حالا این فرد دشوار می‌تواند سرپرست بخش باشد، وقت‌های دیگر همکار و بعضی‌اوقات هم آدم‌های دیگری خارج از محیط کار. البته خانواده را اصلاً نمی‌شود نادیده گرفت. احتمالاً، باوجود خبرهای حیرت‌انگیزی که اخیراً در مورد خانواده‌ها و دردسرهایی که والدین برای فرزندان و برعکس می‌سازند، دیگر آماده پذیرش این واقعیت هستید که ارتباط با افراد خاص خانواده هم به‌تازگی ازجمله چالش‌های زندگی اجتماعی به‌حساب می‌آید.

چرا ارتباط با افراد دشوار پیچیده است؟

شاید نتوانیم در مسیر زندگی جواب سرراست و قانع‌کننده‌ای برای این سؤال ساده پیدا کنیم؛ اما می‌توان به بی‌شمار تفاوتی که بین آدم‌ها وجود دارد اشاره کرد تا کمی از سردرگمی ناشی از این پیچیدگی کم شود. حتی ممکن است شما که خواننده این مقاله هستید جزو همان افراد دشوار باشید و به‌راحتی تأیید کنید که «حیرت‌آور است که می‌توانیم تا این اندازه تفاوت‌های شخصیتی داشته باشیم ولی در کنار هم زندگی کنیم و ارتباط مؤثر با دیگران داشته باشیم.»

۷  راهکار ارتباط با افراد دشوار را تمرین کنیم

اما چرا خودمان را اذیت کنیم؟! به جای اینکه با خودمان و دیگران کلنجار برویم که چرا ارتباط با افراد خاص، پیچیده است شاید بهتر باشد که روی روش‌های کنترل روابطمان با دیگران تمرکز کنیم. در ادامه قصد دارم هفت راهکار ارتباطی برای تعامل با این دسته از افراد را به شما معرفی کنم.

قلب مهربان خود را هدیه کن

ارتباط با این افراد و انتظار واکنش درست در همان لحظه چندان هم ساده نیست. بله، من این موضوع را می‌فهمم. درست مثل لحظه‌ای که کسی به شما حمله می‌کند و اولین واکنش شما، دفاع است. من بارها در چنین موقعیتی بودم و هنوز هم تا زمانی که نتوانم آرامشم را حفظ کنم و آن دکمه لعنتی pause را فشار بدهم، خودم را گرفتار می‌کنم.

اما اجازه بدهید از تجربه خودم برایتان بنویسم. بااینکه آدم جدی و سختگیری در موقعیت‌های ارتباطی هستم، اما دانستم که مهربانی زیاد با افراد دشوار خیلی بیشتر از سرسختی می‌تواند معجزه کند.

مهربانی زیاد با این افراد وضعیت را تعدیل می‌کند تا جایی‌که شما به خواسته‌تان می‌رسید. پس عجیب نیست که اولین تکنیک ارتباط با افراد دشوار، مهربانی کردن است!

همدلی از هم‌زبانی بهتر است

حتماً شنیده‌اید یا تجربه همدلی با دیگران را داشته‌اید وقتی خودتان در حال سروکله زدن با مشکلات شخصی بودید؛ من این اخلاق را تحسین می‌کنم. اخلاق کنار گذاشتن موقت مشکلات و توجه به غم دیگران.

نکته‌ای که باید همیشه به خاطر بسپاریم این است؛ ما نمی‌دانیم مردم دقیقاً چه غمی دارند یا با چه مشکلاتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. وقتی ارتباط با فردی پیچیده‌ای را شروع می‌کنیم، فقط کافی است کمی به این فکر کنیم که شاید او این روزها درگیر مشکل خاصی است یا دردسری را دارد از سر می‌گذراند که قطعاً اگر متوجه آن شویم دوست نداریم بخشی از دردسر باشیم.

تجربه به من و قطعاً بسیاری از شما ثابت کرده است همدلی با کسی که دچار سختی شده باعث می‌شود واکنش مثبتی از او دریافت کنیم. نقطه مقابل هستند افرادی که هیچ توجهی به رنج و سختی دیگران ندارند و به‌قول‌معروف سرشان را مثل کبک زیر برف کرده‌اند. شاید بد نباشد این تکنیک را فراموش نکنیم.

بیا نقاط مشترکمان را پیدا کنیم

وقتی برای اولین بار با کسی (کسانی) معاشرت می‌کنید، اگر نقطه مشترکی بین خودتان پیدا کنید بدون شک آن ارتباط شکل بهتر و صمیمانه‌تری به خودش می‌گیرد. شاید این اتفاق کمی سخت پیش بیاید ولی وقتی آن را تجربه می‌کنیم شیفته احساس تعلقی می‌شویم که به آن فرد یا گروه داریم.

احساس نزدیکی یا خویشاوندی با دیگران، در این روزهای جداکننده آدم‌ها از هم، حس زیبایی است که در ارتباط با افراد دشوار بیشتر خودش را نشان می‌دهد. فراموش نکنید که پیدا کردن نقاط اشتراک کمک می‌کند تا ارتباط با چنین افرادی روند متعادل و طولانی‌تری داشته باشد.

خونسرد باش

بعضی روزهای کاری هستند که خیلی از ما را تا حد برافروختگی صورت، عصبی می‌کنند چون همکاری داریم که به‌خوبی می‌داند چطور آستانه تحمل ما را به صفر برساند. تصور کنید چنین موقعیتی در ارتباط با یکی از همکاران پیچیده شما پیش بیاید. شما به‌صورت نامحسوس متوجه می‌شوید که او مثلاً با ارسال یک ایمیل قصد پیچیده‌تر کردن اوضاع را دارد.

تجربه به من می‌گوید، از امتیاز ارتباط ایمیلی استفاده و کمی در پاسخ دادن به همکار دشوار تأخیر ایجاد کنم. بدین‌صورت اوضاع بدتر از چیزی که فعلاً در آن گیر افتاده‌ام نمی‌شود!

کنترل به‌موقع

هرچه تجربه زیستن بیشتر و گاهی عمیق‌تری داشته باشیم، کنترل کردن و نکردن بسیاری از مسائل برایمان ممکن می‌شود. خردمندانه این است که روی چیزی که می‌توانیم کنترل کنیم تمرکز بدهیم.

قدرت کنترل در ارتباط با افراد دشوار بیشتر خودش را نشان می‌دهد. شاید اگر به جای چنین فردی، آدم آسان‌تری روبه‌روی ما قرار می‌گرفت مجبور نمی‌شدیم چیزی را کنترل کنیم.

اجازه بدهید از تجربه کاری خودم بیشتر برایتان بنویسم. چند سال پیش با تیمی کار می‌کردم که یکی از اعضای آن آدم جالبی نبود. نمی‌توانستیم ارتباط کاری خوبی باهم داشته باشیم و هرزمان که می‌توانست در مورد کار موردنظر پاسخگو باشد یا خیلی دیر اقدام می‌کرد یا اصلاً توجهی نمی‌کرد. بعد از مدتی، انتخاب کردم تا کارهای موردنظر را با کمک افراد دیگری پیش ببرم. من فقط موقعیت دشوار را دور زدم!

بخش بزرگی از روابط من با افراد دشوار شکل می‌گیرد. آنچه را که می‌توانیم، به‌موقع و به‌اندازه کنترل کنیم!

نگاهی به خودت بینداز!

این احتمال برای همه ما وجود دارد که کمترین اهمیت را به بازنگری فردی (درون) اختصاص بدهیم. چراکه بیشترین توجه و تمرکز ما به بیرون است. تابه‌حال موقعیتی برایتان پیش‌آمده که به خاطر انجام آن، ارتباط شما با دیگران سخت‌تر از حد لازم شده باشد؟

برای نمونه؛ یکی از روزهاست و من خوش‌اخلاق هستم. ارتباطی که با دیگران دارم مثل هرروز و کلی است. با همه خوب و عادی‌ام. اما گاهی اوقات پیش می‌آید که ذهن بسیاری درگیری دارم و برای حل مسئله راهکار پیدا می‌کنم. این حالت حتی در ارتباط و گفت‌وگو با دیگران هم حفظ می‌شود.

به من یاد داده‌اند که وقتی بیشترین وقت را درون خودم باشم، می‌توانم مهربان‌تر و کم‌حرف‌تر به نظر برسم ضمن اینکه با دیگران هم ارتباطم را حفظ کنم. در این مثال، واکنش‌های کوتاه و لبخندهای گذرای من باعث می‌شود تا فرد دشواری به نظر برسم که حتی بیشتر از آن آدمی غمگین هستم.

شاید بهتر باشد پیش از ارتباط با افراد دشوار، نگاهی به خودمان بیندازیم و موقعیت‌های مشابه را ارزیابی کنیم.

کنترل ترس از مشکل

این آخرین تکنیک، ازجمله بهترین راهکارهای ارتباط با افراد دشوار است . بسیاری از ما از مشکل فراری هستیم و همین هراس و خودداری کاری می‌کند تا افراد پیچیده دور و اطراف ما بیشتر شوند یا حتی خودمان فرد سختی به نظر بیاییم.

البته که ارتباط با چنین افرادی یک چالش حساب می‌شود ولی اگر در قدم اول به نفع خودتان ایستادگی نکنید و مرزکشی نداشته باشید، این ارتباط حتی بدتر هم می‌شود. بهتر است پیش از آنکه فرد پیچیده‌ای به شما بی‌احترامی کند، خودتان هوای خود را داشته باشید.

البته نباید دچار سوءتفاهم شویم. منظور من شروع درگیری نیست. قصد من این است که وقتی فرد مشکل‌داری با ما رفتار نامناسبی دارد، از مشکل نترسیم. بسیاری از ما گاهی خودمان را در موقعیتی قرار می‌دهیم که دیگران با ما رفتار درستی نداشته باشند. چرا؟ چون به‌موقع برای خودمان ایستادگی نمی‌کنیم.

** نکته: مشکل به‌خودی‌خود بد نیست. در بسیاری از موارد اتفاقاً خوب است چون کمک می‌کند هدف به نتیجه درستی برسد. به عبارتی بیاموزیم که چگونه مشکلات را تبدیل به فرصت کنیم.

۴ دسته‌بندی در ارتباط با افراد دشوار

گاهی اوقات در موقعیت ویژه‌ای قرار می‌گیریم که کاملاً احساس می‌کنیم طرف مقابل ما نه به‌ اندازه ما آرام و خونسرد است و نه اهل تعامل دوستانه و طولانی‌مدت. چنین ارتباطی قطعاً چالش‌برانگیز است مخصوصاً اگر ناچار باشیم آن را ادامه بدهیم. در ادامه قصد دارم با تکیه‌بر شخصیت شناسی افراد، چهار دسته‌بندی رایج از افراد سخت را معرفی کنیم. شاید شما هم تجربه‌ای در این مورد داشته باشید!

او همیشه حق را به خودش می‌دهد

بهتر است پیش از ارتباط با چنین فردی فاکتورهای تعیین‌کننده «محق بودن» را بدانیم تا وقتی در این موقعیت قرار گرفتیم محق بودن یا نبودن او را تشخیص بدهیم.

