیگران، مالیدن و خاراندن بدن و دست یا سقوط از جایی شدید، باید به حرکت عمقی مفاصل و ماهیچه‌ها دقت کنید. فعالیت‌های بلند کردن، کشیدن و هل دادن زیر کمک بزرگی می‌کند.

ساخت مانع– با مجموعه‌ای از وسایل که شامل تشک و جعبه و صندلی می‌شود موانعی بیرون یا داخل خانه درست کنید. این موانع باید حالتی داشته باشد که کودک را وادار به دویدن، پریدن، حرکت، بلند کردن، استفاده از وزن بدن، چرخاندن و غلتاندن و تعادل دادن کند.

برای اینکه این بازی و فعالیت لذت‌بخش و هدفمند باشد، برایش محدوده زمانی در نظر بگیرید و خودتان هم همبازی او شوید. این کار، انگیزه چند برابری به او می‌دهد.

ورزش‌های متکی به وزن بدن– هر پانزده دقیقه یک حرکت متکی به وزن بدن انجام دهید. فراموش نکنید که پنج دقیقه ابتدایی را برای گرم کردن در نظر بگیرید. دستکم سه ست پنج‌تایی از هر حرکتی تنظیم کنید و در پایان چنددقیقه‌ای را برای حرکات با سرعت کمتر به‌عنوان سرد کردن در نظر بگیرید.

جست‌وخیز در کف اتاق- این بازی را با استفاده از آیتم‌های دیگری مثل بالش، تشک، پتو و یا هر چیز نرم دیگر هم می‌توانید انجام دهید. کودک را تشویق کنید تا بالا و پایین پریدن، کشیدن و هل دادن و غلتاندن را با حرکات هماهنگ انجام دهد.

تقلید حرکات حیوانات– این بازی برای خیلی از بچه‌ها هیجان‌انگیز است. تشویقش کنید شبیه یک عنکبوت بخزد یا حرکات گربه را تقلید کند. باهم ادای میمون را دربیاورید و خلاصه یک باغ‌وحش تماشایی برای خودتان راه بیندازید!

بالش بازی– این بازی حتماً باید بدون خشونت انجام شود. پس مراقب بالش‌های پر نازنین خودتان باشید! از تجربه خزیدن داخل روبالشی و مسابقه سرعت وقتی گونی پوشیده‌اید غافل نشوید.

ماساژ– روزی یک‌بار او را دعوت به یک ماساژ لذت‌بخش کنید. بیشترین تمرکز شما روی بازوها، پاها و پشت باشد و درجات فشار مختلفی را برای هوشیاری بدنی بیشتر در بخش‌های مختلف بدن کودک امتحان کنید.

استفاده از وسایل سنگین– به‌عنوان فعالیت‌های ثابت یا کارهای جابه‌جایی می‌توانید از بالش‌ها و جلیقه‌های سنگین استفاده کنید. همچنین می‌توانید کوله کودک مبتلابه اختلال در یکپارچگی حسی را با اسباب‌بازی‌های خودش سنگین‌تر کنید.

بهبود تعادل و هماهنگی برای تقویت گوش میانی ( حس تعادل)

هریک از تمرین‌ها و بازی‌های زیر کمک می‌کند تا گیرنده‌های متعادل ساز گوش میانی تحریک شوند. این گیرنده‌ها در مایع گوش داخلی وجود دارند. این تمرین‌ها را بین هر جابه‌جایی یا پیش و پس از هر فعالیت جدید می‌توانید بگنجانید. همچنین وقتی کودک به‌سرعت در حال دویدن، پریدن یا چرخیدن است.

تاب‌بازی– پیشنهاد می‌کنم یک تاب ساده جمع‌وجور بخرید. با اینکه هزینه‌بردار است ولی از آنجایی‌ که همیشگی خواهد بود، می‌ارزد. تاب‌های کشسانی بهتر هستند اگرچه کمی باعث محدودیت می‌شوند. تاب‌های لاستیکی دیگر محشرند. البته که می‌توانید کودک را داخل چمن ببرید و باهم بچرخید و آواز بخوانید.

◄یادآوری: برای اینکه زیاد از حد تحریک نشود، چرخیدن و تاب‌بازی را بیشتر از پانزده دقیقه ادامه ندهید. یک استراحت سی‌دقیقه‌ای بین هر بازی مناسب است.

ترامپلین– استراحت در زمان احساس آشفتگی آن‌ هم روی ترامپلین معجزه می‌کند! اگر اهل راه‌اندازی یک شهربازی کوچک در حیات پشتی خانه نیستید، بازی بپر بپر هم جواب می‌دهد. مراقب زیاده‌روی کودک باشید و برایش توضیح بدهید که چه وقتی، بیرون از خانه، می‌تواند این بازی را انجام دهد.

رقص روزانه– دخترها و پسرهای کم سن و سال عاشق  بی‌دلیل رقصیدن هستند. دستکم روزی پنج دقیقه در روز را هم رقص آن‌ها باشید.

اسکوتر– سرگرمی اسکوتر خیلی می‌تواند هیجان‌انگیز باشد و البته برای تقویت حس تعادل کودک هم عالی است.

ژیمناستیک– این ورزش مفرح مغز را وامی‌دارد تا اعضای بدن باهم هماهنگ باشند و مهارت‌های حرکتی را بهتر می‌کند. تمرین طناب تعادلی و حلقه پشت را فراموش نکنید. میله تعادلی هم روش عالی دیگری برای افزایش هوشیاری بدنی است.

توپ‌های یوگا– به‌جای صندلی، یک توپ یوگا با اندازه دلخواه کودک گوشه اتاق یا هرجای خانه بگذارید.

اختلال در یکپارچگی حسی در بزرگ‌سال

بزرگ‌سالان مبتلابه این ضعف عملکرد ممکن است نشان‌های زیر را داشته باشند:

• حس می‌کند سایه‌ای جهان را پوشانده است.
• چشم‌اندازهای صامت، صدای تماس‌های بدنی ملایم را تجربه می‌کند.
• احساسات مداوم بیش‌ازحد

توجه داشته باشید که SPD هر امری را در زندگی فرد پیچیده می‌کند و این می‌تواند شامل لباس پوشیدن تا غذا خوردن و نظافت شخصی باشد.  موارد زیر می‌تواند باعث آزار فرد بزرگ‌سال مبتلا شود:

هریک از علائم بالا، حتی برخورد تار مو به پوست گردن یا انعکاس نور از ورقه فویل آشپزخانه می‌تواند فرد آسیب‌دیده را آزار بدهد.