• مدارک و استدلال (اطلاعاتی که درستی حرف و رفتار او را تأیید می‌کند)
• واقعیت (حرف او واقعیت دارد یا صرفاً یک نظر شخصی است؟)
• تعصبات شخصی احتمالی (چه مواردی ممکن است روی قضاوت من/ او تأثیر بگذارد؟)
• آیا تمایلی به بحث و گفت‌وگو با شما دارد؟ درصورتی‌که جواب منفی است از خودتان بپرسید می‌ارزد که وقت و انرژی خود را صرف همراهی با چنین فردی کنید؟

◄ همچنین، بدانید که چه زمانی کنار بکشید:

• او فرصتی برای بیان دیدگاه شخصی به شما نمی‌دهد و بیشتر از شما حرف می‌زند.
• مدرکی برای درستی حرف‌هایش ندارد و احساس می‌کند درست می‌گوید «چون همین‌طور است.»
• رویکرد خود را با خشونت بیان می‌کند و همین باعث می‌شود شما تحت‌فشار قرار بگیرید.

مهم: ارتباط با افراد دشوار نوعی ارتباط مخرب است. در چنین موقعیتی سلامت روانی خودتان را در اولویت قرار دهید.

او از مکالمات تنش پذیر و سخت بیزار است

دلایل بیزاری او را بشناسید:

• عامل بیرونی. موضوعی نبوده است که در دوران رشد با آن آشنا شده باشد.
• کمبود تمرین. همه ما برای ماهرشدن در هر رفتار آگاهانه قطعاً نیاز به تمرین داریم.
• از اینکه فرد آسیب‌پذیری باشند احساس امنیت نمی‌کنند و همین موضوع آن‌ها را می‌ترساند.
• برای او توضیح بدهید که چرا می‌خواهید آن جنبه آسیب‌پذیرش را ببینید. چه ارزشی برای شما دارد؟ آیا می‌خواهید ارتباط معنادار عمیق‌تری با او داشته باشید یا قصد حمایت از او را در موقعیت‌های سخت دارید؟
• فضای امنی برایش فراهم کنید. حتی می‌توانید بپرسید کجا دوست دارد باشد؛ یک محیط آشنا، جایی که غریبه‌ای دیده نشود، همراه با یک نوشیدنی دل‌چسب.
• با کنجکاوی خوشایندی ارتباط برقرار کنید؛ یک شنونده فعال باشید، همدلی خودتان را نشان بدهید و بدین ترتیب او هم بیشتر برای پذیرش ارتباط با شما تمایل نشان می‌دهد. درحالی‌که اگر مسلسل‌وار سؤال بپرسید فوری جلوی شما گارد می‌گیرد.

شما هم نشان بدهید که آدم آسیب‌پذیری هستید. بهتر است به خاطر بسپاریم آسیب‌پذیر بودن برای خیلی از ما یک ویژگی شخصیتی ناراحت‌کننده است. درحالی‌که وقتی با یک چنین ویژگی در طرف مقابل روبه‌رو شوند حس امنیت، اعتماد و پذیرش می‌کنند.

او خیلی شکننده و مضطرب است

زمان مناسبی را که هردو حالتان خوب باشد برای گفت‌وگو تعیین کنید. مراقب باشید وقت دیدار خودتان را با این فرد با گفتن «باید باهم حرف بزنیم» یا «بعداً میخوام صحبت کنم» تنظیم نکنید! این جملات بار اضطراب آفرین بالایی دارند. در عوض برای دیدار به یک توافق دوطرفه در فضایی دوستانه برسید.

اگر قرار است موضوع مهمی را با او در میان بگذارید بهتر است اول حس دوست‌داشتنی بودن و امنیت را در او ایجاد کنید. به او یادآوری کنید که برایتان اهمیت دارد. به کشمکش‌هایی که درگیرش هستند احترام بگذارید و برای رشد و بهترشدن هدایتشان کنید.

به کلماتی که استفاده می‌کنید دقت کنید و با ادبیات خشن یا متهم کننده برخورد نداشته باشید. پیشنهاد می‌کنم کلمات احساسی مثل «طردشده» یا «ضربه خورده» را به زبان نیاورید. این لغات اثر بیرونی مستقیمی روی فرد می‌گذارند. بهترین انتخاب در ارتباط با افراد دشوار با این ویژگی به کار بردن واژه‌های ملایم‌تری مثل «غمگین»، «هراسان» یا «عصبانی» است تجربه احساسی‌تان را به‌طور کامل و واقعی نشان می‌دهد.

بد نیست اگر قالب مثبتی برای حرف‌ها و منظورتان انتخاب کنید. برای نمونه؛ موضوع گفت‌وگوی شما در مورد کارهای خانه است و اینکه هیچ کمکی به شما نمی‌کند. انتخاب شما کدام جمله است؟

• اصلاً در کارهای خانه به من کمک نمی‌کنی و من واقعاً دست‌ تنها هستم.
• تازگی خیلی احساس دست‌ تنها بودن در انجام کارهای خانه می‌کنم. اگر بتونیم کارهای خونه رو تقسیم کنیم واقعاً عالی میشه. تا اونجایی که یادمه توی جاروکشیدن خیلی دقت به خرج میدی.

** بسیار مهم: فقط به این دلیل که طرف مقابل شما آدم شکننده و پراسترسی است به معنی این نیست که او را وارد هیچ بحث و چالشی نکنید. کافی است فراموش نکنید «شما هم حدومرزهایی دارید.»

او به‌سرعت عصبانی می‌شود و خشونت نشان می‌دهد

برای ارتباط با چنین فردی باید هردو خونسرد و در حالت خوبی باشید. پس جایی را انتخاب کنید که در مدت مکالمه حواستان پرت نشود یا شخص سومی میان حرفتان نپرد. اینکه کسی عصبانی می‌شود انتخاب اوست نه رفتار شما.

به جای اینکه واکنش نشان بدهید و برای کنترل خشم او تلاش کنید بهترین کار « پاسخ دادن» است. این یعنی رفتاری که دوست دارید دیگران با شما داشته باشند. خیلی مراقب موقعیت‌ها و مکالماتی باشید که به جای پاسخ، واکنش نشان داده‌اید. و البته واکنش هوشمندانه، آرام و درست هم در جای خود کمک می‌کند تا جلوی تشدید وضعیت مقابل فرد عصبانی را بگیرید.

حرف دل او را بشنوید. پیشنهاد می‌کنم با دوباره گفتن آنچه بیان کردند همراهی خودتان را نشان بدهید. برای نمونه؛ «به حرفهات گوش دادم. من متوجه شدم که میخوای بگی…درسته؟»

فضا برای عصبانی شدن او بدهید. اگر عصبانی شدن طرف مقابل اجتناب‌ناپذیر است و او باید آن را بروز بدهد مقاومت نکنید. کمی عقب‌نشینی کنید و اجازه بدهید این اتفاق بیفتد. شاید عاقلانه این است که در فرصت دیگری باهم حرف بزنید.

اجازه بی‌احترامی به او ندهید. اگر شاهد رفتار توهین‌آمیز یا تحقیر کردن هستید خیلی روراست و شفاف مرزکشی کنید تا بداند چنین رفتاری اصلاً برازنده نیست. حتی اگر احساس ناامنی کردید، محیط را ترک کنید.

◄ اگر رفتار خشونت‌آمیز طرف مقابل باعث آسیب جسمی می‌شود و تهدیدآمیز است بدون فوت وقت با شماره اورژانس اجتماعی ۱۲۳ تماس بگیرید.

آیا من در فهرست افراد دشوار برای ارتباط هستم؟

اگر احساس می‌کنید هر بخش از توضیحات بالا در مورد شما درست است و در حال مرور تجربیات خودتان هستید اجازه بدهید اول به شما یک تبریک جانانه بگویم که در قدم اول با خودتان صادقانه روبه‌رو شدید. اما اگر در این مورد هنوز تردید دارید و نمی‌دانید چقدر جزو افراد دشوار هستید شاید بهتر باشد نشانه‌های زیر را به خاطر بسپارید.

• من به‌سختی به حرف دیگران گوش می‌دهم. آدم غیر منعطف با نظرات سرسخت هستم.
• خیلی سریع انتقاد می‌کنم.
• جنبه‌های تاریک و منفی نظرات بیشتر در نظرم می‌آید.
• دیگران به‌سادگی من را تحریک می‌کنند.
• صبر و تحمل کمی دارم.
• همیشه و همه‌جا اهل رقابت جدی هستم.
• شیفته نظرات و باورهای خودم هستم.

چگونه از این فهرست بیرون بیایم؟

اگر تصمیم جدی برای خروج از این فهرست عجیب و ناراحت‌کننده دارید پیشنهاد می‌کنم برای تغییر، چند تمرین زیر را به خاطر بسپارید:

شروع تغییر: بشناس و کنترل کن!

برای عملی شدن خواسته‌ای که دارید، اولین قدم شناسایی تعیین این واقعیت است که «من بخشی از مشکل هستم». در قدم بعدی باید بخواهید که تغییر کنید.

اما موارد زیر نشان می‌دهد که دوست دارید چه تغییری در شما اتفاق بیفتد:

• دوست دارم روابط محکم و عمیق‌تری داشته باشم.
• دوست دارم مورد تأیید باشم/ مورداحترام باشم/ تحسین شوم.
• دوست دارم قدرت کنترل بیشتری روی احساساتم داشته باشم.

قدم اول: تمرکز روی رابطه نه نظرات

پژوهشی که دانشگاه هاروارد با مشارکت ۷۲۴ نفر طی ۷۵ سال انجام داد نشان می‌دهد که کلید عملکرد مفید بلندمدت، رابطه است. به‌عبارت‌دیگر کیفیت زندگی ما، عاطفی، جسمی و ذهنی، مستقیماً تحت تأثیر کیفیت روابط ما قرار دارد.

چه تجربه‌ای گران‌بهاتر از این‌که ارتباط بیشتری با دیگران داشته باشیم صرفاً برای اینکه با جهان آن‌ها و ایدئولوژی که دارند آشنایی بهتری پیدا کنیم.  پوشیدن لباس شنونده فعال و تقویت حس همدلی با تحکیم همین روابط اتفاق می‌افتد بی‌آنکه بخواهیم حساسیت بیشتری روی نظرات آن‌ها داشته باشیم و در مورد درستی یا نادرستی حرف‌هایشان نظر بدهیم.

مهم: حفظ ارتباط با احترام به باورها و نظرات دیگران قدم دوم برای تغییر از یک فرد دشوار به فردی عادی است.

هم‌کیشان خودت را پیدا کن

اگر موقعیتی که در حال حاضر در آن هستید برایتان آزاردهنده نیست و فقط دوست دارید شکل بهتری به دایره روابط خود بدهید، پیدا کردن هم فرکانس‌هایی که تفاوت چندانی با افکار و دنیای شما نداشته باشند، اگرچه سخت است، جواب می‌دهد.

کافی است ویژگی‌های شخصیتی بارز خودتان را پیدا کنید و ببینید در دایره روابط فعلی شما چه افرادی به شما نزدیک‌تر هستند. ارتباط با افراد دشوار شاید سخت و کلافه کننده باشد ولی وقتی یک گروه باشید، آرامش بیشتری دارید و دیگر لازم نیست خودتان را برای دیگران توضیح بدهید یا نگران قضاوت آن‌ها باشید.

اگر مثل من یک عشق سفر درون‌گرای سخت‌گیر جدی احساساتی اهل فیلم و سریال و سکوت هستید حتماً زیر این مقاله کامنت بگذارید! حتی میتوانید با دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن برای من بنویسید از کدام کتاب صوتی مجموعه، برای بهبود روابط خود بیشتر خوشتان آمده است.

سخن پایانی

اگر روزهایی را می‌گذرانید که ارتباط با افراد دشوار بیشتر از قبل شده است بد نیست اول‌ از همه از خودتان بپرسید «من خودم آدم سختی هستم؟». سخت بودن یعنی متفاوت و گاهی پیچیده بودن و این یعنی تفاوت و تضاد.

تفاوت‌ها و تضادها بی‌دلیل اتفاق نمی‌افتند و هرکسی سفر قهرمانی خودش را طی کرده یا آماده انجام آن می‌شود؛ پس ارتباط با چنین افرادی یک فرصت عالی برای محک زدن خودمان و درک دنیای آن‌هاست. برای ارتباط با پیچیدگی‌ها و عجایب نیازمندیم تا:

کمی بیشتر صبور باشیم.

کمی بیشتر همدلی کنیم.

کمی بیشتر خیال‌باف باشیم.

کمی بیشتر زندگی کنیم.

کمی بیشتر در جست‌وجوی معنا باشیم.

سر من از ناله من دور نیست

لیک عقل و هوش را آن نور نیست

منبع:

https://www.theindigoproject.com.au/communicating-with-difficult-people-a-how-to-guide/

https://medium.com/swlh/how-to-work-with-difficult-people-when-youre-the-difficult-person-313dc55004a

https://www.lifehack.org/articles/communication/how-deal-with-difficult-people.html

این نوشته ارتباط با افراد دشوار تا چه اندازه برای ما مهم و تأثیرگذار است؟ برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

شاید بازخورد مفید effective feedback دادن به کسی احساس خوبی در شما ایجاد کند و در نظر طرف مقابل شخصیت دلسوز و مثبتی جلوه کنید ولی قرار هم نیست این خصلت را در رزومه اضافه یا حتی در یک ملاقات دونفره به آن اشاره‌کنید. اما فراموش نکنید که بهره‌مندی از چنین مهارتی، چه در زندگی کاری و چه فردی، و آگاهی از بایدها و نبایدها در تعاملات انسانی یک موفقیت تضمین‌شده را برایتان به ارمغان می‌آورد.

بازخورد دادن زمانی مفید و تأثیرگذار خواهد بود که «چگونه گفتن» آن را بدانیم تا باوجود آن کمک کنیم فرد دریافت‌کننده در کاری که انجام می‌دهد بهتر باشد و در نهایت بهترین خودش را نشان بدهد. این اصل مهم را بسیاری از دانشمندان رفتارشناس از جمله آیلت فیشباخ Ayelet Fishbach پرفسور علم رفتارشناسی و بازاریابی مدرسه کسب‌وکار بوث Booth در دانشگاه شیکاگو تأکید کرده است. تمرکز اصلی پژوهش‌های خانم فیشباخ روی نظم فردی  self-regulation، هدفمند بودن و انگیزه است.

شخصاً، مخصوصاً در چند سال اخیر که تغییرات جدی‌تری در زندگی شخصی و حرفه‌ای‌ام به وجود آوردم، مشتاق حضور افرادی در اطرافم هستم که بتوانم دیدگاه آن‌ها را به‌عنوان یک بازخورد مؤثر و نه لزوماً مثبت پذیرا باشم. به لطف چنین افرادی می‌توانم وضعیت فعلی خود را بهتر ارزیابی کنم که این، در مورد شغل من بیشتر اهمیت دارد.

همه ما دنبال یک معیار اندازه‌گیری هستم. چون میدانیم که نمی‌شود به‌تنهایی مسیر را طی کرد.

◄ یادآوری می‌کنم که

بازخورد به‌موقع و تأثیرگذار در محل کار یا به‌ طور کلی زندگی حرفه‌ای بهترین فرصت و امکان بهتر شدن را به یکدیگر می‌دهد تا از هوش خود کمک بگیرند و تشخیص بدهند «چطور می‌توانم این کار را درست‌تر انجام بدهم؟» این موضوع در زندگی شخصی هم تأیید می‌شود. بازخورد درست احتمال روبه‌رو شدن به‌جا و به‌موقع با دست‌اندازهای زندگی را قبل از اینکه تبدیل به هیولاهای بزرگ‌تری شوند برای ما فراهم می‌کند.

خانم کیم اسکات Kim Scott- نویسنده کتاب «صداقت افراطی: رئیس خشمگین ولی انسان باش» Radical Candor: Be a Kickass Boss without Losing your Humanity ، این کتاب هنوز وارد بازار نشر ایران نشده است، و توسعه‌دهنده برنامه‌های مدیریتی برای شرکت‌های مهمی چون Apple، دراپ باکس  Dropbox، توییتر و دیگر شرکت‌های حوزه فناوری همچنین اضافه می‌کند که اگرچه بازخورد مؤثر از ضروریات زندگی امروز است ولی انجام آن‌هم چندان خوشایند نیست.

یکی از آموزه‌های عجیبی که بسیاری از پدران و مادران در ذهن و روان ما نهادینه کردند پذیرش این قانون بود که «اگه نمی‌تونی حرف خوبی بزنی پس اصلاً حرف نزن.» و خانم اسکات هم تأیید می‌کند که یاد نگرفتن و کنار گذاشتن چنین آموزشی واقعاً سخت است!

در مقام یک مدیر، سرپرست و در مقیاس بزرگ‌تر عضوی از خانواده، دوست و هم‌وطن بهتر است به خاطر بسپارید که:

وظیفه شما، دادن بازخورد مؤثر و به‌موقع به عزیزانتان است. این فرایند را جزوی از ارتباط سالم بدانید.

بازخورد مؤثر فراتر از نقد کردن است

بازخورد (وقتی اثرگذار و سازنده باشد) هم‌معنی تحسین و تشویق و هم انتقاد را در خودش جای‌ داده است. بد نیست با یک مثال ساده از دل‌ زندگی روزانه خودمان ادامه بدهم؛ خاراندن پشت.

اگر کسی پشت شمارا می‌خاراند باید دو کلمه را زیاد تکرار کنید «آره آره! همونجاست» یا «نه نه! برو پایین‌تر» چون غیر از این اگر باشد، بدون دانستن نقطه دقیق خارش، خاراندن پشت شما بیشتر شبیه یک خوش‌شانسی ساده‌لوحانه است.

پس ملاحظه می‌کنید که این تعریف «تشویق بعلاوه انتقاد» برای بازخوردی که می‌دهیم کاربرد دارد و فرقی ندارد چه موقعیتی را برای انجام آن در نظر بگیریم. به‌هرحال هر موقعیتی یک بالاتر، پایین‌تر، برو سمت راست، بیا سمت چپ دارد که شناسایی آن لازم است!

تحسین و انتقاد: دو روی سکه بازخورد مؤثر

روی دیگر سکه بازخورد اثربخش این است که تشویق و انتقادی که برای فرد در نظر گرفته می‌شود باید در زمانی واحد دو کار را انجام دهد؛ فردی که تحسین می‌شود برای ما مهم است و از طرف دیگر مستقیماً او را به چالش می‌کشیم. اما یک نکته ظریف در این رفتار اجتماعی نهفته است.

به باور بسیاری از ما تحسین به معنی مراقبت و انتقاد به معنی چالش است. درحالی‌که خانم اسکات در آموزش‌های خود تأکید می‌کند «هم تشویق و هم انتقاد در زمانی واحد یکسان عمل می‌کنند.»

◄ بازخورد تحسین‌آمیز نمایشی از توجه قدر شناسانه ما به عمل فرد است. در عین حالی که متوجه باشند برای موفق شدن چطور می‌توانند همین مسیر را بهتر ادامه بدهند. درواقع آن‌ها را دعوت به «چالش بهتر شدن» می‌کنیم.

◄ بازخورد انتقادآمیز یک دلیل بسیار مهم دارد و آن کمک به فردی است که برایش اهمیت زیادی قائل هستیم. درواقع آن‌ها را دعوت به «چالش بهتر شدن» می‌کنیم.

احتمالاً شما هم مثل نویسنده این مقاله بر این باور هستید که گفتن جملاتی شبیه «تو باهوش و بااستعدادی» کمک چندانی به دیگران برای بهتر شدنشان نمی‌کند. نقطه مقابل این باور هم وجود دارد که با گفتن «تو آدم حواس‌پرتی هستی» نتیجه‌ای به دست نمی‌آید.

● به خاطر بسپاریم

یادآوری اینکه هم‌تیمی ما در نوشتن گزارش کارها خوب عمل می‌کند و تأثیر خوبی روی کار تیم می‌گذارد یک بازخورد تشویقی به فرد است که نشان می‌دهد «او چگونه باید ادامه بدهد» و تذکر به فرد در مورد فراموش‌کاری زیاد برای شرکت در نشست‌ها که به تیم صدمه می‌زند  یک بازخورد انتقادی است که بیانگر لزوم تغییر رفتار فرد فراموش‌کار است.

بازخورد مؤثر یک رفتار فکر شده و منظم است

بازخورد مفید تنها زمانی خودش را نشان می‌دهد که درست انجام شود. وقتی مراقب آنچه به زبان می‌آوریم نباشیم یا روش تیز و برنده‌ای را انتخاب کنیم نه‌ تنها کمکی نمی‌کند بلکه آسیبی که وارد می‌کند بیش از فایده و تأثیر بلندمدت آن است. حتی باید منتظر بی‌خیالی و بی‌اعتنایی فرد برای تظاهر به نادیده گرفتن موضوع باشیم.

به همان اندازه که دیگران به دیدگاه شما اهمیت می‌دهند، دنبال فرصت‌های بیشتری برای گرفتن بازخورد از اطرافیان هستید؟ این یعنی بررسی موضوع از پنجره نگاه یک نفر دیگر برایتان مهم و تا حدودی تعیین‌کننده است و برایش زمان کافی کنار می‌گذارید. چنین ارتباط دوسویه‌ای نوید سلامت روانی طرفین رابطه را می‌دهد.

استفاده از یک چارچوب فکر شده منظم کمک می‌کند تا بازخوردی که می‌دهیم اثر سازنده‌ای داشته باشد بدون اثر تهدیدآمیز و بی‌احترامی. این توصیه‌ها در توضیحات آقای کرگ چاپلو Craig Chappelow را جدی بگیرید. ایشان عضو ارشد مرکز رهبری خلاق، مرکز توسعه مدیریت که اصول مربیگری و آموزش فردی، سازمانی و کسب‌وکار را تدریس می‌کند، هستند.

سه اصل در دادن بازخورد فکر شده و منظم

آقای چاپلو همچنین اضافه می‌کند:

« feedback هدفمند و منظم باعث می‌شود کلیات در مورد فرد در نظر گرفته شود و کاری می‌کند تا ارزیابی‌های روانی ناشیانه از ما سر نزند. همچنین این فرصت را به ما می‌دهد تا شخص را به‌عنوان فرد (شخص) ارزیابی نکنیم بلکه رفتار(شخصیت) او را در نظر داشته باشید.»

پیشنهاد می‌کنم سه چارچوب زیر را برای دادن بازخورد مؤثر در خاطر نگه‌دارید. این سه اصل در همه مناسبات زندگی به دردتان می‌خورد.

◄ موقعیت‌شناس باشیم

چه اتفاقی می‌افتد اگر پیش از بازخورد دادن چند نکته زیر را در نظر داشته باشیم؟

• ما کجا بودیم؟
• در مورد چه چیزی حرف می‌زدیم؟
• غیر از ما، چه کسی (کسانی) آنجا بودند؟
• موضوع صحبت ما چه بود؟

◄ اشاره به رفتار بیرونی مشخصی که مشاهده کردیم

• چه رفتاری از او سر زد که جواب گرفت یا برعکس؟

بهتر است بدانید که رفتار بیرونی یعنی آنچه ما می‌بینیم و اتفاق می‌افتد. ما جایی در ذهن طرف مقابل نداریم یا نمی‌توانیم بابت آنچه به آن فکر می‌کند او را زیر سؤال ببریم. ما فقط یک مشاهده‌گر هستیم.