نشانه‌های اختلال در یکپارچگی حسی بزرگ‌سال در خانه

فرد مبتلا همیشه از رعدوبرق بیزار است. شما در کمد لباس‌هایش هیچ کلاه پشمی نمی‌بینید. انتخاب‌ها و رفتارهای زیر از جمله نشان‌های SPD در خانه است:

پوشیدن لباس‌های شل و راحت ( عبایی شکل و سبک)

استفاده از هدفون‌های حذف صدا در زمان رعدوبرق و تمرکز کامل روی خود نه محیط. این نوع صداها بسیار بلند و آزاردهنده هستند.

بااینکه عاشق شیرجه شدن در استخر یا دریاچه است ولی ذرات معلق و گل‌ولای رودخانه لذت شنا را از او دور می‌کند.

بااینکه اطرافیان را دوست دارد ولی هرگز علاقه‌ای به لمس شدن یا در آغوش گرفته شدن ندارد.

از حضور در عکس‌های خانوادگی که نیاز به فلش دوربین دارند دوری می‌کند.

به هر قیمتی شده از بخش عطر فروشگاه فراری است.

خستگی زیاد هم بهانه قانع‌کننده‌ای برای خوردن قهوه نیست. تلخ‌مزگی‌اش را دوست ندارد.

بافت غذا گاهی آزاردهنده می‌شود و مجبور می‌شود غذایش را تف کند.

نشانه‌های اختلال در یکپارچگی حسی بزرگ‌سال در محل کار

متأسفانه فرد مبتلابه اختلال پردازش حسی در محل کار هم درگیر مشکلات زیادی می‌شود.

« میشه صدای موسیقی رو کم کنی؟» این جمله پرتکرارترین درخواست او از همکارش است که در حال گوش دادن به موسیقی کار می‌کند.

اگر وعده ناهارش موز باشد باز هم حاضر است گرسنه بماند و آن را نخورد.

بدترین کابوس او ارائه گزارش برای دیگران است. حتی اگر حسابی تمرین کرده باشد باز هم به تته‌پته می‌افتد.

نمی‌تواند دستخط خودش را بخواند پس از رایانه یا لپ‌تاپش استفاده می‌کند.

دلایل بروز اختلال در یکپارچگی حسی

بااینکه هنوز دلیل دقیق این اختلال شناسایی نشده است ولی مطالعه‌ای که در سال ۲۰۰۶ انجام شد نشان داد حساسیت بیش‌ از اندازه نسبت به نور و صدا احتمالاً ارتباطی قوی با ژنتیک فرد دارد. آزمایش‌های انجام‌شده دیگر هم نشان دادند که کودکان مبتلابه این اختلال وقتی در موارد مشابه در معرض نور و صدا قرار می‌گیرند عملکرد مغزی غیرعادی دارند.

بررسی‌های دیگر هم  نشان داد که کودک درگیر اختلال پردازش حسی به‌طور مداوم نسبت به تماس وسایل سخت یا صدای بلند واکنش تند نشان می‌دهد درحالی‌که کودکان دیگر فوراً به این تماس و صدا عادت می‌کنند.

درمان اختلال در یکپارچگی حسی

در این مورد باید نیازها و مشکلات حسی فرد مبتلا در نظر گرفته شود. قدم اول در درمان، شناسایی نوع حس درگیر شده است؛ این حس به‌شدت واکنش‌پذیر شده یا کلاً از بین رفته است؟

حضور درمانگر

فعالیت‌های درمانی ( مثل بازی‌ها و تمرین‌هایی که بالاتر برای کودک نوشته شد) اغلب برای تقویت یا بازگرداندن حواس است. بسیاری از درمانگران از رویکرد کاردرمانی Occupational Therapy، تحریک محیط و تمرکز بر ساده‌سازی اختلال در زندگی روزانه فرد برای کنترل و مدیریت بیماری بهره می‌برند.

◄ شاید برایتان جالب باشد بدانید

رویکرد کاردرمانی با نام اختصاری OT-SI بیشتر روی جنبه محرک و سرگرم‌کننده فعالیت‌ها برای به چالش کشیدن حواس بیمار تمرکز دارد بدون آنکه بخواهد او را خسته و دل‌زده کند یا حس ناکامی و شکست را در او به وجود آورد. هدف این است که فعالیت‌های تمرینی به‌صورت عادت در خانه و مدرسه و محل کار انجام شود و حس آرامش را به او بازگرداند.

درمان فیزیکی با استفاده از روش یکپارچگی حسی

این نوع درمان شامل درمان چشمی برای بهبود مهارت‌های چشم می‌شود تا افرادی که مشکلاتی در خواندن، نوشتن یا ماندن در ترافیک دارند دچار ناراحتی نباشند.

درمان شنوایی نیز برای افرادی با مشکلات شنیداری است تا به انواع فرکانس‌های صوتی برای تحریک مغز در زمان فعالیت‌های دیگر مثل راه رفتن تعادلی گوش بدهند.

همچنین برای افرادی که اختلالات خلقی یا اضطراب دارند از درمان روان‌شناختی کمک گرفته می‌شود.

مهم: برای درمان اختلال در یکپارچگی حسی درمان دارویی توصیه نمی‌شود.

همچنین با دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن دسترسی بدون محدودیت به کتابخانه صوتی مجموعه داشته باشید و کتابهای مورد علاقه خود را در حوزه روانشناسی و مدیریت فردی انتخاب نمایید.

پایان‌بخش

SPD  در عملکرد مغز، سازمان‌دهی و استفاده از پیام‌های دریافتی از گیرنده‌های حسی بدن انسان اختلال ایجاد می‌کند. فعالیت روزانه همه ما به لطف عملکرد درست چشم‌ها، گوش‌ها، ماهیچه‌های مختلف بدن، پوست و گوش‌های درونی انجام می‌شود و حال تصور کنید برای استفاده، یکسان‌سازی، ارزیابی و تفسیر آن‌ها به مشکل بربخوریم. چه اتفاقی برای فعالیت‌هایی که زمانی فوراً انجام می‌دادیم می‌افتد؟!

تصور کنید کنار جدول خیابان ایستاده‌اید. صدای گوش‌خراش بوق یک کامیون بلند می‌شود که در حال نزدیک شدن به شماست. این صدا چه می‌گوید؟ « از جدول فاصله بگیر و خودت را حفظ کن». میدانید که برای انجام این کار فکر و حساب‌وکتاب نکردید، رفتار شما غریزی بود. چون سالم هستید.

درحالی‌که فرد مبتلابه اختلال در یکپارچگی حسی مثل یک فرد سالم واکنش نشان نمی‌دهد و در این مورد ممکن است دچار حادثه جدی شود. محرک‌های حسی بیرونی و داخلی فرد مبتلا سیگنال‌ها را از بین می‌برند که درنهایت باعث مشکلات حرکتی، احساسی و روابط می‌شوند.