◄ توضیح تأثیر رفتار فرد روی ما

بهتر است با بیانی شفاف بگوییم که چرا آنچه فرد انجام داد تأثیر داشت یا برعکس. فراموش نکنید که دارید از طرف خودتان حرف می‌زنید؛ نه بدون زیاده‌گویی و نه دست‌کم گرفتن حرف‌هایتان.

تأثیر سه اصل بازخورد تأثیرگذار بر روابط بین فردی

نکته جالب در مورد رعایت چارچوب بالا این است که کمک می‌کند در دادن بازخوردهای ناراحت‌کننده زیاد تند نرویم و از طرف دیگر کمک می‌کند تا خیلی هم جلوی خودمان را در موقعیت‌های سخت نگیریم. این روش را خانم اسکات «همدلی ویرانگر» می‌نامد که البته یکی از رایج‌ترین اشتباهات افراد در زمان بازخورد دادن است.

این اتفاق چه زمانی می‌افتد؟ وقتی فرد برایمان مهم باشد و این مهم بودن را به او نشان بدهیم. از طرفی نگران این موضوع هم هستیم که نگفتن ما در بلندمدت به نفع او نیست، کمکی نمی‌کند تا بهتر شود و درنهایت تیم پیشرفت کند (اگر موقعیت کاری در میان باشد.)

در چنین موقعیتی چه باید کرد؟ بازخورد مؤثر فوری. به‌جای اینکه برای یک جلسه حضوری یا بازنگری سالانه خودمان را آماده کنیم بهتر است تازگی بازخورد را در حافظه فرد حفظ کنیم تا اهمیت بیشتری برای او داشته باشد.

خانم اسکات در ادامه به نکته ظریفی اشاره می‌کند. او می‌گوید که حضوری بازخورد بدهیم و اگر امکان دارد بازخورد انتقادی خودمان را به‌صورت شخصی و بازخورد تشویقی را میان جمع بدهیم.

احتمالاً برای خودتان ‌هم خوشایند نیست که کسی در میان دیگران از شما انتقاد کند چون ممکن است در لاک تدافعی قرار بگیرید و توصیه‌های بازخورد دهنده چندان ‌هم اثرگذار نباشد (که قطعاً او هم چنین نتیجه‌ای را نمی‌خواهد.)

** مهم: تواضع به‌جا و به‌موقع حتی در زمان بازخورد دادن یکی از ویژگی‌های افراد باهوش است. شاید بازخورد ما اشتباه باشد!

ارتباط جنسیت فرد با بازخورد تأثیرگذار

شاید برایتان جالب باشد که بدانید ازنظر تئوری، جنسیت افراد تفاوتی در فرایند بازخورد دادن و گرفتن ایجاد نمی‌کند. درحالی‌که در عمل این‌گونه نیست! خانم اسکات بیشتر توضیح می‌دهد.

ایشان در تجربه مربیگری سازمانی که داشتند متوجه شدند وقتی مردان به زنان بازخورد می‌دهند از فیلتر رفتاری مشخصی برای کاهش شدت بازخوردشان استفاده می‌کنند. این فیلتر حتی وقتی بازخورد مثبتی دارند هم رعایت می‌شود و حالت شلاقی و مستقیم ندارد.

برای نمونه؛ کارمند مرد در جلسه‌ای که با مشتری داشت دچار اشتباه می‌شود و رئیس او با ادبیات نامناسبی اشتباهش را به رویش می‌آورد. در موقعیت دیگر، کارمند زن همان اشتباه را مرتکب می‌شود و همان رئیس دیگر باهمان ادبیات نامتناسب با او حرف نمی‌زند. جالب اینجاست که کارمند مرد اشتباهش را دوباره تکرار نمی‌کند. درحالی‌که کارمند زن دوباره خطا می‌کند و بدین ترتیب شغلش به خطر می‌افتد.

در این تعامل چه اتفاقی افتاد؟ احتمالاً موضوع مربوط به زن‌ستیز بودن رئیس یا حمایت از کارمند زن نیست. حتی ممکن است متوجه نشود که دارد به شکل متفاوتی با کارمندانش رفتار می‌کند. چون رئیس از همان کودکی آموخته است که با زنان باید مهربان باشد.

توصیه اسکات به مردان چیست؟ او از کارمندان مرد می‌خواهد تا موقع بازخورد دادن، زن را دست پایین نگیرند. زنان شخصیت سرسختی دارند. گریه می‌کنند ولی قرار نیست در اشک‌هایشان حل شوند!

اما نقطه مقابلی هم با در نظر گرفتن جنسیت وجود دارد؛ زن منتقد جدی گرفته نمی‌شود. آن‌ها گاهی به دلیل بازخوردهای صادقانه و هوشمندانه‌ای که می‌دهند سرزنش می‌شوند. دیگران آن‌ها را خشن، اعصاب‌خردکن و بی‌معرفت خطاب می‌کنند. این اتفاق همیشه می‌افتد.

♦♦ بله به‌عنوان یک زن شاغل در جامعه سنتی ایران به‌خوبی میدانم که به دلیل زن بودن باید حتی برای بازخورد دادن هم دلیل انسان دوستانه‌ای داشته باشم و حتماً توضیح بدهم که حتی تشویق من هم از روی همدلی و خیرخواهی است و قصد جنگیدن و تخریب شخصیتی کسی را ندارم!

** مهم: بهترین توصیه در نظر گرفتن بعد انسانی و حرف‌های بازخورد است نه بعد جنسی که درنهایت باعث سوءتفاهم زیادی می‌شود.

بازخورد مؤثر سازنده یا انتقادی؟ مسئله این است

چطور می‌توانم به خواهر، هم‌تیمی، پسردایی، زن همسایه، مشتری و خیلی از افراد دیگر طوری بازخورد بدهم تا آن‌ها متوجه ارزش خود و اهمیت حرف‌های من باشند؟ درواقع بازخورد سازنده ما می‌تواند یک فیدبک مؤثر منفی یا مثبت باشد و همچنین باعث رشد طرف مقابل ما هم باشد. از طرف دیگر بازخورد انتقادی می‌تواند کاری کند تا فرد احساس ناکافی بودن داشته باشد.

با این اوصاف، باید منظور خود را از بازخوردی که می‌دهیم مشخص کنیم؛ بهبود یا تخریب؟ و برای دریافت‌کننده فیدبک هم روشن شود که در کدام قسمت‌ها خوب عمل کرده و کجای کار نیاز به پیشرفت و بهتر شدن دارد. هرچه مصالح موردنیاز آن‌ها برای تغییر بهتر در دسترس باشد، مسیر یادگیری مهارت‌های موردنیاز برایشان شفاف‌تر می‌شود.

۸ اصل در دادن یک بازخورد مؤثر غیر انتقادی

برای اینکه بتوانیم بازخورد مفید و ترجیحاً غیر انتقادی بدهیم پیشنهاد می‌کنم نکات زیر را رعایت کنیم:

• ● اعتمادسازی

اگر بدانید که در آینده قرار است به کسی بازخورد بدهید، این را یک امتیاز برای خودتان در نظر بگیرید. قدرت بازخورد دادن نیاز به یک پیش‌نیاز مهم و آن « تعامل امن، شفاف و با کمترین پیچیدگی» دارد.

گرفتن بازخورد از کسی که می‌شناسیم، به او اعتماد داریم و صمیمانه می‌دانیم که منافع ما برایش اهمیت دارد قطعاً بیش از هر موقعیت دیگری قابل‌پذیرش است.

• ● تعادل بین مثبت‌ها و منفی‌ها

داشتن یک دیدگاه متعادل که در آن رفتارهای مثبت تشویق می‌شوند ضمن اینکه روی موارد منفی باید کار شود در نظر گرفته می‌شوند، نشان‌دهنده هوش هیجانی بالای شماست. مهم است که موارد ضعف را نادیده نگیرید و درعین‌حال موارد قوت را برای حفظ انگیزه فرد در نظر داشته باشید.

• ● گفت‌وگوی رودررو

اگر طرف مقابل برایمان عزیز و مهم باشد به‌سختی راضی می‌شویم که انتقاد سازنده ما غیرحضوری باشد. جز در موارد سطحی، بهتر است از تماس تلفنی که ظریف‌کاری‌های تأثیرگذار در بازخورد مؤثر را می‌پوشاند خودداری کنیم. زبان بدن، فراتر از کلمه و گفتار، در چنین موقعیت‌هایی همیشه غوغا می‌کند!

♦♦ نکته: شاید بد نباشد اگر در جلسه معارفه یا هر دیدار آشنایی که در زندگی ترتیب می‌دهید، از طرف مقابل بپرسید دوست دارد چگونه و در چه موقعیت‌هایی بازخورد بگیرد؟ شاید او اهل بازخورد گرفتن ایمیلی باشد!

• ● پیش قضاوت ممنون!

تا وقتی فرصت حرف زدن با شخص موردنظر را دارید بهتر است خودتان را مشغول پیش قضاوت‌ها نکنید.

• ● تمرکز روی موضوع مشخص

پرداختن به موضوع اصلی بدون حاشیه پردازی یا کلی‌گرایی همیشه مهم است.

• ● رفتار غیرشخصی

فرد را با اعمالش سردرگم نکنید. رفتار شخصی باعث می‌شود تا طرف مقابل خاموش شود و درنتیجه احتمال کمی برای وارد عمل شدن پیش می‌آید. بهتر است رفتار اشتباه بدون هدف قرار گرفتن شخصیت فرد برای بازخورد دادن ارزیابی شود.

• ● پیگیر بودن

بسته به تداوم بازخورد مؤثر، فرد گیرنده با آنچه می‌خواهید بگویید قرار نیست غافلگیر شود. تعامل منظم کمک می‌کند تا فیدبک غیرمنتظره منفی و طولانی داده نشود.

• ● حفظ تازگی بازخوردها

چه‌بهتر اگر فاصله غیرمنطقی بین بازخوردها در مورد ماجرا یا رفتاری وجود نداشته باشد. گفت‌وگویی که در این مورد انجام می‌شود باید آن‌قدر تازگی داشته باشد که نیازی به یادآوری اینکه چه کسی، چه چیزی گفت نداشته باشید.

همچنین بازخوردی که قرار است به فرد بدهیم باید متناسب با موقعیت باشد:

• آیا اخیراً از مسائل خانوادگی و سلامت فرد که به‌نوعی روی عملکرد او تأثیر گذاشته است باخبر هستیم؟
• واکنش یا پاسخ قبلی فرد نسبت به بازخورد چه بود؟

بازخورد مؤثر به کودک با رعایت ۳ ترفند عملی

آن‌ها طبعاً مثل ما آدم‌بزرگ‌ها نیستند و مقاومت بیشتری در برابر بازخورد گرفتن دارند مخصوصاً اگر بازخوردها باهدف اصلاح باشند. مطالعات انجام‌شده نشان دادند که واکنش جنگ یا گریز (لینک ویکی)( رفتار طبیعی بدن در موقعیت خطر) با مورد انتقاد قرار گرفتن خودش را نشان می‌دهد. پس چه‌بهتر اگر با رعایت ۳ راهکار زیر به کودک خود نشان بدهید که قصد شما بهتر شدن است نه رنجاندن و ضعیف کردن او.

فکر کردن قبل از انجام دادن

فکر خوبی است اگر پیش از بازخورد دادن به‌ضرورت و قصد خودمان برای انجام آن بیشتر فکر کنیم:

• این بازخورد سازنده است یا دارم نظر/ شکایت خودم را می‌گویم؟
• با این بازخورد چه هدفی دارم؟
• اصلاً این بازخورد لازم است؟ اگر ندهم چه می‌شود؟
• آیا این بازخورد همسو باارزش‌های من است؟
• این بازخورد کمک می‌کند تا فرزندم بهترین خودش باشد؟

با در نظر گرفتن این نکات است که به‌ضرورت این بازخورد پی می‌برید و اگر ضرورتی نداشته باشد باید متوجه چند حالت در خودتان شده باشید؛ یا ازنظر ذهنی و جسمی کاملاً خسته‌اید یا دنبال بهانه برای ایراد گرفتن می‌گردید. پس بهتر است بازخورد دادن را برای وقت دیگری در نظر بگیرید.

اما اگر به هر دلیلی حس می‌کنید برای انجام آن تردید دارید پیشنهاد می‌کنم قبل از شروع مکالمه با فرزندتان تکنیک « سه دروازه» را انجام دهید:

دروازه اول– حرف‌های من حقیقت دارند؟

دروازه دوم– حرف‌های من کمکی می‌کنند؟

دروازه سوم– حرف‌های من آزاردهنده نیستند؟

تمرکز روی «چطور»

برای اثرگذار بودن بازخورد لازم است تا از نیروی ذهن آگاهی و همدلی بهره‌مند باشیم. اینکه «چطور» حرف‌هایمان را به کودک منتقل کنیم به همان اندازه « چه چیزی» گفتن اهمیت دارد.

نکته انکارناپذیر اینجاست که باید رشته محکم و ناگسستنی اعتماد شما و کودک را به هم پیوند داده باشد. وقتی او بداند که والدین خوبی و نفعش را می‌خواهند، پذیرش انتقاد به‌عنوان یک رفتار حمایتی برایشان ساده‌تر خواهد بود.

◄ ممکن است بخواهید بیشتر بدانید

تکنیک « ساندویچ» در روانشناسی که معروف است به تکنیک ساندویچ بازخورد در چنین موقعیت‌هایی به کار می‌آید. ساندویچ در این تکنیک یک نقد ملایم بین دو عبارت مثبت است:

« صبحانه‌ای که آماده کردی معرکه بود! به نظرم بد نیست بعد از خوردن، ظرف‌ها رو هم داخل ظرف‌شویی بذاری. عاشق این صبحونه دونفره شدم و نمیتونم برای وعده بعدیمون منتظر بمونم.»

** مهم: مراقب باشید که از این تکنیک زیاد استفاده نکنید. انجام این بازی جالب نیاز به صداقت کامل دارد.

اجازه گرفتن برای بازخورد دادن

مقاومت در برابر بازخورد همیشه مخصوص بچه‌ها نیست. حتی اگر نیت خیری در این کار ما نهفته باشد باز هم واکنش‌های منفی را ممکن است به دنبال داشته باشد. بعید نیست که حتی از انجام این کار پشیمان شویم و مرتب فکر کنیم کجای کار را اشتباه رفتیم.

ادوارد دچی Edward Deci ازجمله روانشناسانی است که به بررسی دلیل بد اثر شدن یک بازخورد پرداخت که درنتیجه آن فرد (کودک) حس می‌کند تحت‌فشار و کنترل است و باید مقاومت کند.

« کودک گاهی بازخورد مؤثر اطرافیانش را تلاشی برای کنترل آن‌ها برداشت می‌کند. روشی برای اینکه به او بگویند چطور کاری را انجام دهد به‌جای اینکه برای بهتر انجام دادنش راهنمایی شود.»

پیشنهاد می‌کنم از او اجازه بگیرید. مثلاً بگویید « من یک سری اطلاعات جالب دارم که میتونه کمکت کنه. حاضری بهت بگم؟» یا اینکه « دلم میخواد چند تا نصیحت بهت بگم. نصیحتهام بیشتر اطلاعات به‌دردبخور هستن و انتخاب با خودته که با اونها چیکار کنی.»

بهتر است سه نکته مهم را در نظر داشته باشید:

• از واژه «تو» استفاده نکنید؛ کارهایی که بهتره «تو» انجام بدی، کارهایی که لازمه «تو» بهتر انجامشون بدی.
• از واژه «من» استفاده کنید؛ کارهایی که «من» بهتره انجام بدم، کارهایی که برای «من» بهتر جواب میده.
• نظر آن‌ها را جویا شوید؛ خودت چی فکر می‌کنی، فکر می‌کنی درست انجامش دادی؟، به نظرت چطور میشه اگه با یک روش دیگه انجامش بدی؟

اگر هنوز سری به کتابخانه صوتی مجموعه نزده اید باید خدمت شما عرض کنم که با دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن میتوانید لحظات خوشی را در کنار راویان خوش صدای ما بگذرانید.

پایان‌بخش

بازخورد مؤثر لزوماً نباید نظر مثبت و تشویقی در مورد عملکرد فرد باشد. ما می‌توانیم دیدگاه خودمان را در مورد رفتاری که مشاهده کردیم، بدون هدف قرار دادن شخص، به روشی ملایم و البته تأثیرگذار اعلام کنیم.

فراموش نکنیم که تشخیص زمان درست بازخورد دادن فقط نباید از دیدگاه ما تعیین شود. به‌جا و به‌وقت بودن آن یک تشخیص دوطرفه است که درنهایت باعث بهبود فردی و سازندگی خواهد شد.

منبع:

https://biglifejournal.com/blogs/blog/give-effective-feedback-child

https://www.nbcnews.com/better/lifestyle/how-get-better-giving-getting-feedback-ncna1022301

این نوشته بازخورد مؤثر چگونه داده می شود و چه اثرات چشمگیری دارد؟ برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

پس از گذشت مدتی، این شخصیت اصلی فیلم شاهد نیرویی جداشونده از سینه پدرش است که به‌سوی آشپزخانه روان می‌شود درحالی‌که پدرش از چنین قدرتی خبر ندارد. درست چند ثانیه پیش از رویارویی با این نیرو، دانی متوجه می‌شود که می‌تواند آینده را پیشگویی کند.

پیشنهاد می‌کنم اصل داستان را سر فرصت دنبال کنید. اما نکته جالب‌توجه این است که در دنیای واقعی چنین قدرتی نصیب هیچ‌کدام از ما نمی‌شود. یعنی نگاه بی‌پرده به هر آنچه در آینده یک نفر اتفاق می‌افتد.  البته ذهن ما دست‌بردار نیست و موضوع قدرت ماورائی چشم ازجمله مشغولیات ذهنی به‌حساب می‌آید.

همه ما با دیدن طرف مقابل فوراً آماده قضاوت کردنش می‌شویم؛ او به چه فکر می‌کند و حرکت بعدی‌اش چه می‌تواند باشد؟ ما نمی‌توانیم در تجربیات درونی دیگری شریک شویم و فقط مشتی پیش‌بینی ذهنی در این مورد انجام می‌دهیم. اما موضوع جالب این است که با همین آگاهی ناقص امکان پیش‌بینی اقدامات بعدی یک نفر را به دست می‌آوریم.

کسی که به من نزدیک می‌شود قرار است چه رفتاری داشته باشد؟ یک غریبه مهربان یا دشمنی که حریفش نخواهم شد؟!

این احساس با دیدن یک نفر در ما شکل می‌گیرد.

قدرت ماورائی چشم: پیشگوها و درک اجتماعی

احساس و شناختی که بالاتر در موردش نوشتم به‌واسطه رفتارهای گذشته فرد و وضعیت فعلی او در ما شکل می‌گیرد. شاید بهتر باشد کلید سومی هم به آن اضافه کنیم؛ چشم‌ها!

انسان ازنظر بصری آفریده‌ای چیره‌گر است. یعنی چه؟ ما به هرچه نگاه می‌کنیم درواقع همان‌ها موضوعات موردعلاقه و مسائلی هستند که در موردشان فکر می‌کنیم. پژوهش‌های بسیاری نشان می‌دهند زمانی که به یک نفر نگاه می‌کنیم طی یک رفتار طبیعی، جذب چشم‌های او می‌شویم.

نگاه کردن به چشمان افراد، در برخورد اول، این قدرت را به ما می‌دهد تا پیشگویی درستی در مورد اینکه او به کدام وسیله اطراف توجه می‌کند یا می‌خواهد به کدام سمت اتاق برود داشته باشیم. اینکه بتوانیم مثل دانی پیشگو، از آینده یک نفر سر دربیاوریم ممکن نیست ولی با خیره شدن به چشمان طرف مقابل قدم کوچکی در این مسیر برمی‌داریم.

البته فهمیدن اینکه چطور با نگاه کردن به چشمان یک نفر می‌توان قدرت دوسویه‌ای برای پیش‌بینی رفتار او پیدا کرد هنوز مبهم است. اگرچه مایکل گرازیانو روانشناس و پروفسور عصب‌شناس در دانشگاه پرینستون  روش قانع‌کننده‌ای برای توضیح این پیچیدگی یافته است:

با خیره شدن به چشمان یک نفر مثل این است که پرتویی نامرئی از آن‌ها دریافت می‌کنیم. این پرتوها بازتابی از قصد و توجه نهفته در منبع( چشم‌ها) هستند. گرازیانو با این توضیح، نیروی نامرئی پنهان در چشم را « جوهر خودآگاه» Substance C- حرف س برای خودآگاه Consciousness- معرفی می‌کند.

این دانشمند برجسته در ادامه اضافه می‌کند که جوهر خودآگاه، ساختمان مرکزی پیشگویی است. قرار نیست وجود واقعی داشته باشد. بلکه نماینده‌ای از فرایند بسیار واقعی، بینهایت پیچیده و عصبی در مغز فرد است. نسخه ساده‌شده‌ای از توجه قشری cortical attention –  قشر بینایی مغز- که احساس « زیر نظر کسی بودن یا دیده شدن» در ما ایجاد می‌کند.

شناخت قدرت ماورائی چشم با جوهر خودآگاه

شاید برایتان جالب باشد که بدانید، مطالعات اخیر گرازیانو و همکارانش به نکات بیشتری اشاره می‌کند ازجمله فرضی نبودن نیروی ساطع‌شده از چشم‌ها. شرکت‌کنندگان در آزمایش‌ها شاهد رشته‌ای از تصاویر بودند که مجرایی عمودی را با تمایل به یک سمت نشان می‌دهد.

تیم گرازیانو در تلاش بودند تا احتمال افتادن این مجرا را از نقطه‌ای که ایستاده تخمین بزنند. نتیجه آزمایش‌ها نشان داد که چشم فرد اثر چشمگیری روی قضاوت او در مورد افتادن یا ثبات این مجرا داشت. در آزمایش‌هایی که این مجرا به سمت صورت متمایل شده بود زاویه برآورد شده بزرگ‌تر بود و این نگاه خیره فرد، مجرا را بالا نگه می‌داشت.

در نقطه مقابل، وقتی مجرا کمی تکان می‌خورد، این زاویه بحرانی کوچک‌تر می‌شد گویی نیروی چشمان باعث حرکت مجرا و افتادنش می‌شود. این نتایج وقتی چشمان فرد بسته بودند به دست نیامد. بنابراین می‌شد به این واقعیت رسید که چهره روی آزمایش تأثیری ندارد بلکه این قدرت ماورائی چشم است که کار خودش را می‌کند.

چکیده‌ای از تلاش گرازیانو و تیمش در مورد اثر نیروی چشم‌ها

جوهر خودآگاه از یک شخص به بیرون راه پیدا می‌کند، همچون شعاعی از نور. این جوهر از چشم‌ها و در خطی مستقیم جاری می‌شود و با وسایلی که در اطراف هستند ارتباط برقرار می‌کند، انرژی و در ذات خودش کیفیتی دارد که به افراد در انتخاب رفتارها و عمل کردن کمک می‌کند.