منبع:

https://www.webmd.com/children/sensory-processing-disorder

https://pathways.org/topics-of-development/sensory/

https://www.additudemag.com/sensory-processing-disorder-treatment/?src=embed_link

https://www.additudemag.com/sensory-toys-spd-exercises-child/

این نوشته یکپارچگی حسی چیست و اختلال در آن چگونه اتفاق می افتد؟ برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

به اعتقاد کارشناسان حوزه رشد اطفال، یک کودک تقریباً ۴-۵ ساله باید بتواند به مدت ۲-۵ دقیقه از زمان عمر خود را با تمرکز و توجه کافی بگذراند. اما نباید نادیده گرفت که این قانون کلی، مثل هر دستورالعمل برای رشد بچه‌ها بستگی به‌موقعیت دارد.

دکتر نیل روخاس  Neal Rojas، متخصص رفتارشناسی اطفال از دانشگاه کالیفرنیا اضافه می‌کند « آیا منظور ما اولین کار در ساعات صبح است یا نیمه‌روز، یا وقت چرت ظهرگاهی یا قبل از خواب؟ روی سخن من با پدر و مادرهاست که شاهد تنوع در روز هستند. دامنه توجه و تمرکز بسیار متغیر است.»

برای تقویت تمرکز و توجه کودک پیشنهاد می‌کنم تمرین‌ها و اصول زیر را به خاطر بسپارید.

توجه کردن برای تقویت توجه

ت

این یک هنر است که برای توجه گرفتن از بچه‌ها به آن‌ها توجه کنند. دکتر روخاس در ادامه می‌گوید «  برای پدر و مادر کار سختی نیست که عمیقاً در کاری فرو بروند و ثابت باقی بمانند. اما از طرفی توجه پراکنده‌ای هم دارند. اما اگر قرار است با همین ویژگی انتظار حواس‌جمع از بچه‌هایمان داشته باشیم و از آن‌ها بخواهیم که از لحظه خارج نشوند، نتیجه‌ای نخواهیم گرفت.»

پس چاره چیست؟ بهترین راهکار برای کاهش حواس‌پرتی در کودکان و تقویت توجه و تمرکز آن‌ها این است که با حضور فیزیکی کنار آن‌ها، زمانی که می‌خواهیم توجه کافی روی موضوعی داشته باشند، نشان بدهیم توجه کافی هم به آن‌ها داریم.

قرار است از او بخواهید تا لباس‌های چرکش را برای شست‌وشو از اتاقش بیاورد؟ لازم نیست از آشپزخانه بلند صدایش کنید یا از اتاق نشیمن طوری از او بخواهید تا برای تماشای تلویزیون بیاید که صدایتان در خانه طنین‌انداز شود! دکتر مارگارت نیکلز Margret Nickels  روانشناس بالینی و مدیر مرکز اطفال و خانواده در انستیتو اریکسن Erikson شیکاگو بر اهمیت این موضوع و انجام ندادن آن تأکید کرده است.

توجه واضح و دقیق به کودک نتیجه بسیار خوبی خواهد داشت. روبه‌روی او بایستید، ارتباط چشمی را فراموش نکنید و در همین وضعیت و ضمن لمس شانه‌های او بگویید « میخوام که الآن این کار رو انجام بدی.». انتظار داشته باشید که درخواست شما نادیده گرفته شود. بپرسید « الآن دلت میخواد چه کاری انجام بدی؟» و اگر جواب درستی می‌دهد اضافه کنید « به من نشون بده که میدونی چه کاری می خوای انجام بدی.»

مزه دار کردن کارهای خسته‌کننده

این داستان تکراری « دوست ندارم انجامش بدم» هیچ‌وقت قرار نیست پایان داشته باشد! گاهی خسته‌کننده و بی‌مزه بودن یک سری وظایف، کاری می‌کند تا بچه‌ها مشکلاتی برای تمرکز روی انجام آن داشته باشند چون علاقه‌ای به انجام دادنش ندارند. فعالیت‌های منظم و تکراری در دوران مدرسه از جمله آن‌هاست.

آن‌ها را تنها نگذارید و با مزه دار کردن فعالیت‌های خسته‌کننده  با چند انتخاب نوآورانه فرصت لذت و البته کاهش حواس‌پرتی در کودکان را فراهم کنید. مثلاً؟ ساخت حرف « ث» یا عدد سن با لگوها روی فرش اتاق می‌تواند بازی ساده و مفرحی باشد که گاهی بین انجام تکالیف روزانه و در دست گرفتن مداد برای نوشتن دیکته، می‌تواند بی‌حوصلگی و فراری بودن او را جبران کند.

حرکت و فعالیت بدنی

ورزش و تمرین بدنی کمک بزرگی به کاهش حواس‌پرتی در کودکان می‌کند. با گنجاندن ورزش در زمان استراحت بین کلاسی کودکان دوره پیش‌دبستانی و ابتدایی، می‌توانیم انتظار توجه کافی به مسئولیت سپرده شده به آن‌ها را داشته باشیم.

شاید بهتر این باشد که در کار آن‌ها، گاهی از اسباب‌بازی‌های ورزشی مثل توپ‌ها و طناب استفاده کنیم تا نسبت به انجام آن‌ها ترغیب شوند. با انجام فعالیت‌های بدنی به صورت خانوادگی، پیاده‌روی‌های عصرگاهی و شبانه، بازی‌های گروهی در پارک یا دوچرخه‌سواری شک نکنید تصویر خوبی برای انجام دادن آن‌ها در ذهنشان می‌سازیم.

تقویت قوای مغزی

آموزش یا انجام بازی‌ها و فعالیت‌های فکری یکی دیگر از روش‌های تقویت تمرکز در کودک است. بهتر است کمی وقت کنار بگذاریم تا بازی‌های فکری موردعلاقه او را شناسایی کنیم؛ انواع جورچین‌ها، کارت‌های بازی و حتی مشارکت برای تهیه شام می‌تواند از جمله این موارد باشد.

همچنین با کنار گذاشتن زمانی که بتوانید چند فعالیت فکری دیگر را انجام دهید، به کودک نشان می‌دهید توجه او برایتان مهم است. مثلاً اگر برای پیاده‌روی دونفره به پارک محله می‌روید شاید بد نباشد یک بار هم فقط راه نروید و توجه او را به لانه‌هایی که کلاغ‌ها روی بلندترین شاخه درخت‌ها می‌سازند جلب کنید.

دنبال کردن رد پای گربه وقتی از زمین خیس و گل و آلود بیرون می‌آید یا کامل کردن تصویر محو کوهی که از دورترین نقطه در حال خودنمایی است از جمله کارهای جذاب و توجه برانگیز دیگر است که برای کودک شما می‌تواند خاطره‌انگیز باشد.

فراموش نکنید که تکرار این بازی‌ها، با تقویت توجه او درنهایت باعث بهبود و افزایش تمرکز و کاهش حواس‌پرتی خواهد شد.