جوهر خودآگاه یک فعالیت خودکار است و با ایجاد حس کنجکاوی در ما کاری می‌کند تا از خودآگاهی دیگران شناخت بهتری به دست بیاوریم.

یک سری از پیشرفته‌ترین ظرفیت‌های مغزی ما با شناختی که از دیگران داریم سروکار دارد و بخش زیادی از این فرایندهای در حال وقوع چنان خودکار و بصری هستند که از درک چگونه انجام شدن آن‌ها عاجز هستیم.

جمعی از روانشناسان اجتماعی به این شناخت رسیده‌اند که پیش‌بینی رفتار دیگری یک فرایند ذهنی بسیار ویژه است که قدرت ماورائی چشم در این محاسبه، حساب جداگانه‌ای را به خود اختصاص داده.

هرچند، اگر قدرت چشم‌ها را به‌عنوان یک نیروی پیشگوی فیزیکی در نظر بگیریم که از مغز افراد ساطع می‌شود این ماشین پیشگوی ما احتمالاً درست کار می‌کند. حتی می‌توانیم از دانی دارکو هم پیش بگیریم.

تماس چشمی: مهم‌ترین منبع قدرت ماورائی چشم

شناخت قدرت تماس چشمی را یک مهارت تأثیرگذار باید دانست. ارتباط چشمی اطلاعات خوبی در مورد نگاه دیگران به ما می‌دهد و روی همه روابط ما تأثیرگذار است؛ از روابط کاری تا روابط دوستانه و نزدیک و عاشقانه.

اما اینکه چرا روش نگاه کردن یا نکردن ما به دیگران یا دیگران به ما روی برداشت‌های ما اثر می‌گذارد باید یک پدیده انسانی منحصربه‌فرد دانست.

تابه‌حال تجربه قفل شدن نگاهتان را با فرد دیگری که در نزدیکی شما حضور دارد داشته‌اید؟ آیا حس نکردید نیروی قدرتمندی بین شما در جریان است؟ جاذبه، احساس ناراحتی ( طوری که وادارتان کند به سمت دیگری نگاه کنید) یا حتی حس شناخت ازجمله حالت‌هایی که احساس می‌کنید.

تجربه چنین احساساتی شما را با قدرتی که ارتباط چشمی دارد بیشتر آشنا می‌کند.

اهمیت نیروی چشم‌ها به‌ویژه در ارتباط انسانی، چه شخصی چه حرفه‌ای، خودش را بیشتر نشان می‌دهد؛ می‌تواند احساسی را از بین ببرد یا احساسی را بیافریند.

چرا ارتباط چشمی در روابط انسانی اهمیت دارد؟

تماس چشمی یکی از قدرتمندترین ابزار ارتباطی بین انسان‌هاست. دلیل این قدرت تفاوت چشمان انسان با چشم گونه‌های دیگر جانوران روی زمین است.

سفیده و عنبیه‌های چشم انسان در مقایسه با سایر جانداران قابل‌مشاهده‌تر هستند. این تضاد ظاهری سیاه و سفید تمرکز روی چشم‌ها را در زمان ارتباط چهره به چهره ساده‌تر می‌کند. سفیده چشم انسان بزرگ‌تر از نمونه پستانداران اولیه است.

از دیدگاه تکاملی این تفاوت باعث می‌شود تا انسان بتواند تشخیص بدهد نگاه دیگری به کدام سمت است بی‌آنکه جهت سر او مهم باشد. نخستی‌های دیگر، میمون‌ها و شامپانزه‌ها، با توجه به جهت سر می‌توانند نگاه موجود دیگری را تشخیص بدهند.

** شاید جالب باشد بدانید که **

◄ نگاه مستقیم چشمی در حیوانات در بسیاری از مواقع به معنی حمله یا حالت تهاجمی است.

با توجه به این شواهد، جهت سر یک پستاندار اغلب برای ارتباط تعریف می‌شود. از طرف دیگر، قابلیت انسانی تماس چشمی به‌عنوان ابزار ارتباط غیرکلامی احتمالاً به انسان‌های اولیه امکان هماهنگی فعالیت‌ها و برنامه‌ها را پیش از ارتباط کلامی  داده است.

ارتباط چشمی در کودکان

اهمیت قدرت ماورائی چشم حتی در کودکان هم قابل‌مشاهده است. تماس چشمی نقش تأثیرگذاری بر فعالیت مغزی آن‌ها دارد. در پژوهش‌های انجام‌شده مشخص شد که کودک به چهره‌ای نگاه می‌کند که در حال نگاه کردن به اوست (نگاه مستقیم) و کمتر به طرفین نگاه می‌کند ( نگاه انحرافی).

یک کودک چهارماهه همچنین می‌تواند مسیر چشمان فرد را زمانی که به چهره او نگاه می‌کند دنبال کند حتی اگر سر آن فرد حرکت نکند.

انواع ارتباط چشمی

در ادامه قصد دارم به دو نوع مهم تماس چشمی بپردازم و اینکه هرکدام دقیقاً چه معنایی دارند.

درصورتی‌که توانایی کافی برای برقراری ارتباط چشمی نداشته باشیم آشنایی با انواع ارتباط چشمی می‌تواند ما را با آنچه دیگران احساس می‌کنند و می‌اندیشند و درنهایت قدرت ماورائی چشم بیشتر آشنا می‌کند.

البته قانون سفت و سختی در مورد این حقیقت علمی وجود ندارد و برداشت افراد مبتنی بر تماس چشمی با دیگران ممکن است چندان دقیق نباشد یا فقط گاهی درست از آب دربیاید.

البته که ارتباط چشمی یکی از شکل‌های ضروری ارتباط غیرکلامی است که در کنار نشان‌های دیگر مثل زبان بدن و چهره  می‌تواند کلیدهای بیشتری برای شناخت طرف مقابل در اختیار بگذارد.

البته نباید از آداب‌ورسوم و استانداردهای اجتماعی در فرهنگ‌های مختلف در مورد تماس چشمی و زبان بدن غافل شد.

تماس چشمی مستقیم  Direct eye contact

تماس چشمی مستقیم یا نگاه دوطرفه ازجمله ابزارهای ضروری برای ارتباط با دیگران است. با حفظ این تماس هردو طرف مجموعه‌ای از احساسات و پیام‌ها را بین خودشان ردوبدل می‌کنند.

وقتی مستقیم به کسی که حرف میزند نگاه می‌کنیم- اگر نگاه آزاردهنده‌ای نداشته باشیم و از روی شفقت و دوستی انجامش دهیم- درواقع با این کار می‌خواهیم نشان بدهیم که شنونده فعالی هستیم و طرف مقابل برایمان اهمیت دارد.

در نقطه مقابل، موقعیتی را تصور کنید که مشغول حرف زدن برای کسی هستید و او حواسش نیست و درحال کار با گوشی تلفن یا هر رفتار آزاردهنده دیگری است. شاید قابلیت اکثر ما « چندکاره بودن» باشد ولی توجه کافی خیلی بیشتر از قابلیت اولی ارزش دارد و باعث جذابیت ما می‌شود.

فراموش نکنیم که تماس چشمی یک رفتار فریبنده است و می‌تواند روی شناخت و طرز فکر ما اثر بگذارد. در یکی از مطالعات انجام‌شده این نتیجه به دست آمد که وقتی تماس چشمی و توجه به قدرت ماورائی چشم فراموش نشود، کلنجار رفتن با فعالیت‌های ذهنی- مثل فعل سازی در حرف زدن- بسیار ساده‌تر اتفاق می‌افتد.

♦♦ تماس چشمی مستقیم انجام فعالیت‌های ذهنی را سخت‌تر می‌کند ♦♦

شاید به این موضوع فکر کنید که خیلی از ما وقتی قرار است به سؤال سختی جواب بدهیم معمولاً به دور و اطرافمان نگاه می‌کنیم. این می‌تواند به دلیل تمایل به فرار از عدم تمرکز و پاسخ مبهم ناشی از نگاه مستقیم طرف مقابل باشد.

ویژگی‌های ارتباط چشمی مستقیم چیست؟

این روش ارتباطی غیرکلامی یکی دیگر از نشانه‌های شخصیت برونگراست. فردی که تعاملات بیرونی دارد احتمالاً بیش از فردی که درون‌گرا و خجالتی است می‌تواند با دیگران ارتباط چشمی مستقیم داشته باشد.

شاید ویژگی دیگری که در مورد این ابزار تعاملی موردتوجه است، موضوع هوش فردی باشد. هنوز شواهد علمی مبتنی بر بالاتر بودن هوش فردی که تماس چشمی مستقیم دارد در مقایسه با کسی که چنین ارتباطی ندارد پیدا نشده است. نکته مهم، درک هر فرد از این روش ارتباطی است.

در یکی از پژوهش‌ها نتیجه به‌دست‌آمده این بود که هوش فردی که تماس چشمی بیشتری دارد بیشتر است. از سوی دیگر، ضریب هوشی بالا ارتباط نزدیکی با فعال ،پاسخگو و پویا بودن دارد.

شاید بهتر باشد بدانید که

برخی تماس چشمی مستقیم را نشانه صداقت و ارتباط چشمی انحرافی یا غیرمستقیم را برابر با دروغ‌گویی می‌دانند.

نگاه انحرافی یا غیرمستقیم

قدرتی که نگاه مستقیم برای انسان دارد، نگاه غیرمستقیم ندارد. شاید دلیل خاصی برای « خجالتی»، « حیله گرانه» یا « محتاطانه» خواندن این نوع ابزار ارتباطی وجود دارد که در ادامه بیشتر خواهم نوشت.

نگاه غیرمستقیم چه امتیازاتی دارد؟

شاید در برخی فرهنگ‌ها نگاه زیرزیرکی یا غیرمستقیم کلافه کننده باشد اما برخی سنت‌ها هم آن را نشانه ادب و احترام می‌دانند. دیگر امتیاز این روش ارتباطی غیرکلامی تمرکز در زمان پاسخ به سؤالات سخت است.

شخصاً ازجمله افرادی هستم که با انتخاب تماس چشمی غیرمستقیم در موقعیت مناسب، سعی می‌کنم به موضوع موردنظرم شفاف‌تر و مفیدتر فکر کنم چون حواس‌پرتی کمتری به سراغم می‌آید و دیگر درگیر فرایند قدرت پردازش مغز برای تصاویر نخواهم شد.

ارتباط چشمی غیرمستقیم بین چه افرادی شیوع بیشتری دارد؟

شاید بد نباشد کمی از قدرت ماورائی چشم فاصله بگیریم و از چشم به‌عنوان یک ابزار حفاظتی و نه روش تأثیرگذاری و اجتماعی نام ببریم!

افرادی که با اختلالات ذهنی مثل اختلال طیف اتیسم ASD، اختلال اضطراب اجتماعی SAD زندگی می‌کنند چندان اهل ارتباط چشمی مستقیم نیستند. بلکه بیشتر تمایل به تماس چشمی غیرمستقیم در تعاملات اجتماعی خود دارند.

درواقع یکی از مهم‌ترین نشانه‌های اختلال ASD این است که فرد از ارتباط چشمی خودداری می‌کند. در یک آزمایش بالینی مشخص شد که افراد مبتلابه اختلال طیف اتیسم در تعاملات خود دنبال چهره‌هایی هستند که نگاه غیرمستقیم دارند نه آن‌ها که مستقیم به چشمان دیگران نگاه می‌کنند.

همچنین افرادی که درگیر اختلال اضطراب اجتماعی هستند هراس مورد قضاوت و نقد شدن دارند. بنابراین انتخاب همیشگی یا پرتکرار آن‌ها ارتباط چشمی غیرمستقیم است.