نه گرسنه، نه خسته!

از سنگ‌ریزه‌های بین مسیر نباید غافل شد؛ سنگ‌ریزه‌های ناپیدا ولی آزاردهنده‌ای مثل گرسنگی و خستگی. بهترین کار انتخاب و کنار گذاشتن یک لقمه مقوی و جمع جور برای پیش از انجام تکالیف یا هر فعالیت نیازمند به تمرکز و توجه است.

احتمالاً با مقاومت کودک برای نخوردن یک غذای سالم و پیچیدن یک ساندویچ چرب و چیل یا حتی پر از مربای شیرین روبه‌رو خواهید شد. درحالی‌که انتخاب هوشمندانه باید شامل ترکیبی از غلات، تخم‌مرغ آب‌پز یا نیمرو با روغن کم یا ماست و کره بادام‌زمینی باشد که در کنارش مقداری موز و سیب چشمک می‌زند.

در مورد خسته نبودن هم همیشه « خواب به‌موقع و کافی» بهترین درمان و پیشگیری است. این خواب لزوماً محدود به خواب شبانه نمی‌شود و هر نوع استراحت در طول روز، مخصوصاً استراحت پس از بازگشت به خانه از مدرسه، کمک بزرگی خواهد بود.

وقفه و استراحت از جمله بهترین راهکارها برای پیشگیری از خستگی مفرط است. اگر این استراحت‌ها از همان دوران کودکی و تا پیش از ورود به دبستان در برنامه روزانه فرد گنجانده شود، در بلندمدت تبدیل به عادتی مثبت و باعث تقویت  و افزایش تمرکز و سرزندگی در طول روز خواهد شد.

تشویق و تحسین

این اصل حتی روی ما آدم‌بزرگ‌ها هم معجزه می‌کند چه رسد به بچه‌ها که تأثیر عمیق و به‌مراتب بیشتری دارد. اما حقیقتی که در بسیاری از فرهنگ‌ها همچنان ریشه قوی دارد « نتیجه گرا بودن » بسیاری از ماست! بدون اغراق تقریباً همه ما داوران توانایی هستیم که نتیجه یک عمل را می‌بینیم، نگاه تحسین برانگیزی به کودک می‌اندازیم و با غرور میگوییم « آفرین! کارت درسته! ببین چه گلی کاشتی.» درحالی‌که توجه ناچیزی به کیفیت و میزان تلاش او در مسیر رسیدن به هدف و انجام وظیفه‌اش داریم.

این وضعیت در زمان عملکرد ضعیف بچه‌ها تشدید می‌شود. شاید بهتر باشد به جای استفاده از جمله « انباری رو خوب مرتب نکردی!» بگوییم « من دیدم که چقدر عالی تلاش کردی تا اون میز رو سر جای خودش ثابت کنی و قوطی‌های رنگ رو طوری بچینی که روی زمین سقوط نکنن.»

چطور با حواس‌پرتی مبارزه کنم؟

کودک باید بتواند پاسخ مناسبی برای این سؤال پیدا کند. در این مسیر او را تنها نگذارید و به او بیاموزید که چطور می‌تواند به جنگ حواس‌پرتی برود.  اینکه با قطعیت به او بگوییم هیچ‌وقت حواسش پرت نمی‌شود یک شبیه‌سازی از قصه‌های پریان و افسانه‌های تکراری است! پس چه‌بهتر که یاد بگیرد چطور وقتی دچار این حالت شد، خودش را جمع‌وجور کند.

اولین و اثرگذارترین روش برای کاهش حواس‌پرتی در کودکان تمرین « استراحت» به‌محض احساس عدم تمرکز است. البته اینکه حین حضور در کلاس و تدریس معلم دچار این حالت شود و بخواهد استراحت کند چندان مؤدبانه نیست. پس بهتر است برای چند لحظه چشمانش را ببندد و با چند دم و بازدم عمیق حواس‌پرتی‌اش را مدیریت کند.

زمان‌بندی منظم و روزانه برای انجام تکالیف مدرسه

تقریباً هر کودک سالمی، به‌استثنای مواردی که از اختلال عدم تمرکز رنج می‌برند، با دنبال کردن یک روتین درسی روزانه احساس بسیار بهتری دارد. کنار او باشیم تا بتواند با سلیقه خودش و نظارت ما یک برنامه‌ریزی درست شامل انجام تکالیف، استراحت و سایر فعالیت‌های دیگر داشته باشد.

داشتن یک روتین درسی فقط روشنی راه برای بچه‌ها نیست. همه ما آدم‌بزرگ‌ها این روتین را جزوی از راه‌های کاهش حواس‌پرتی در زندگی شخصی و حرفه‌ای خود میدانیم.

♦♦ یادآوری مهم: وقت استراحت کودک است؟ او را در فضای شخصی زمان آرامش و تنهایی‌اش، رها کنید.

تنظیم زمان استراحت بین فعالیت روزانه

اگر قصد دارید که سطح توجه و تمرکز کودک به صفر برسد، حتماً برنامه‌های فشرده درسی برای او بچینید تا فرصت نفس کشیدن را هم از دست بدهد!

روتین خوابیدن و بیدار شدن روزانه

ذهن آرامی که استراحت کافی دارد بدون تردید ذهن متمرکز و سرزنده‌ای خواهد بود. کنار کودک باشیم تا برای خودش و باراهنمایی ما بتواند یک روتین خواب و بیداری اصولی با ساعات منظم بچیند.

جذب همه اتفاقات روز و آمادگی ذهن برای روز بعد بهترین اتفاقی است که ذهن کودک آرام می‌تواند تجربه کند تا دچار خستگی و دل‌زدگی ناشی از کم‌خوابی نشود.

انجام بازی‌ها و فعالیت‌های تمرکزی جذاب

قرار نیست همه معجزات در کلاس درس و زیر نظر مربی و معلم اتفاق بیفتد. ترتیب دادن یکی دو بازی فکری سرگرم‌کننده جذاب از دیگر روش‌های کاهش حواس‌پرتی در کودکان و تقویت توجه و تمرکز آن‌هاست. در کنار افزایش تمرکز، مهارت‌های حل مسئله در کودک هم شکل می‌گیرد و تقویت می‌شود.

آشنایی با چند بازی کودکانه مناسب

یک سری بازی برای تقویت تمرکز هستند که نیازی به ابزار و وسایل خاص و اتفاقاً هیچ پیچیدگی و دستورالعمل سختی هم ندارند. بازی‌هایی که حتی آدم‌بزرگ‌ها را هم سرگرم می‌کنند!

• توپ را فوت و هدایت کن!- این یک بازی گروهی و مفرح است و یک قانون دارد؛ توپ را فوت و هدایت کن تا داخل سبد بیفتد. از کودک بخواهید تا توپ سبک روی میز را طوری با فوت کردن هدایت کند تا درنهایت داخل سبدی که یک گوشه میز منتظر توپ است سقوط کند.

♦♦ نکته: این بازی فقط برای تقویت توجه کودکان نیست. بلکه باعث بهبود تنفس و کنترل دم و بازدهم آن‌ها هم می‌شود.

• یک، دو، سه…هپ!- از جمله بازی‌های واقعاً لذت‌بخش و نوستالژیک خیلی از ما بزرگ‌ترهاست که حالا باید جزوی از خاطرات نسل بعدی ما شود. با انتخاب یک عدد مشخص، هرزمان که یکی از بچه‌ها به مضرب آن عدد برسد، باید به جای عدد موردنظر بگوید « هپ».
• توپ دردسرساز- هیجان این بازی به‌مراتب بیشتر از دو بازی قبل است. این بازی بهتر است که سه‌نفره انجام شود با دو توپ زرد و قرمز. توپ اصلی قرمز است و توپ دردسرساز، زرد.

بچه‌ها توپ اصلی را بین هم پرتاب می‌کنند درحالی‌که این بین، یکی از آن‌ها توپ زرد را هم پرت می‌کند. نفری که توپ زرد را می‌گیرد بلافاصله باید آن را پس بدهد و مراقب باشد که توپ اصلی روی زمین نیفتد.

چرا این بازی اهمیت دارد؟ فعال‌سازی گیرنده‌های مغزی کودک از مهم‌ترین امتیازات این بازی است. او باید تابع قانون بازی فقط به موضوعی که مشخص شده دقت کند و مسائل فرعی باعث حواس‌پرتی‌اش نباشد.

تمرین ذهن آگاهی

از جمله اثرگذارترین روش‌های کاهش حواس‌پرتی در کودکان تشویق آن‌ها برای انجام یک روتین ذهن آگاهی است. برای او باید توضیح بدهیم که ذهن آگاهی  یعنی تمرکز در زمان حال، مثل خوردن یک بستنی خوشمزه و توجه نکردن به هیچ دیگر جز همان خوردنی لذیذ. یعنی درک حس قشنگ لیس زدن بستنی و شکستن روکش شکلاتی‌اش.

حالا او یاد گرفته که وقتی تمرکز پایینی دارد باید کار و درس را به مدت ۵-۶ دقیقه کنار بگذارد و با چند تنفس عمیق، تمرین ذهن آگاهی‌اش را شروع کند.

کودک می‌تواند در این فرایند آرام‌سازی از خودش بپرسد که چرا تمرکز ندارم و چه کار کنم تا دوباره حواسم جمع شود؟

یک موضوع هیجان انگیز

کمبود تمرکز گاهی به دلیل بی‌علاقگی کودک به کتاب یا تکلیفی است که باید انجام دهد. با احساس یا مشاهده این موقعیت بهتر است موضوع را عوض کنیم و مثلاً کتاب کار فعلی را با کتاب دیگری که می‌تواند در آن لحظه برایش جذاب‌تر باشد جایگزین کنیم.

نشستن روی صندلی‌های جلویی کلاس

با توضیح موقعیت برای معلم کودک، معلم متوجه شرایط او می‌شود و اقدامات لازم را برای کنترل حواس‌پرتی‌اش انجام می‌دهد. ازآنجایی‌که ماهیت کلاس با سروصدا گره خورده است، کودکی که دچار تمرکز پایین است بهتر است جلوتر از دیگران بنشیند تا زیر نظر معلم و دورتر از منبع سروصدا باشد که معمولاً انتهای کلاس بیشتر است.

لزومی ندارد در این مورد فقط با معلم یا بخش آموزش مدرسه هماهنگ کنیم. کافی است تا کودک شرایط خود را درک کند تا بدون ابهام، صندلی جلویی را برای نشستن انتخاب کند.

♦♦ نکته: شناسایی منابع مزاحمت‌آفرین با اشاره خود کودک و معلمش، نشستن کنار پنجره، دوستان پرحرف، صندلی خراب و شکسته، از جمله مهم‌ترین اقدامات است.

فضای اختصاصی برای درس خواندن

این فضای اختصاصی فقط نباید در خانه کودک فراهم شود. مهم‌ترین و طولانی‌ترین زمانی که کودک سپری می‌کند در فضای آموزشی بیرون خانه است. چه‌بهتر اگر این نکته در نظر  و فضای مناسب با وجود ابزار و تجهیزات آموزشی- سرگرمی کافی در نظر گرفته شود.

آموزش کودک برای مدیریت فضای آموزشی تا آنجا را هر از چند گاهی مرتب و تمیز کند از دیگر ترفندهای تقویت تمرکز در مدرسه اوست. تأثیر این آموزش در بلندمدت، عادت به یک نظم شخصی و به خاطر سپردن جای هر وسیله است.

کودک کم‌توجه چه زمانی کمک می‌خواهد؟

گاهی پیش می‌آید که کودکی مشکلات تمرکز و توجه جدی دارد و با دنبال کردن این راهکارها اتفاق مثبتی برای کاهش حواس‌پرتی او نمی‌افتد. راه‌حل مشخص است، او نیاز به کمک یک معلم، رفتارشناس و حتی روانشناس دارد.

یک سری پرچم‌های قرمز در این مسیر هستند مثل دردسرهای تمرکز برای انجام هر کاری که شکل مزمن و چندساله پیدا کرده و کاری می‌کند تا کودک حتی برای ۲-۳ دقیقه هم قدرت توجه کافی نداشته باشد. در چنین وضعیتی او نیاز به راهنمایی مداوم برای انجام فعالیتش دارد. او بدون مدیریت در تغییر مسیر از یک فعالیت به فعالیت دیگر تقریباً قادر به انجام هیچ کاری نیست و توانایی کنترل مختل‌کننده‌ها را ندارد.

شاید بهتر باشد در ادامه با یکی از شایع‌ترین مشکلات رفتاری در کودکان که نیاز به درمان و تحت نظر قرار گرفتن دارد بیشتر آشنا شویم.

اختلال ADHD در کودکان

اختلال نقص توجه یا کم‌توجهی ADHD از جمله شایع‌ترین اختلالات رفتاری برای شناسایی منابع کاهش حواس‌پرتی در کودکان است. نشانه‌هایی مثل کم‌توجهی، بیش‌فعالی یا محرک‌های دورکننده تمرکز در خلال انجام یک فعالیت از جمله مهم‌ترین نشانه‌های این اختلال است.