پنج ترفند جالب برای افزایش قدرت ماورائی چشم

همه ما،کم یا زیاد، در روابط اجتماعی خود گاهی احساس ناامنی می‌کنیم. کنترل و کنار گذاشتن این حس و حتی پیش‌بینی آن با رعایت چند راهکار جذاب به‌سادگی ممکن خواهد بود.

ترس از پذیرفته نشدن

بله! این طبیعی است که گاهی دچار احساس هراس یا قضاوت شدن باشیم؛ چه در حلقه دوستان و چه در محیط کار و زندگی حرفه‌ای. اما کسی نباید این را بداند. نترس و با اعتمادبه‌نفس جلو می‌رویم و طوری خودمان را فریب می‌دهیم که درنهایت باور ‌کنیم و آنجاست که نگرانی و هراس از ما دور می‌شود.

اگر متوجه شدید که مرتب نگاهتان را از بقیه می‌دزدید این بار که با رفیقتان یا یک غریبه روبه‌رو شدید، تلاش کنید تا اولین نفر ارتباط برای برقراری ارتباط چشمی باشید.

♦♦ مهم: انسان گونه جذابی است که برای برقراری تماس چشمی منتظر اجازه است. معطل نکنید! اجازه را اول شما صادر کنید تا اعتمادبه‌نفستان را هم این‌گونه به رخ بکشید.

تشخیص تفاوت بین تماس چشمی با زل زدن

یک ارتباط چشمی قوی نشان‌دهنده قدرت ذهن و اعتمادبه‌نفس شماست اما نباید از این مرز رد شد و این نگاه یک نگاه خیره طولانی یا آزاردهنده باشد.

بدون شک همه ما تجربه نگاه همراه با احترام و همچنین زل زدن را در ارتباطات اجتماعی خود داشته‌ایم. از طرفی خیلی از ما مشکلی با ارتباط چشمی طولانی با آن‌هایی که دوستشان داریم نداشته‌ایم.

◄ فراموش نکنید که

پلک زدن برای چند ثانیه حین نگاه کردن هم فضای بین شما و دوستانتان را صمیمانه‌تر می‌کند و هم خودتان احساس خوبی برای ادامه ارتباط چشمی دارید.

تمرکز روی یک چشم در یک لحظه

وقتی معاشرت با کسی برایمان خوشایند باشد، اینکه به کجا نگاه می‌کنیم موضوعی نیست که اهمیت چندانی داشته باشد. هرچند زمانی مسئله‌ای مهم می‌شود که احساس خودآگاهی در یک موقعیت به شما دست می‌دهد.

این تجربه برای خیلی از ما پیش آمده است که هنگام حرف زدن با یک نفر نمی‌توانیم به هردو چشم او نگاه کنیم و اینکه بخواهید حد وسط را رعایت کنید شاید کاری کند مشکل در چشمانتان پیش بیاید!

قرار نیست تمرین پیچیده‌ای باشد. فقط فراموش نکنید برای به تصویر کشیدن قدرت ماورائی چشم، هرچند ثانیه نگاهتان را از یک چشم به چشم دیگر طرف مقابلتان حرکت بدهید. همچنین اگر حالت خاصی در چهره آن‌ها می‌بینید یا رفتار خاصی از خود نشان می‌دهند بهتر است به دهان یا دستان آن‌ها هم نگاه کنید.

به مردم فضا بدهید

این اتفاق دیگر برای خیلی از ما تقریباً عادی شده؛ آدم‌هایی دور و بر خودمان پیدا می‌شوند که متأسفانه درکی از حریم شخصی ندارند. هنر بی‌بدیل آن‌ها این است که مستقیم مسیر صورت شما را در پیش می‌گیرند و دست از زل زدن به چشمانتان برنمی‌دارند.

♦♦ یادآوری: فاصله فیزیکی معقول بین دو نفر در هنگام ارتباط و معاشرت می‌تواند اولین و بهترین روش برای مدیریت چنین موقعیت‌هایی باشد. برقراری ارتباط چشمی با رعایت چنین فاصله‌ای دیگر رفتار آزاردهنده‌ای نخواهد بود.

تماس چشمی در زمان سخنرانی

اگر هنوز هم صحبت کردن در جمع برایتان سخت است اجازه بدهید خدمتتان عرض کنم که این کابوس عده زیادی از مردمان کره زمین است! درحالی‌که اصلاً نباید این‌طور باشد.

راز ارتباط چشمی در زمان سخنرانی این است که کاری کنیم تا مخاطب حس کند طرف مقابل او همراه خوبی است اما قصد این را هم ندارد که به فرد خاصی در جمع خیره شود.

• ● بهتر است به خاطر بسپاریم که ●●

سخنرانی قرار نیست با ارتباط چشمی با تک‌تک مخاطبان همراه باشد و از طرفی این‌طور هم نباید باشد که تمام مدت به متن سخنرانی نگاه کنیم یا نگاهمان به دیوار سالن باشد.

احتمالاً شما هم تجربه ارتباط چشمی خاص در یک جلسه را با سخنران داشته‌اید. بله، روش او جواب داد! او تعدادی از مخاطبانش را برای تماس چشمی انتخاب کرد تا بخشی از تمرکز او صرف تعامل غیرمستقیم با آن‌ها شود.

ما در مجموعه ذهن کتابخانه صوتی جذابی راه‌اندازی کرده‌ایم که می‌توانید کتاب‌های موردعلاقه خود را در حوزه توسعه فردی و روانشناسی انتخاب و به لطف راویان خوش‌صدا، از شنیدنشان لذت ببرید. پیشنهاد ما در قدم اول دانلود رایگان اپلیکیشن ذهن است.

پایان‌بخش

تماس چشمی می‌تواند بر اینکه فرد چه حسی داشته باشد تأثیر بگذارد. یک سری تماس چشمی مستقیم دارند ولی برخی دیگر هم احساس خوبی با این نوع ارتباط چشمی ندارند.  برداشت فردی هریک از ما در مورد شخصیت، صداقت و هوش یک نفر می‌تواند تحت تأثیر میزان ارتباط چشمی آن‌ها با ما یا دیگران سنجیده شود.

در این مقاله با هم در مورد قدرت ماورائی چشم حرف زدیم و اینکه چطور یک ارتباط چشمی ساده می‌تواند فرایند تعامل انسانی را شیرین‌تر کند. اما اگر این تماس غیرکلامی کم باشد چطور؟ اگر شما مدام برای انجام این کار با خودتان کلنجار بروید چطور؟

اصلاً قرار نیست به خودمان سخت بگیریم. پس لطفاً احساس بدی برای انجام ندادنش نداشته باشید. همه ما گاهی نیاز داریم تا از مردم فاصله بگیریم و همچنین ارتباط چشمی با آن‌ها نداشته باشیم.

◄ گاهی مکانیزم انتخابی ما، محافظت از خود است.

منبع:

https://ro.co/health-guide/importance-of-eye-contact/

https://www.psychologytoday.com/us/blog/mind-brain-and-value/202006/the-science-behind-the-power-the-eyes

این نوشته قدرت ماورائی چشم چگونه می‌تواند احساسی را بیافریند یا از بین ببرد؟ برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.

خجالت یکی از احساسات ناخوشایند مربوط به خودآگاهی است؛ این احساس، ترسی را دربر می‌گیرد که به دنبال آن از خودتان می‌پرسید « دیگران چه فکر می‌کنند؟»

این هراس و ناتوانی در تکنیک غلبه بر خجالت، می‌تواند مانع بزرگی در انجام فعالیت‌های فردی یا گفتن آنچه فرد در ذهن دارد، باشد.

خجالت، همچنین کاری می‌کند تا روابط سالمی نداشته باشیم.

فراموش نکنید که خجالت یکی از دلایل مهم ضعف اعتمادبه‌نفس است و از سوی دیگر، فردی که از اضطراب اجتماعی رنج می‌برد، بدون شک احساس ناخوشایند خجالت را نیز در ذهن خود پرورش داده است.

[su_box title=”همچنین بخوانید: ” style=”bubbles” box_color=”#a631a8″ radius=”20″]

[su_animate type=”shake” duration=”0.5″]مفهوم عزت نفس و چند راهکار عملی برای افزایش آن[/su_box]

انواع خجالت

شدت این احساس ناخوشایند می‌تواند کم یا زیاد باشد. خیلی از ما دچار سطح ملایمی از این حس هستیم که البته به‌راحتی قابل کنترل کردن است.

در نقطه مقابل، افرادی هستند که بیش از دیگران و خارج از حالت عادی، خجالت می‌کشند و درنتیجه، این ترس، قدرت انجام بسیاری از امور زندگی را از آن‌ها می‌گیرد که ازجمله  پیامدهای آن می‌توان به دور شدن از فعالیت‌های اجتماعی، افسردگی و اضطراب اشاره کرد.

در موضوع تکنیک غلبه بر خجالت، باید بدانید که خجالت، دامنه گسترده‌ای از رفتارها را شامل می‌شود و حتی این حس می‌تواند ریشه فرهنگی داشته باشد.

در برخی فرهنگ‌ها تمایل به واکنش منفی، نسبت به خجالتی بودن وجود دارد( آمریکا) درحالی‌که بنا به بررسی‌های انجام‌شده در فرهنگ کشورهای آسیایی، این حس، پذیرش عمومی دارد و فرد با وجود آن، احساس ناامنی نمی‌کند.

چرا خجالت می‌کشم؟

پیش از آنکه با تکنیک غلبه بر خجالت آشنا شویم، بد نیست ریشه اصلی خجالتی بودن خودمان یا دیگران را بدانیم.

مهم: حدود ۱۵% از نوزادان، با تمایل به خجالتی بودن به دنیا می‌آیند. در بسیاری از پژوهش‌های علمی، تفاوت‌های زیستی در مغز افراد خجالتی نمایش داده شده است.

بهتر است بدانید که تمایلات فرد به خجالتی بودن ریشه در کودکی یا تجارب اجتماعی او دارد. این باور علمی وجود دارد که بسیاری از کودکان خجالتی، به این دلیل دچار احساس خجالت هستند که تعاملات آن‌ها با پدر و مادرشان، ویژگی و حتی مشکلات خاصی دارد.

والدین زورگو یا حمایتگر، اصلی‌ترین دلیل خجالتی بودن فرزند خود هستند. چرا این دو موضوع به هم ارتباط دارند؟

رفتار کنترل گرایانه و همچنین حمایت‌گرانه غیرمعمول پدر و مادر به تضعیف اعتمادبه‌نفس فرد می‌انجامد. درحالی‌که رفتار حمایت‌گرانه عادی و گرم در تربیت فرزندان عموماً باعث می‌شود تا کودک در ارتباط با دیگران احساس  خوشایند و امنیت داشته باشد  و در نهایت عزت نفس خود را تقویت کند.

هرگونه روابط بین فردی مثل دوستی‌ها، ارتباط با همسایه، تعامل با انجمن‌ها و نشست‌های مختلف و در مقیاس گسترده‌تر، فرهنگ، تأثیر قابل‌توجهی در غلبه بر خجالت یا تشدید آن دارد.

نقطه مقابل فرزند خجالتی، پدر یا مادر خجالتی است که این رفتار را در فرزند، تشدید می‌کنند.

حتی اگر فرد، دوران کودکی خوشایند بدون تجربه خجالتی بودن داشته باشد، احتمال بروز این احساس در بزرگ‌سالی وجود دارد.

پرسشی که اینجا مطرح می‌شود « دلیل خجالتی بودن فرد بزرگ‌سال» است:

در سنین بزرگ‌سالی، محیط بیش‌ازحد انتقادی و همچنین احساس حقارت در جمع، دو دلیل بسیار تأثیرگذار در خجالتی بودن فرد هستند.