◄ کودک درگیر این اختلال:

• مرتب حرکت می‌کند و فعال است.
• بی‌قرار است و مدام در خود می‌پیچید.
• ظاهراً حرف‌های دیگران را گوش نمی‌دهد.
• نمی‌تواند بدون سروصدا بازی کند.
• پرحرف است.
• وسط حرف دیگران می‌پرد یا زیاد از حد کنجکاو است.
• به‌راحتی حواسش پرت می‌شود.
• کارها را نیمه‌تمام رها می‌کند.

تشخیص اختلال ADHD

تشخیص این اختلال با مشاهده یکی دو نشانه مشابه ممکن نیست. بنابراین بهترین کار کمک گرفتن از یک پزشک متخصص اطفال است.

متأسفانه آزمایش بالینی خاصی برای تشخیص این اختلال وجود ندارد. در عوض فرایندی شامل چندین مرحله از جمله گردآوری اطلاعات از منابع مختلف هست که به روشن‌تر شدن مسئله کمک خواهد کرد. در این مسیر همه افرادی که به نحوی با کودک در ارتباط هستند باید به ارزیابی هر چه‌بهتر رفتارهای او بپردازند و وقت و دقت کافی را کنار بگذارند.

سه پرسش تشخیصی زیر از جمله فرایندهای آغازین درمانی است:

♦ کودک شما چه نشانه‌هایی دارد؟

♦ از چه زمانی متوجه این نشانه‌ها شدید؟

♦ چطور این رفتار(ها) روی فرزند و سایر اعضای خانواده اثر می‌گذارند؟

پزشک متخصص با مشاهده شش یا بیشتر نشانه‌های خاص از عدم تمرکز یا بیش‌فعالی که در یک بازه زمانی منظم بیش از شش ماه اتفاق افتاده است، این اختلال را تشخیص می‌دهد. او همچنین رفتارهای کودک را با رفتارهای کودکان هم سن و سالش مقایسه و ارزیابی می‌کند.

مهم: تشخیص این اختلال در کودکان زیر ۵ سال بسیار سخت و بین سنین ۴-۱۸ سال نشانه‌های آن قابل‌مشاهده است. اگرچه در حدود ۱۲ سالگی، این نشانه‌ها شروع می‌شوند.

اما چرا تا قبل از پنج‌سالگی –سن پیش‌دبستانی-  امکان تشخیص علائم وجود ندارد؟ کودکان در سنین پیش‌دبستانی به‌سرعت و به‌راحتی تغییر می‌کنند و ثبات علائم تقریباً غیرممکن است و تقریباً بسیاری از کودکان در این بازه سنین نشانه‌هایی از ADHD را در موقعیت‌های مختلف بروز می‌دهند.

علائم مشابه اختلال کم‌توجهی یا حواس‌پرتی که ممکن است با علائم اصلی اشتباه گرفته شود به دلایل زیر شکل می‌گیرد:

• تغییرات ناگهانی در زندگی (جدایی پدرومادر، مرگ یکی از اعضای خانواده، نقل مکان)
• تشنج‌های تشخیص داده نشده
• اختلالات درمانی- پزشکی که روی عملکرد مغزی اثر می‌گذارد.
• اضطراب
• افسردگی
• اختلال شخصیت مرزی

سه نوع اختلال ADHD در کودکان

پیاده‌سازی راهکارهای کاهش حواس‌پرتی در کودکانی که از این اختلال رنج می‌برند سخت‌تر و پیچیده‌تر است به‌ویژه اگر نوع اختلال به‌درستی تشخیص داده نشود. نشانه‌هایی که تشخیص داده می‌شود معمولاً در سه ‌طبقه‌بندی قرار می‌گیرد:

◄ نوع بیش‌فعال/ تحریک‌پذیر- کودکانی که در این دسته قرار دارند با وجود رفتارهای تحریک‌پذیر و بیش‌فعال، در بیشتر مواقع می‌توانند توجه و تمرکز خود را حفظ کنند.

◄ نوع بی‌توجه – این دسته‌بندی تا پیش‌ازاین اختلال کمبود توجه ADD نام داشت. این کودکان اصولاً فعال نیستند. در فعالیت کلاسی یا سایر فعالیت‌های دیگر توجه و تمرکز خود را از دست نمی‌دهند. با این اوصاف، نشانه‌های اختلال در آن‌ها چندان چشمگیر نیست.

◄ نوع ترکیبی ( ترکیب دو نوع بالا)- این دسته از جمله شایع‌ترین نوع از انواع اختلال ADHD است.

درمان اختلال ADHD

فرایند درمان ممکن است شامل برنامه‌های آموزشی خاص، مداخلات روان‌شناختی و درمان دارویی باشد. نباید از نظر دور داشت که هرچه اطلاعات بیشتری در مورد این اختلال و روش‌های درمانی داشته باشیم، کمک بهتری به درمانگر برای درمان خواهیم کرد.

درمان‌های رفتارشناختی برای کودکان با اختلال  ADHD

این روش درمانی شامل ایجاد یک ساختار منسجم و منظم، تشویق به داشتن روتین روزانه و بیان شفاف خواسته‌ها و انتظارات برای کودک می‌شود. از دیگر درمان‌ها در این حوزه باید به موارد زیر اشاره کرد:

• آموزش مهارت‌های ارتباطی – اجتماعی– با فراگرفتن چنین آموزش‌هایی کودک می‌تواند ارتباطات اجتماعی خود را توسعه دهد و حفظ کند.
• آموزش مهارت‌ها به والدین و حمایت‌های گروهی– این روش مختص پدر و مادرهایی است که در تلاش کاهش حواس‌پرتی در کودکان با اختلال کم‌توجهی و بیش‌فعالی هستند.

بهترین روش درمانی برای کودک حواس‌پرت من چیست؟

درمان کلی از بین روش‌های درمانی نوشته شده برای هر کودک مبتلابه اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی وجود ندارد. این یعنی هر کودکی پیشینه فردی و نیازهای خاص خودش را دارد که برای تعیین درمان قطعاً باید این موضوع در نظر گرفته شود.

برای نمونه اگر کودک مبتلا نمی‌تواند ارتباط خوبی با درمان دارویی بگیرد بدون شک نتیجه معکوس منتظر درمانگر و والدین خواهد بود. از طرفی، کودکی که از اضطراب و افسردگی رنج می‌برد با درمان ترکیبی دارو و درمانگری رفتارشناختی ارتباط بسیار بهتری برقرار می‌کند.

فراموش نکنید که مجموعه ذهن کتابخانه پرباری را راه اندازی کرده است که در قفسه های مجازی آن، بی شمار کتاب صوتی در حوزه روانشناسی و سایر حوزه ها منتظر انتخاب شدن هستند! اما پیشنهاد میکنم پیش از انتخاب کتاب مورد علاقه تان، از دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن غافل نشوید.

پایان‌بخش

هر کودکی، تا پیش از نوجوانی، می‌تواند بهترین پیشینه روانی و یا برعکس را تجربه کند و به‌عنوان یک اندوخته معنوی بسیار ارزشمند آن را تا پایان عمر به همراه داشته باشد.

حال تصور کنید این گنجینه پنهان، با یک مشکل رفتاری در حال دست‌وپنجه نرم کردن باشد بی‌آنکه بداند چنین مسئله‌ای سلامت روانی و ارتباطات اجتماعی او را تحت تأثیر منفی قرار داده است. نقش پدر و مادر و هر فردی که به‌نوعی راهنما و آموزشگر اوست در این موقعیت بسیار تعیین‌کننده و پررنگ خواهد بود.

کودک یا بزرگسالی که از مشکل عدم تمرکز یا در حالت شدیدتر، اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی ADHD رنج می‌برد نیاز به توجه به‌مراتب بیشتری خواهد داشت. حضور و تلاش اطرافیان برای کاهش حواس‌پرتی در کودکان می‌تواند کمک بزرگی به کاهش و درنهایت بهبود شرایط آن‌ها کند.

منبع:

https://www.oxfordlearning.com/how-to-help-child-focus-in-school/

https://www.webmd.com/add-adhd/childhood-adhd/adhd-children

https://www.parents.com/kids/development/intellectual/how-to-improve-attention-spans/

https://b2n.ir/b50711

این نوشته کاهش حواس‌پرتی در کودکان چگونه بزرگسالی مثبتی به دنبال دارد! برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

استرس در کودکان و نوجوانان

برخلاف باور عموم، علائم استرس و اختلال اضطراب در کودکان و نوجوانان شایع است. به‌طوری‌که تخمین زده می‌شود بین ۱۰ تا ۲۰درصد کودکان در سنین مدرسه علائم اضطرابی را تجربه می‌کنند. مسئله قابل‌توجه و دارای اهمیت در این مورد، این است که شما به‌عنوان والدین یا یکی از اعضای خانواده، باید بتوانید به کودک در کنترل استرس کمک کنید. حمایت خانواده مهم‌ترین عامل در کنترل اضطراب کودکان است. در ادامه ۱۲ روش کاهش استرس در کودکان را با شما به اشتراک خواهم گذاشت.

یک؛ کودک را تشویق کنید که با ترس‌های خود روبه‌رو شود و از آن‌ها فرار نکند.

وقتی از موقعیتی می‌ترسیم، اولین واکنشمان فرار از آن موقعیت است. اما نکته مهمی که باید در نظر بگیرید این است که دور شدن و انکار شرایط استرس‌زا، به پایداری استرس کمک می‌کند. اما اگر به کودکتان یاد بدهید که با ترس‌های خود روبه‌رو شود، خواهد آموخت که اضطراب  خود را به‌مرور زمان به‌صورت طبیعی کاهش دهد.

حتماً می‌دانید که بدن نمی‌تواند به مدت طولانی اضطراب را تحمل کند. شما می‌توانید از همین واقعیت علمی به‌عنوان یک روش کاهش استرس در کودکان استفاده کنید. به کودکتان یاد بدهید که با واقعیت روبه‌رو شود و به او اطمینان بدهید که بدنش خودبه‌خود بعد از ۴۵ دقیقه آرام خواهد شد.

مقاله مرتبط: کنترل و مدیریت استرس

دو؛ به کودکتان یاد بدهید که هیچ‌کس کامل نیست

اکثر والدین دوست دارند کودکشان در همه مراحل زندگی و در هر کاری بی‌نقص و عالی باشند. اما یادشان می‌رود که کودکشان فقط یک بچه کوچک است و باید بچگی کند. سیستم آموزشی ما بر اساس نمرات و عملکرد پیش می‌رود، نه بر اساس مهارت‌ها و علایق کودکان. پس بیایید با انتظارات فراتر از عقل و توان کودک، شرایط را برای او بدتر نکنیم. به او بفهمانید که همه قرار نیست ۲۰ بگیرند. کاری کنید که او مشتاق یادگیری باشد. نه برای اینکه نمره خوبی به‌ دست بیاورد، بلکه به خاطر صرف یادگیری این کار را انجام دهد.

شاید مهم‌ترین روش کاهش استرس در کودکان در دوره مدرسه همین باشد. اینکه در کنار تشویق کودکان برای پیشرفت، او را همان‌طور که هست بپذیرید و برای اشتباهاتش به او سرکوفت نزنید. با این اشتباه والدین، معمولاً کودکان دچار اضطراب و سرخوردگی می‌شوند و توانایی‌هایشان بیشتر افت می‌کند.

سوم؛ روی نقاط قوت کودک متمرکز شوید

بسیاری از مواقع اضطراب باعث می‌شود که کودکان به‌جای دیدن نقاط قوتشان، به‌شدت به خود انتقادی رو بیاورند و خود را شخصی ضعیف و بدون توانایی ببینند. این مسئله خودبه‌خود به تولید استرس بیشتر منجر می‌شود. بسیار مهم است که در چنین شرایطی به کودکتان اطمینان خاطر بدهید و جنبه مثبت توانایی‌های او را یادآوری کنید. کودک شما نیاز دارد که از سمت والدین و معلم تشویق شود و نقاط مثبت استعدادهایش به او گوشزد شود.

برای مطالعه بیشتر: راهکارهای عملی و ثابت شده مدیریت استرس

چهارم؛ فعالیت‌های آرام‌بخش برنامه‌ریزی کنید

یک روش کاهش استرس در کودکان انجام فعالیت‌هایی است که می‌تواند به‌صورت مؤثر در آرام کردن اضطراب کودکان عمل کند. یادتان باشد که کودکان برای استراحت و بچگی کردن به زمان نیاز دارند. گاهی آن‌ها را آزاد بگذارید تا فعالیت‌های بچگانه و کارهایی که دوست دارند را انجام بدهند.

بعضی از والدین فکر می‌کنند که ورزش می‌تواند این نقش را برای کودکان بازی کند. اما گاهی ورزش هم جنبه یک فعالیت رسمی به خود می‌گیرد که در این صورت حتی می‌تواند منجر به افزایش استرس کودک شود. بگذارید کودک هر فعالیتی که دوست دارد را به‌قصد تفریح انجام دهد. بازی کردن با دوستان، نقاشی، مهمانی، یوگا، خمیربازی، گل بازی و… از محبوب‌ترین فعالیت‌های سرگرمی کودکان هستند و می‌توانند به‌صورت مؤثری آن‌ها را آرام کنند.

بیشتر بخوانید: با راهکارهای غلبه بر ترس آشنا شوید

پنجم؛ اتخاذ رویکرد رفتاری مراقبت از خود و تفکر مثبت به کودکان

فرزندان شما همان کاری را انجام می‌دهند که شما انجام می‌دهید می‌بیند. بنابراین اگر از موقعیت‌های تحریک‌کننده اضطراب و استرس دوری کنید، فرزندان شما هم چنین رفتاری را خواهند داشت. برعکس، اگر با ترس‌هایتان روبه‌رو شوید، کودکتان این سیگنال را دریافت خواهد کرد و یاد می‌گیرد که با ترس‌هایش روبه‌رو شود.