تفاوت خجالتی بودن با درونگرایی

آشنایی تکنیک غلبه بر خجالت بدون شک یک هفت خان هولناک نیست ولی اگر نتوانیم مرز بین خجالتی بودن و درونگرایی را پیدا کنیم، درگیر برچسب هایی می شویم که به دلیل ناآگاهی از تعریف هریک از این دو اصطلاح، ناگزیر به پذیرش و در نهایت انزوا هستیم.

نباید فراموش کرد که خجالت کشیدن به دلیل ترس از معاشرت با دیگران، محیط یا آدم های ناامن و اضطراب اجتماعی خودش را نشان می دهد درحالیکه فرد درونگرا از « ترس» در تعاملات خود رنج نمی برد.

درونگرا برخلاف فرد خجالتی، یک انتخاب مثبت اثربخش داشته است.

تکنیک غلبه بر خجالت؛ یافتن دلایل کافی

توجه داشته باشید قرار نیست هر کودکی که « تنها» و با خوش‌حالی بازی می‌کند، خجالتی باشد. بلکه ترس و اضطراب دو دلیل مهم این حس هستند که بالاتر به آن اشاره شد.

زمانی پدر و مادر در دوران کودکی باید نگران خجالتی بودن فرزندشان باشند که متوجه شوند، او تحت هیچ شرایطی از آن‌ها جدا نمی‌شود. به بیان ساده‌تر، کودک به‌شدت وابسته پدر و مادر خود است.

چه نشانه های دیگری برای تأیید خجالتی بودن کافی است؟

◄ ناتوانی در انجام تکالیف مدرسه

◄ ناتوانی در دوست‌یابی

◄ مورد تمسخر رفقا قرار گرفتن

مهم: اگر دوست یا همکاری را می‌شناسید که خجالتی است و در موقعیتی قرار دارد که پیوسته ازنظر روانی تحت‌فشار اطرافیان قرار می‌گیرد ( زورگویی مخصوصاً به شکل فیزیکی)، زمینه تشدید این حس در او به‌مراتب بیشتر از مواقع عادی خواهد بود.

فراموش نکنید که یکی از شایع‌ترین واکنش‌های روانی برای مخفی کردن خجالتی بودن، روی آوردن به رفتار پرخاشگرانه به‌عنوان یک پوشش حفاظتی است.

درمان با تکنیک غلبه بر خجالت

با همه این اوصاف، گاهی افراد خجالتی شناسایی نمی‌شوند و از آن بدتر، درمانی برای آن‌ها در نظر گرفته نمی‌شود. برخلاف بسیاری دیگر از اختلالات رفتاری، خجالتی بودن خیلی از مواقع برای فرد دردسرساز نیست.

بهتر است اضافه کنم، حتی اگر فردی رفتار خشونت‌آمیز داشته باشد، در ابتدای امر نمی‌توان این خشونت را نشانه خجالتی بودن او معرفی کرد. عموماً، اختلال خجالتی بودن، بروز بیرونی شاخصی ندارد تا بتوان برای درمان آن اقدام جدی کرد.

موارد زیر ازجمله روش‌های درمانی با تکنیک غلبه بر خجالت است که می‌توانید در سنین کودکی آن را برای فرزند خود در نظر بگیرید:

• فعالیت‌های گروهی
• بازی‌ها و سرگرمی‌های فکری
• بازی با حیوانات خانگی مثل سگ یا گربه

فردی که به‌شدت خجالتی باشد با یک مانع بسیار بزرگ و قوی برای تقویت اعتمادبه‌نفس خود روبه رواست. گام اول برای کمک به چنین فردی، دعوت از او برای کمک گرفتن از یک درمانگر است.

همچنین، می‌توان موازی با هدایت درمانگر، روش‌های زیر را که بیشتر شکل آموزشی و نظارتی دارند، پیاده کرد:

• تقویت آرامش با انجام یکی از انواع مدیتیشن
• تمرین تنفس عمیق و درست
• درمان گروهی زیر نظر درمانگر

مهم: در موارد محدود و انگشت‌شمار، برای تکنیک غلبه بر خجالت می‌توان زیر نظر روان‌پزشک، از درمان دارویی استفاده کرد.

تکنیک غلبه بر خجالت؛ ممکن یا غیرممکن؟

ما تا مرحله تأیید « درمان با دارو» نیز در تکنیک غلبه بر خجالت پیش رفتیم. ولی این دلیل نمی‌شود که خجالتی بودن امر ترسناکی در نظر گرفته شود که کنترل و درمان با روش‌های روزانه ممکن، شدنی نباشد.

از جمله روش های تأییدشده علمی برای درمان که جزو تکنیک غلبه بر خجالت محسوب می شود میتوان به شناخت درمانی، رفتاردرمانی و روانکاری اشاره کرد.

نکته بسیار مهم در درمان خجالت کاربرد چشمگیر هیپنوتیزم درمانی است؛ چرا که به باور بسیاری از اهالی فن در حوزه روانشناسی، این احساس بیشتر ریشه در افکار شخصی و تجربه زیسته فرد دارد.

پس در ادامه قصد دارم چند تکنیک عملی ساده و مفید را برای  غلبه بر خجالت و به دست‌آوردن رضایت شخصی و اعتمادبه‌نفس گذشته معرفی کنم.

تبلیغ ممنوع!

واقعاً چه دلیلی دارد در مورد خجالتی بودنتان حرف بزنید؟!

آن‌ها که باید بدانند، اعضای درجه یک خانواده و رفقای صمیمی، شاهد خلقیات و رفتارهای شما هستند. نگران دیگران هستید؟ تعامل شما با دیگران آن‌قدرها هم جدی و عمیق نیست که لازم به گفتن باشد.

خجالتی بودن، برخلاف تصور شما، نمود بیرونی چندانی ندارد.

خونسرد باش

نگران این هستید که دیگران باخبر شوند؟ حالا این اتفاق افتاده و غیر از دایره دوستان و خانواده، افراد دیگری هم به خجالتی بودن شما اشاره می‌کنند.

خونسرد باشید و در زمان کافی و لازم، در مورد این اخلاق خود با آن‌ها صحبت کنید.

دنبال بهانه نباش!

من ازجمله افرادی هستم که وقتی احساس خوشایندی از بودن در جمع نداشته باشم، رنگ رخساره خبر می‌دهد از سر درون!

این گلگون شدن چهره را باوجوداینکه آدم خجالتی هستم، به خجالتی بودن ربط نمی‌دهم بلکه بارها به خودم می‌گویم « واکنش طبیعی بدن» من است.

دست از خود تخریبی بردار!

بدون رودربایستی باید بگویم که خیلی از ما، اولین دشمن درجه یک خودمان هستیم. بسیاری از ما همواره یک « من درون منتقد » همراه خودمان داریم که دست از عصبی و پایین کشیدنمان برنمی‌دارد.

از صدای درونت برای  بی‌اثر کردن « من درون خرده‌گیر» استفاده کن.

خودشناسی

این روش را بارها برای خودمان پیاده کرده‌ایم؛ فهرستی از خوبی‌ها و قوت‌هایمان.

پیشنهاد می‌کنم در این مسیر، از حضور یک رفیق شفیق یا عضوی از خانواده که با او راحت هستید بهره ببرید. این حضور مشفقانه و به‌جا، کمک می‌کند تا به یاد بیاورید چگونه می توانیم با تمام داشته ها و توانایی های فردی یک من عالی از خودمان بسازیم.

تعاملات درست

به‌عنوان یک فرد خجالتی، دایره دوستانم محدود است که آن‌ها را هم با دقت و حساب‌وکتاب زیاد انتخاب کرده‌ام. این، یعنی مفهوم دوستی، به دلیل وضعیت روانی خاصی که فرد تجربه می‌کند، برای یک چنین شخصیتی بسیار اهمیت دارد.

◄ دوستانی که پاسخگو هستند.

◄ دوستانی که گرم و پذیرا هستند.

◄ دوستانی که اهل تشویق و حمایت هستند.

من، در انتخابم برای دوستی، حتی در دهه چهارم زندگی، این سه گزینه را در نظر می‌گیرم.

در معرض خشونت نباش

از میان افراد زیر، کدام دسته بیشتر از دیگران در زندگی شخصی و کاری شما حضور دارند؟

◄ افرادی که تندخو، بی‌رحم و کنایه زن هستند.

◄ افرادی که وقت‌شناس نیستند و نمی‌دانند کجا، چه باید بگویند.

◄ افرادی که بویی از شفقت نبرده‌اند و نمی‌دانند چطور می‌توانند با حرف‌هایشان برنجانند.

خشونت، لزوماً به معنی آسیب فیزیکی نیست. حتی یک کلمه آزاردهنده می‌تواند تمام روح و روز شما را نابود کند. پس معطل نکنید! هر یک از این افراد دور و برتان هستند، « فاصله قانونی» را با آن‌ها رعایت کنید.

مشاهده‌گر باهوش

یک تمرین ساده و جالب در تکنیک غلبه بر خجالت این است که یک روز معمولی، خودتان را به تئاتر زندگی دعوت کنید:

• در صحنه طبیعت یا پارک شهر
• در صحنه قهوه خانه یا کافه‌ای دنج
• در بازار بزرگ شهر
• در ایستگاه اتوبوس یا تاکسی

بنشینید و چندساعتی دغدغه پول درآوردن برای زنده ماندن نداشته باشید. مشاهده‌گر باهوشی باشید تا ببینید چطور مردم در طول یک روز معمولی دچار اشتباهات ریز و درشت می‌شوند و چطور به‌سادگی از کنار آن می‌گذرند.

خیلی از ما دچار احساس تنهایی، شرمساری و ناامنی می‌شویم و شما « تنها نیستید».

با لحظات بد خود کلنجار نرو

برای نتیجه‌بخش بودن تکنیک غلبه بر خجالت نباید روی یک لحظه یا وضعیت سخت و ناراحت‌کننده متوقف شوید. آنچه بسیار اهمیت دارد، گذر شما از آن است تا بتوانید فرصت‌های جدید و چه‌بسا بهتر را به دست آورید.

اگر خجالتی هستید و نتیجه گرفته‌اید که این ویژگی من باعث شکست یا بدشانسی من شده است، باید بگویم که تا فشردن دکمه « راکد ماندن» فاصله زیادی باقی نمانده است.

خیالات بیهوده منفی

افراد خجالتی مدام احساس می‌کنند که بی‌ارزش یا طردشده هستند. این احساس و خیال، گاهی شدید و غلیظ و گاهی گذراست. بهتر است درگیر این خیالات بیهوده منفی نباشیم و به خاطر بسپاریم خیلی از اطرافیان ما، ما را بسیار بیشتر از تصوراتمان دوست دارند و برایمان ارزش قائل هستند.

پایان‌بخش

رنج بردن از خجالتی بودن نباید دلیل محکمی بر منفعل بودن و ناکامی در زندگی  باشد. برای تکنیک غلبه بر خجالت باید محکم و قوی ایستاد و از موفقیت و رسیدن به موقعیت‌های بهتر در زندگی نهراسید.

در کنار مدیتیشن، تنفس روزانه درست و عمیق و مطالعه کتاب‌های صوتی در حوزه توسعه فردی و روانشناسی، روش‌های موردنظر را به خاطر بسپارید و این را بدانید « با تمرین است که استاد می‌شوی».

منابع:

ttps://www.inc.com/lolly-daskal/13-confident-ways-to-overcome-your-shyness.html

https://www.healthline.com/health/shyness#prevention

این نوشته تکنیک غلبه بر خجالت را در افراد خجالتی بشناسیم برای اولین بار ظاهر می شود در ذهن.