از خودتان مراقبت کنید و برای نیازهایتان زمان بگذارید تا فرزندتان هم یاد بگیرد که خود مراقبتی، بخش بزرگی از زندگی است. مثبت نگر باشید تا کودکتان هم جنبه‌های مثبتی زندگی را در نظر بگیرد. شما اولین و مهم‌ترین آموزش‌دهنده به کودکتان هستید. بنابراین برای مراقبت از کودکتان، باید اول به بهزیستی روانی و اندیشه‌ای خودتان اهمیت بدهید.

ششم، به رفتارهای شجاعانه فرزندانتان پاداش بدهید

یک روش مدیریت استرس در کودکان این است  که به آن‌ها در برابر استرس‌هایشان واکنش درستی نشان بدهید. اگر کودکتان از چیزی می‌ترسد، او را در آغوش بگیرید و سعی کنید از او حمایت کنید. اگر رفتار شجاعانه‌ای از خود نشان داد، با جایزه دادن به او، از او قدردانی کنید. این کار ابداً به معنای رشوه دادن به کودک نیست. بلکه زمانی که شما به رفتارهای مثبت کودکتان پاسخ درستی می‌دهید، او را بیشتر درگیر این رفتار خواهید کرد و او بیشتر این رفتار را تکرار خواهد کرد.

هفتم؛ به او در تنظیم خواب کمک کنید

خواب کافی، تأثیر مستقیمی در کنترل سطح استرس و اضطراب دارد. برای آنکه بتوانید به‌درستی فرآیند کنترل استرس کودکتان را مدیریت کنید، باید ساعت خواب مشخصی را برای او در نظر بگیرید. قوانین خواب او را حتی در روزهای تعطیل هم اجرا کنید و در این رابطه کمی سختگیرانه عمل کنید.

یکی از کارهای مثبتی که می‌توانید انجام دهید، اختصاص زمان ۳۰ تا ۴۵ دقیقه‌ای برای گذار از بیداری به خواب است. این زمان به او کمک می‌کند با آرامش بیشتری وارد تختخواب شود و بهتر بخوابد. این روتین شبانه می‌تواند شامل تمیزکاری تا خواندن کتاب و قصه باشد.

هشتم؛ کودکتان را تشویق کنید تا استرس خود را ابراز کند

یکی دیگر از کارهای مؤثری که می‌توانید به‌عنوان روش کاهش استرس در کودکان انجام بدهید، تشویق او به ابراز احساس خود است. کودک شما نباید از اینکه نسبت به مسئله‌ای حساس است و باعث تحریک استرسش می‌شود، خجالت بکشد. دقت کنید که برخورد شما با استرس کودک در این مواقع بسیار مهم و تعیین‌کننده است.

اگر کودکتان به شما می‌گوید که استرس دارد و ترسیده‌ است، نگویید که نه! تو خوبی و مشکلی نداری. این جملات به فرزندتان کمک نخواهد کرد و حتی تأثیر عکس خواهد داشت. کودکتان در چنین وضعیتی حس خواهد کرد که شما او را درک نمی‌کنید. سعی کنید احساسش را تائید کنید و به او اطمینان بدهید که افراد زیادی مانند او در موقعیت‌های مشابه ترسیده‌اند. با او از تجربیاتتان در این زمینه و احساستان صحبت کنید.

شاید خواندن این مقاله برای شما جالب باشد: مقابله با شرایط پر استرس

نهم؛ به فرزندتان کمک کنید تا مشکلش را حل کند

هنگامی‌که احساس کودکتان را تائید کردید و ثابت کردید که تجربه او را درک می‌کنید و به او گوش می‌دهید، نوبت به کمک می‌رسد. به فرزندتان کمک کنید تا مشکلش را حل کند. سعی کنید به او راه‌حل‌هایی برای کنترل این مشکل ارائه دهید یا از میان راه‌حل‌هایی که به ذهنش می‌رسد، بهترین روش را به او پیشنهاد بدهید.

دهم؛ آرام باشید

کودکان برای برآورد واکنش والدین نسبت به موقعیت‌های مختلف، به‌شدت رفتارهای آن‌های را تحت کنترل دارند. آن‌ها به شما نگاه می‌کنند و از شما یاد می‌گیرند. حتماً تجربه کرده‌اید که کودکتان در موقعیت‌هایی که شما مضطرب می‌شوید، گریه می‌کند و می‌ترسد. درواقع کودک آیینه تمام نمای شماست. همان‌طور که قبلاً هم اشاره کردم، یک روش کاهش استرس در کودکان این است که خودتان را کنترل کنید تا ترستان به کودک منتقل نشود.

حتی اگر ترسیده‌اید و اضطراب دارید، آن را ابراز نکنید و روی کنترل حرکاتتان متمرکز شوید تا کودک متوجه ترس شما نشود. سعی کنید تنفستان را آرام کنید و شمرده صحبت کنید. کودکی که از قوی بودن والدین مطمئن شود، ترس کمتری را تجربه خواهد کرد.

بیشتر بخوانید: پنج راه جلوگیری از افسردگی ناشی از استرس

یازدهم؛ با کودکتان تمرینات آرام‌کننده انجام دهید

گاهی انجام تمرینات آرام‌بخش، یک روش کاهش استرس در کودکان است و لازم است که آن‌ها را انجام دهند تا آرامششان را به دست بیاورند. یکی از ساده‌ترین تمریناتی که می‌توانید دراین‌باره انجام بدهید این است که از کودکتان بخواهید چند نفس عمیق بکشد. همزمان خودتان هم این تمرین را انجام دهید و با او مشارکت کنید.

دوازدهم؛ هرگز تسلیم نشوید

مبارزه با استرس و اضطراب، پروسه سخت و زمان‌بری است. گاهی اضطراب می‌تواند مزمن باشد و دلایل آن در طول زمان عوض خواهد شد. شاید گاهی خیال کنید که در مبارزه‌ای دائمی برای خاموش کردن آتش زیر خاکستر هستید. آتشی که هر بار شعله می‌کشد. اما اگر صبر داشته باشید و تکنیک‌های کنترل استرس را با کودکتان اجرا کنید، کودکتان یاد خواهد گرفت که با استرسش کنار بیاید و سطح آن را کاهش دهد. تکرار مهم‌ترین نکته‌ای است که باید آن را به یاد بیاورید. پس تکرار کنید و صبور باشید.

این نوشته با دوازده روش کاهش استرس در کودکان آشنا شوید برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.